Morgunblaðið - 23.05.1970, Blaðsíða 23

Morgunblaðið - 23.05.1970, Blaðsíða 23
MOBGUNBLABUB, LAUGARDAGUŒt 23. MAI 1W70 23 Þorbjörn Björnsson Geitaskarði F. 12. jan 1886. D. 14. maí 1970. I bernstou mtnni á Möðruvöll- um í Hörgárdal heyrði ég nær daglega getið hjóraanna á Veðra móti í Gönguskörðum, Björns hreppsstjóm Jónssonar og Þor- bjargar Stefán'sdóttur föðursyst ur minnar. Og ég varð þess vör að afi minntist í bænum sínum kvölds og morgna barnanna þeirra 10, sem ólust um þessar mundir upp heima í föðurgarði. Það var tilhlökkunarefni á vorin, þegar afi kom úr árlegri heimsókn að vestan og flutti ömmu frétt'ir af frændliðinu í Skörðunum. Það var ekki ónýtt að fá að sitja hjá og hlusta. Frá ýmsu var að segja, barnahópur- inn óx og dafnaði vel í skjóli góðra foreldra og fagurrar fjallabyggðar. Mér fannst ég vera ákaflega rík að eiga svona margt frændfólk heima í æsku- byggð föður míns. — Þorbjörn var fimmti sonur þeirra Veðramótshjóna fæddur 12. jan. 1886 að Heiði í Göngu- skörðum. Þau hjón bjuggu fjög- ur ár á Heiði, en fluttu svo að Veðramóti í sömu sveit og bjuggu þar allan sinn búskap. Oft óskaði ég þess á bernsku- árunum, að ég fengi að heim- sækja frændfólkið á Veðramóti og kynnast því. Nokkur eldri systkinin höfðu komið í heimsókn norður, en mörg hafði ég aldrei séð. Þá var það eitt vor, að ég hitti á óskastundina. Faðir minn fór á Ræktunarfélagsfurad til Sauðárkróks, og ég fékk að fara með honum og vera á Veðramóti á meðan fundurinn stóð yfir. Ýmis fleiri erindi átti pabbi í Skagafirði, svo það teygð'iist blessunarlega úr tímanum.- Þess- ir vordagar í Skörðum eru mér ógleymanlegir. Systkinin voru öll heima nema Stefán, sem þá bjó á Sjávarborg og Heiðbjört, er var ráðskona hjá honum. Það var oft glatt á hjalla í baðstofunni á Veðramóti þessa daga, þar var saman kom- ið margt upprennandi æskufólks fullt af lífsþrótti og fögrum von um. Orð fór af því að „Ræktun- arfélagsfundirnir" væru eins konar vakningasamkomur í byggðum Norðurlands, en fundir þessir voru haldnir til skiptis í héruðunum ár hvert. Fólk fjöl- mennti til þessara funda, þar báru á góma ýmis nýmæli, er miðuðu að bættum hag fólksins í landinu. Björn hreppsstjóri sat fund- inn, en eftir langan vinnudag brugðu þau Veðramótssystkini sér niður á Krók til að hlusta á umræður um landsins gagn og nauðsynjar, sem oftast fóru fram á kvöldin að afloknum fundi. Var þá víða komið við, nýjar vonir kviknuðu í brjóstum ungra manna og menn sáu í anda fagra drauma rætast. Það var gustur á þeim systkinum, þegar að þau risu árla úr rekkju að morgni og sögðu þeim er heima sátu minnisverð tíð- indi af kvöldfundunum, þar var Þorbjörn enginn eftirbátur. Að sögn var hann snemma mjög bráðgjör, skapheitur og kappsamur, en þó viðkvæmur og hlýr í lund, héldust þau ein- kenni haras tiil hinztu stundar Barngóður var hann með af- brigðum og mátti ekkert aumt sjá, varð ég þess brátt vör er ég kynntist honura, sem barn heima á Veðramóti. — Lét hann sér þá mjög annt um okkur Laugu yngstu systur sína, en við vor- um á svipuðu reki og yngstar á bænum. Var hann sífellt á verði að við yrðum í engu afskiptar, en fengjum að taka þátt í gleði og leikjum eldri systkinanna. Síðan höfum við Þorbjörn ver- ið miklir vinir. Snemma bar á sönghneigð Þor- bjarnar, hann hafði undurfagra söngrödd, strax sem barn. Sagt var að hann sækti hana til móð- ur sinnar, sem var ákaflega söng elsk, og hafði skæra og hljóm- mikla rödd, spilaði hún á lang- spil og harmóníku, um önnur hljóðfæri var þá ekki að ræða. Vandist Þorbjörn á að syngja með henni við húslestrana, og í rökkrinu á kvöldin greip hún langspilið og þau sungu saman, voru það honum yndisstundir. Hann missti móður sína 17 ára gamall, varð söngurinn honum þá að liði eftir því sem hann sj álfur segir frá, söng úti og inni, söng frá sér gremju, áhyggjur og kvíða, ^sem ásóttu hann um þessar mundir, því hann tregaði ákaft móður sína. Löngunin til að læra að syngja óx með ár- unum. Nítján ára veiktist Þorbjörn af slæmri brjósthimnubólgu bg lá veikur í heilt sumar. Hann var lengi að ná sér eftir veik- indin, en með dugnaði og vilja- styrk náði hann aftur heilsu. Um tíma óttaðist hann að hann yrði aldrei framar til átaka og þá vaknaði söngþráin á ný. Leiðin lá þá til Reykjavíkur þar sem hann var við söngnám í einn vetur, og annan vetur var hann á Akureyri sömu erinda. Á báðum stöðum ar hann hvatt ur til framhaldsnáms, en efni skorti til að taka þá stefnu. Sneri hann sér þá að búskapn- um eins og forfeður hans höfðu gert mann fram af manni. — Hann settist í Hólaskóla haust- ið 1906 og var þar í tvo vetur. Sótti námið af dugnaði og þótti hamhleypa til allra verka. Vinnugleðin var honum í blóð borin. I endurminningum sínum lætur Þorbjörn þess getið að þeir bræður (þar átti hann við Sigurð) gengu aldrei niður- dregnir og slæpulegir til verks, né gapandi og málvana er til mannafunda var sótt" — voru það orð að sönnu. Þorbjörrí vann hjá föður sín- um heima á Veðramóti fram yf- ir tvítugt, 27 ára fór hann í Brynjólfs Bjarnasonar sýslu- manns Einarssonar. Var Brynj- ólfur mikill gleði- og söngmað- ur ólíkur flestum dalabændum, féll vel á með þeim Þorbirni og var þá mikið sungið í Þverár- dal. Oft var hann beðinn að syngja á samkomum í sveitunum og á Blönduósi, kynntist hann þá mörgum Húnvetningum. Vorið 1914 giftist hann Sigríði Árnadóttur frá Geitaskarði, glæsilegri og góðri konu, bjuggu þau fyrst í Þverárdal en fluttu að Heiði í Gönguskörðum vorið eftir. Þá var hart í ári, ís fyrir öllu Norðurlandi langt fram á sumar. Ég kom þá að Heiði, með Guðrúnu frænku minni, systur Þorbjarnar, rétt fyrir sláttinn. Var þá kulda- legt í Heiðardal, jörð alhvít þó autt væri á láglendi. — En Þor björn kiknaði ekki í glímunni við náttúruöflin, það var engu líkara en að hann fyndi nautn í því að glíma við erfiðleikana. Þegar Þorbjörn bjó á Heiði var Bændakór Skagfirðinga stofnað ur, naut hann sín þar vel með fagra rödd sína. f harðbýlli fjallasveit bjuggu þau hjón í 11 ár, fór orð af dugnaði þeirra og myndarskap. Þá fluttu þau aftur vestur fyr- ir fjöllin og hófu búskap að Geitaskarði í Laugadal, föður- leifð Sigríðar. Þeim hjónum hafði búnast vel á Heiði, en mik il voru viðbrigðin að koma í skjólsælan Laugadal. Fimm fal- leg börn fluttust með foreldr- um sínum að Geitaskarði og ein dóttir bættist svo síðar í hóp- inn. Öll börnin lifa nú föður sinn nema yngsti bróðirinn Stefán Heiðar. Hann dó 16 ára gamall á Geitaskarði 2. des. 1936. Var hann augasteinn föður síns var harmur foreldranna sár, að missa þennan elskulega dreng. Telur Þorbjörn það þyngsta áflall lífa slns. Börnin sem lifla eru Árni lög- fræðingur og kennari á Sauðár- króki, kona hans er Sigrún Pét- ursdóttir Hannessonar f. póst- meistara á Sauðárkróki. Sigurð- ur bóndi á Geitaskarði kvænt- ur Valgerði Ágústsdóttur frá Hofi í Vatnsdal. Brynjólfur verkstjóri og bæjarfulltrúi Í Hafnarfirði, kona hans er Sig- ríður Sigurðardóttir kaupm. í Rvík. Hildur Solveig gift Ragn- ari Tryggvasyni Þórhallssonar forstjóra hjá S.Í.S. Þórbjörg húsfreyja í Stóru- Gröf í Skagafirði. Hennar mað- ur er Sigurður Snorrason, mál- ari og bóndi í Stóru-Gröf. Eftir að Þorbjörn kom að Geitaskarði lá hann ekki á liði sínu, frekar en fyrri daginn, lagði oft nótt við dag, ef því var að skipta. Hann vildi ekki verða eftirbátur tengdaföður síns, sem var merkur búhöldur og hafði um mörg ár haldið reisn hins gamla höfuðbóls og bar hann hag bænda mjög fyrir brjósti og var ávallt sómi sinnar stéttar. Hann sóttist aldrei eftir opinberum störfum, heimilið var hans heim- ur. Hann var vakinn og sofinn í umhyggju fyrir uppeldi barna sinna og afkomu heimilisins. Hann kunni betur við að fylgj- ast vel með öllu er gerðist inn- an garðs en leit þá hornauga er aldrei tolldu heima, og sinntu lítt búi sínu. Slíkt kunni ekki góðri lukku að stýra. Naumast fór nokkur svo um veginn eftir Laugadal, að ekki væri veitt at- hygli, hve fallegt var að líta heim að Geitaskarði þar bar allt vott um frábæran snyrtibrag. Og þegar heim kom sást að hver hlutur var á sínum stað, bæði úti og inni, þar er engu breytt þótt ný kynslóð hafi tekið við. Bú- endum á Geitaskarði hefur jafn- an þótt tíminn of dýrmætur til að sóa honum í óþarfa leit. Oft var mannmargt á Geita- skarði, fólk sótti eftir að koma börnum og unglingum til þeirra Geitaskarðshj óna. Á langri ævi sá Þorbjörn marga drauma rætast um batn- andi hag og bætta aðstöðu bænda. Þó þótti honum ýmislegt á skorta er stæði fyrir þrifum og öryggi bóndans. í fyrsta lagi var það snyrti og hirðumennskan, sem honum þótti víða ábóta- vant. Svo var það samtakavirj- inn, sem hann taldi nauðsynleg- an einkum meðal dreifbýlis- manna, og í þriðja lagi tómlæti og öryggisleysi í fóðurbirgða- og ásetningamálum. Sjálfsagt geta alir heiiskyggnir menn verið Þorbirni sammála um, að verði fyllilega bætt úr þessum ágöll- um, þá geti bændur horft bjart- ari augum fram á veginn. Þá má geta þess að.Þorbjörn var mjög ritfær, hefur hann skrifað margar greinar um áhugamál sín og það sem fyrir augun hefur borið á langri leið. Síðasta bók hans, Að kvöldi, kom út í Rvík. 1962. Var Þorbirni létt um að skrifa, og hafði hann sérstakan stíl. Eftir að Þorbjörn hætti bú- skap á Geitaskarði 1946 og syn- ir hanis tóku við jörðinni hefur hann dvalið hjá börnum sínum, þó mest heima á Skarði. Síðustu árin hefur Þorbjörn verið með annan fótinn á elli- deildinni eða sjúkrahúsinu á Sauðárkróki og þar lézt Sigríð- ur kona- hans fyrir tæpum þrem- ur árum. Sraettnlmia á igóuintnli f éklk ég bnéf frá Þorbirni frænda, þá virtist hann hress í anda. Nokkrum dög- um síðar frétti ég að hann hefði fengið lungnabólgu, en honum batnaði svo, að hann var vel mál- hress þegar dóttir mín leit inn til hans fyrir skömmu. Hann var samur við sig. Þá hafði hann áhyggjur af öskufallinu, hrædd ist afleiðingar þess fyrir ísl. bændur. En hann lét þess einn- ig gefið, að hann hlakkaði til vorsins, hlakkaði til að koma út í vorgoluna, finna andblæ vors- ins leika um vanga og heyra ló- una syngja. En svo kom kallið, sem allir verða að hlýða. Síðasti Veðramótabróðirinn hefur nú kvatt, allir voru þeir bræðurvel gefnir og svipmiklir menn, sem urðu minni'sstæðir samferðafólk inu, þó hver með sínu móti. Það væri synd að segja, að Þarfbjiörm ihaifli verilð kytnrseltiu- maður. Hugur . hans var sívak- andi, óróleiki og áhyggjur steðj- uðu að hvaðanæva, spurull og óþreyjufullur hugur fylgdi honum alla ævi. Meðan móðir hans lifði veitti hún honum greið svör við spurn ingum barnsins og unglingsins. Eftir að hún hvarf honum kall- aði hann enn til móður sinnar og fannst hann skynja svör hennar sem voru á þessa leið: Þú kemur bráðum drengur minn og þá færðu svör við spurning- unni þinni. Og nú mun hann kominn þang að sem öllum spurningum er svarað. Vorið hefur tekið hann í fang sér og hann heyrir lóurn- ar syngja er hann heilsar frænd um og vinum fyrir handan. í Guðs friði kæri frændi minn, þakka þér vin^ttu og tryggð. H. Á. S. Kveðja frá systur. ÞAR sem aðsltBeðniir leyfla elkki ialð ég geiti fylgjt mániuim elskiu- lega bróðuir siíðaslua spöliimn, iainlg- W miig í þess dtiaið að sranda han- um, dkki nieimis komair leftiirmiæli, né uipptalmiinigu alLra hains iait- haiflma, helduir aiðeinis makkuir flá- tækleg orð, mieð hjiairtfairas þökk fyiráir isaimfyl/gd otokar ag siaim- dkiipti, flrá vöggu tlil gnaifar. Þarbjann Bjianmsision vair fædd- iuir 1:2. janiúiair 1886, d. 14. miaí l'97'O, því (rétitma 84 ána gamiall. Br hiainln sá isíðaislti hiraraa sijö Véðlramíátistonæðina^ er hníguir í valiinini. Verðuir haimn í diaig laigð- uir til hinzitiu hvíldair, iað eigiin ósk í kiirkjiuigairði Saulðánknóks- kirikjiu, 'er lilgguir á sléttuim gnuirad ¦uim ofain Sauðárkinóks, vilð hlilð eligiinlkarau sininiar, Sigriðair Ámnia- dótbuir finá Geiiitaslkarðii, og lairan- lanna fnænida og viiraa. Má siagjia, alð f-ná Nöírauiraum séð, en svo eru mef nidar bnelkkuinraair of aravert við kaupstaðúnln, sé háltlt til lofts og vítt til veggjia. Br flaguint og víðsýnii miilkið að líta þalðan yfár oktoar yradislegia Skaigaíjianðar- hénað, yfir láglendið allt flnam til fjalla og dala 0g úit tlil haf s og eyja. Auik þess er þaðan 'góð yfirsýn til æskiuhieimilis okkiaT að Veðlnamátii og uirnlhveirfli þesis blaslir vilð lauigutm. Er ég nú lílt yfliir flaniinln vag, alla leiiið til uippvaxtar okkair í florieldmaihúsuim, er miaings að ..miinin ast, glauðvær hópuu- tíu systkiima og uimiflanigsrnikið heiimiiliislíif á gamlla ísleinzk/a vísiu. Þarlbjönn man ég aem hilnin uiraga, glæai- lega miaran, fullain alf lílflsigleðli og flnamibíðarvoraum. Hin uiraaðs- flagra teraársanlgrödd haras hdill- aðli miig, og miuin haran án efla átt mangar óákiir ag voniir í tUttOr barad'i viið þá ligtigáifu síma, og hutguir hanis stiaðilð til áfnaimlhald- amdi sönigraám'S og eiinlhvenrar flullkamirauiraair á þeiim vettivairagli. En miaingt fler öðiruivísii en ætlað er, og uinigmienirai þeiirma timia umau saimniairlega að bjiargaát^ á eigin spýtur, emgk stynkir, láini, mié örarauir fyrirgneiiiðslia var fyinÍT hendii. Ósjialdain unðlu því fléffittlir hæfileiilkamieran ®ð gnaifla sSnia æskudmauimia og finamavanlir og taflöaislt á viið öraniuir óakyld verfk- öfinÆ. Tólksit hvenjuim og eiinium, til uttn það, er þeiiir vonu mienin til. Má vena, ialð siuima txaertftJi í akapganð Þonbjiamniair mæbtli mekjia til þe-ssia sklipbnafcs. örlög korriia aflain að, og æðii ofit flininist mianlná, að harkalega sé igripiið í tauimi, og hluitslkiptíiið og lífsveguininin ligga í aiðna átt en ætlað var og vanlir stióðu tiil. Br það bæíSi gamlul saga og ný. Svo sam itítt er uim fjölskyld- uir og systkinahapa, sffcæinrii og smæairi, fylgir það æsku- og full- oriðinisiánuim, og hópuiniinin suradir- iast, og Bggjia leiðiir siifct á hvalð. Bn þóifct slíkt ynða litoa hlutsklipti okfcar Veðiriaimlóltissysttoiima, hélzt æ aiðain 'hilð flnamúiriskiarianidii góðla samlbanld aktoair í milli, er rfkj- aimdi hafði variið á æsfkulheimíild otokialr. Vilð Þorbjiorin vanuttn þó etoltoi alvag istoilin að slkipfcuim, því mianguim ánuim síðlar átitli ég isuim- airdvöl á helimiili þeinna hj'óiraa iaf5 Geitalsfcanði'. Haflði ég þá uttn imototouinra ána bil 'haflt búsatiu í 'erlenidini stóinbarig, en féll fljót- laga iran. í alla sveiitamieininislkiu, svo sem upplaig 'miiltit Stóð til. Galf ég gætuir að búisltoapariaigi Þorbjiainraair, og flaniniat þá sltinax þess virði, &S 'því væni gauimiur gafinln. Ámvelknli hams, flnábær dmguir, nagluisiemi og snyrtfi- miewnisfcia viið allt þaið er alð bú- stoaprauim lauit, valtoti eftiimbelkit mlíinia, svo miár er enin í farskiu miiranli'. Finábaar uimhyggj'a hians fyrir haimiili og búistoflni, mieð- bönidluin og hirðiinig allna búvéia og laniraanna 'aimlboða var mieiffli en verajulegt máitti teljaist. Á Geitia- skanði bnáslt aldrei túinigpinetta og þar 'slkonti aldnai hey >raé fyrmiinig- 'air, hvennlilg sem ánferiði 'aniniara var. Skilrainiguir hiainis á þvi, þnálbt fyrir áfcafainin allairi, iað búsitiofrn hainis og fémaiðuir aliuir væri ainira- að og meima en penliiragaivon, koim æitiíð 'glöggleiga í Ijós. Hairan var þess évalllt miiininiulguir, hvílíkiir bjiargvæ'ttir, tryggir viraiir og föriuinlaultiar Stoaprauinniar haía ver- iið aktouir geigniurm aldinniar aliar, ag sýradiisit hoirauim, iað þess æittu þær iað njóitia, en etoki gjaldia. Fná þassuim tímia mMnlnliat ég ýmttisieigs aninians, svo sem þedmr- ar inirailegu ásftúðlar og niæmgætrai, ¦er toainin sýmdli bannuim símuim uiniguim. Um Sigriðli¦ miáglkorau mínia er það 'aíð segjia, að húin var hverris miairanis huigljúrfli, sam til henimar þekkti, sötouim siinlrua góðiu hæifileilka, miildi ag góð- gimnli. Var 'eirnlaagt flná fynstu geinð mjöig kæ'rt mieð okkurr. Fná mímuim s'jóiraarhóli séð var Þanbjönn Biönnisision einiginm hversdiagslaguir miaðialmia'ðlur, þóltt 'etotoi sttseði haran oft í svilðlsljó'S- lirau. Um bækuir bainls tvæir og fleiiri riltismíðar miá lenlgi deila, svo sem um anmrað skrifalð orS. En þær enu sem stoonniar út úr dagleigu Mfi og hugarlheiimi þesa miararas, er stóð fösfcuim fóifcuim á íslenzkiri jönð og átitli emga ósk hiailfcarri en velfanraafð íslan'ztonar bæinidagtéttar, flnamiflainir ag mienn ilnlgu. En mirniraaisft slkal þess, aið meranrilnig og mlainmrúð enu þær hlilðstæðluir, er ektai venða 'að- skildar. Menlniiimg áin miamniúiðar er eiiraskiis virði, eiras líka miamn- úð án mieminlinigar fær ekki Sfcalð- iat. Slík vonu viðhorf hilras aldraa bórada flná Geitasitoanði, og mælbtu sem flesltir íslerazlkiiir bændur vena þeirnna miilraniugir. Að lotouim vil ég svo flytja Þor- biinnli iininiilegar þalkkiir og kveðrj- uir ototoar 'eflbiirlitfianidi systna harnis og biðj'uim við harauim firiðar ag Guiols bleisisiuiniar. Sigurlaug Björnsdóttir. Ekið á kyrr- stæða bifreið f FYRRADAG var ekið á kyrr- stæða rauða Moskwitch-bifreiS, R 6326, þar sem hún stóð á stæði sunnan við Hótel Skjald- breið á tímabilinu frá fcl. 13 til 19. Dældað var hægra fram- bretti og íramhurð. Áreksturs- valdurinn og sjónarvottar eru vinsamlegasit beðnir um að hafa samband við rannsóknarlögregl una.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.