Morgunblaðið - 09.05.1973, Blaðsíða 3

MORGU'NBLAÐIÐ, MIÐVIKUDAGUR 9. MAÍ 1973
3
r
Herskip á Islandsmið
BREZKA ríkisstjórnin
hyggst senda herskip á ís-
landsmið til verndar brezk-
um togurum, ef íslenzk
varðskip beita föstum skot-
um gegn þeim eða reyna að
fara um borð í einhvern
þeirra. Kom þetta fram í
umræðum, sem urðu í neðri
deild brezka þingsins í
fyrradag. í umræðum þess-
um um landhelgisdeiluna
tóku þátt sir Alec Douglas-
Home, utanríkisráðberra, og
þingmennirnir James Call-
aghan, Patrick Wall, Ant-
hony Crosland, James John-
son, Jeffrey Archer og Well
beloved. Hér fara þessar
umræður á eftir í heild:
James Callaghan: Ég er váss
uan að þimigdeildíin roun faMasit á
það, að þetta sé siammigjörn út-
Skýring á afstöðu Breta og
Muitflaius hlustaindi, sem þetta
heyrir, má gera ráð fyrir, að
hrezka stjómin hafi útskýrt
aflflar Wiðar þesisa máfls.
Þv4 er ekki þamnig fiarið, að
núverandi heildarafli sé yfir
200.000 tonn. Alþjóðadómstóll-
icnn kom fram með ti'Högu um
170.000 tonn. Vissulega var
afflamagn okkar i fyrra meira
etn það. Ég vifl bema fram spum
ingu þess efnis: — Hver var
raunverúlega talan.
Enda þótt við viðurkennum,
að Isfland eigi sérstalcra hags-
muna að gæta í þessu máli,
einis og við eigum, þá langar
mig til þess að fá staðfestimgu
utanrikisráðherra á því, hvort
fyrir hemdi sé samkomulaigs-
grundvöHur? Ef Bretland við-
urkemmir, að samkomuflagið frá
1961 þarfnist endurnýjunar
og sé úr séx gemgið, þá
verða Irýktimar þær að
gera verður nýtt samkomulag.
' Ætitum við ekki að gera Islandi
það ljóst, að við hyggjumst
vinna að nýju samkomuflagi
með samningum og getum ekki
fallizt á eittflivað sem búið er
og gert (fait accompli) ? Ég
hef lesið margar frásagnir um
það, að við séum bræddir eða
kvíðnár vegna þeirrar tilhugS'un
ar, að við kunnum að verða
ásakaðir um að beita bolabrögð
um. Ég vona, að sú staðreynd,
að siumt fólk heldur, að við
kunnum að verða sakaðir um
að beita bolabrögðum, muni
ekki leiða okkur tifl þess að
íáta undan kúgunaraðgerðum.
Til þessa höfum við ekki gert
það.
Það verður að nást nýtt sam
komulag með samnimgum. Ég
vona að islenzka rikisstjómin
og þjóðin skilji, að enda þótt
bæði stuðningsflokkur stjómar
innar og stjómarandstaðan í
þessari þingdeild geri sér grein
fyrir raunverulegum áhyggj-
um ísflendinga og mikilvægustu
hagsmunum þeirra, þá verði ís-
lendinigar engu að siiður að setj
ast að samningaborðimu og
leggja fram raumhæfar gagm-
tillögur, sem umnt verður að
yfirvega af Skynsemi.
Ég kem fram með eima upp-
ástumgu og vegna hennar spyr
ég eimnar spumingar enn. Er
ekki timi til þess kominn, að
hæstvirtur utanrikisráðheira
taki sjáflfur að sér yfirstjóm
þessana samningaviðræðna per
sónulega? Þetta er ekki van-
traust á þá samningamenn, sem
stjómað hafa þessum viðræð-
um til þessa. En ef því er þann
ig farið, eins og mér skilst af
munnilegum hótunum sumra ís-
lenzikra ráðherira, að það sé
hætta á því, að hrezkir togarar
verði teknir eða á vopnaðri á-
rás, þá er það í verkahring ut-
amríkisráðherra að faxa með
þetta mál.
Með þessu sný ég mér að
spumimgu minni: Hvert verð-
ur svarið við árás? Það er mik-
ilvægt, að íslenzka stjórnin sé
eikki d neimum vafa um það
og að þessi þimgdeild viti um
það.
Gerir hæstvirtur utanrikisráð
herra sér grein fyrir þvi, að
enda þótt við metum það að
verðfleifltum, að hann hyggst
gera allt, sem möguflegt er, til
þess að draga úr spenmummi —
viðHeitini, sem við styðjum vissu
lega afllir -— þá munum við
ekki vera fylgjamdi aðgerðar-
leysi, ef það á eftir að koma
til vopnaðrar árásar á brezk-
an togara, sem efliki verður snú-
izt gegn á meinm hátt. Við ætl-
umst tifl þess, að slíku verði
svarað.
Sir Alec Douglas-Home: —
Ég stemd í þakkarsku'ld við virt
an þingmann. Ég áfllt, að öll
þingdeildin skilji, að fiskveiðar
eru undirstöðuatvinnuvegur ís-
lendimga og að við viljum þess
veigna komast að sanngjömu
samkomulagi, þar sem þessi
staðreynd er viðurkennd. Það
er rétt að taka það fram, að
það yrði bráðabirgðasaimkomu
lag, sem stæði fram yfir ráð-
stefnuna um réttarreglur á haf
inu.
Mesti afflinn hefur verið
207.000 tonn. Meðalaflimm á síð-
ustu 10 áirum hefur verið
185.000 tonn. Takmöirk Al’þjóða-
dómstólsins voru 170.000 tonn.
Við féllumst á það að minnka
aflamn, ef nauðsynlegt væri nið
ur fyrir það í 145.000 tonm og
ég tel, að þar bafi veniiið sýnd
sanngimi.
Við getum ekki fallizt á þá
tilbugsun, að málið sé búið
og gert, eins og háttvirtur þing
maður minntist á. Ef vopnuð
árás á togara ætti sér stað, sem
ekki yrði unnt að hrinda með
þeim tækjum, sem við ráðum
nú yfir á veiðisvæðinu, þá ætt-
um við eimskis annars úrkosta
en að senda flotann á vettvang.
Háttvirtur þingmaður fór
þess á leit, að ég tæki sjálfur
pensónulega við stjóm samn-
ingaviðræðnanna. Ég hef farið
persónulega með stjóm þeirra.
Ég bauðst tifl þess að fara til
samningaviðræðna 17. apríl sl.,
en sá tími var ekki hentugur
íslenzku rikisstjóminni til
slíkra viðræðna. Ég bauð þeim
sl. mánudag, ef áramgur næð-
ist í 'samningaviðræðunum i
Reykjavik, að koma tifl London
og ég skyldi taka að mér stjóm
viðræðnanna af okkar hálfu.
Enginn árangur náðist. Það
þjónar engum tifligangi, að ég
taki við yfirstjóm samninga-
viðræðnanna, fyirr en íslending
James Callaghan.
ar eru tilhúnir tifl og fúsir að
hefja samnigaviðræður. Samt
sem áður Skal ég hafa þessa
uppásitumgu í 'huga oig ta;ka við
stjóm viðræðnanna, þegar nauð
syn krefur. Enginn vafi má
leika á þvfl, að við erum i dag-
legu sambandi við sjávarútveg
oklkar. Ef áistandið skyldi
versna að mun, þá erum við,
eins og óg sagði áður, reiðu-
búnir til þess að senda fflot-
ann á vettvang, en við viljum
komast að samkomuflagi með
samningum.
Patrick Wall: Hvt. utanrikis-
ráð'herra minntist ekki á meint
!>r fyrirskipanir, sem eiga að
hafa verið gefnar af islenzk’.’
ríkisstjórn'nmi um að taka
brezka togara á útbafimu. lúr
honum fljóst, að sjómenm okkar
myndu óhj ákvæmilega smúast
til vamar gegn slikum aðigerð-
um? Hvaða ráðstafanir hafa
verið gerðar til þess að trygigje
það, að vemd sé fyrir hendi þei|>
ar í stiað, ef silíkt skyldi gerast?
Má ég fara þess á leit við hæsi
virtan ráðherra, ef fl'otaverné
er fyr'r hend', að hann tryggi,
að msegilega mörg skip verði th
staðar tii þess að mæta sér-
hverju af íslenzku varðskipun
um og gera fiskveiðar í hóifur®
ónauðsynleigar.
Sir Alec Douglas-Home: Við
skuflum veita það, sem talizt
getur virk vemid til þess að
gera sjómömmum okkar kledft
að fi’sika, ám þess að svæði þau,
sam þeir veiða á, verði tak-
mörkuð á óve.rðskuldiaðan hátt.
En sérhver vernd þýðflr, að þeir
verða að veiða að ndkflcru leyti
á afmörflcuðum svæðum.
Sendiherrann og minn ágæti
vimur, utamrikiisráðherramn,
komiu m’eð skyndilhótanir um
að taka brezkan togara. Ég
voma, að það hafi ðeins verið
sýndanhótun.
James Johnson: Sem einm
þeirra, er voru á staðmum, þar
sem þessar árangurslausu við-
ræður fóru fram, þá verð ég
að sfkýra þingdeildinmi frá því,
að amgir aðrir menn á vegum
stjórmarimnar hefðu betur get-
að farið með mál þetta en sá
hópur, sem fór tifl íslamds.
Hvað svo sem menm kumma að
segja um þessa fuffltrúa, þá tel
ég, að þimgdefldimmii beri að
þakka þeim störf þeirra. Eims
er um útgerðima í kjördæmi
miímu veigna þeirrar eimuirðar,
sem fuflltrúarnir sýndu 1 þessu
málfl.
Maður þurfti ekki að vera
þanna nema mokkrar mínútur
tifl þess að komast að rauin um,
að íslenzka stjómin virtist ekki
hafa neim áfonm um og þó eimk-
um hinm þverúðarfulli sjávarút-
vegsráðherra, Jósepssons að
bera fram tillboð, sem fæli
í sé.r nokkunn tiflgang. Þeir
byrjuðu á 117.000 tonmum og
hnilkuðu ekki af afstöðu simmi
utm þumflun'g eins og upp í 118.
000 tonm. Ég hefði fallizt á 140.
000 tonn og á þriggja ára sam-
komuflag, unz ráðstefniummi um
réttarregiiur á hafimu væri lok-
ið í Santiago. Þeir verða að
hækka þessar tölur, ef þeir á-
líta, eins og við álitum, að við
Sir Alec Douglas-Home.
verðUm að búa í mágretnmi hvor
við anmam í Norðaustur-Atiamts
hafi.
Jósepsson lauk með því að
segja:
„Ég vona, að við náum ein-
um bráðlega" og átiti þar við
töku á togara. Þar sem siTikt
getur aðeims gerzt á svæði, sem
vilð köllum úthafið, þá lamgar
mig til þess að biðja hæstvirt-
am ut aniríik ÍLsráðh erra að gefa
skýra og ákveðma tryggimgu
fyrir því gagnvart sjómönnum
okikar í Hull, Fleetwood og anm
ars sitiaðár, að ef til svo hörmu-
legs aitiburðar skyldi komia, þó
verðum vi® að senda flota okk-
ar á vettvang, en til varmar og
vermdar — ekki í árásarskyni.
Sir Alec Douglas-Home: Ef ís-
iemzka ríkisstjómin fremur það
glappaskot að grípa til slíkra
aðgerða, fæ ég ekflci séð, hverm-
ig því verður svarað öðru visi
em með því að senda þangað
Patrick Wall.
flotann til þess að vemda fiski-
sikip okkar. Ég vona sammar-
lega, að tSl þess komd ekflci.
Jeffrey Archer: Gerir hæst-
virtur utanríkisráðherra sér
greim fyriir þvi, að togaraeiig-
endur og skipstjórar vom afar
óánægðir með þá skilmála, sem
íslenzka riflcisstjómiim kom
fram með? Það var einkum
aflaimagnið, 117.000 tomm, sem
var algjönlega óaðgemgilegt. Við
vifljum eklki, að viðræðurnar
draigiist á langimn, umz magmið
kemst niður í 117.000 tonm.
í öðru lagi gerir hæstvirtur
utanríkiisráðlherra sér greim
fyrir því, að við höfum áhyggj-
ur út af reglumum um sitærri
skip og verksmiiðjutogara?
í þriðja lagi, gerir hæstvirt-
ur utanríkisráðherra sér grein
fyrir því, að við höfum áhyggj-
ur út af þeim svæðum, sem til
tekin hafa verið. í viðræðunum
voru tilteknu svæðin ekki einu
sinni nefnd á nafn. Þetta fékk
menn til þess að trúa því, að
íslemdimgar væru ekki medðubúm
ir til þess að fallast á neina til-
sflökun í öllum viðræðunum.
Má ég fara þess á leit við hæst
virtan utanríkisráðherra, að
hann geri Islendingum grein
fyrir því, að það má ofbjóða
Bretum?
Að lokum langar mig til
Frá umræðum í
brezka þinginu um
landhelgisdeiluna
þess að spyrja hæstvirtan utan
rikisráðherra um sameiginleg-
an fund verkalýðsfélagamna og
togaraeigenda, sem fram á að
fara i Hull i kvöld og ef nauð-
syn krefur, að tjá sig enm frek
ar um málið í þessari viflcu.
Sir Alec Douglas-Home: Mig
langar til þess að orða þetta
svoldtið öðru visi. Brezka stjóm
in hyggst ekki láta ofbjóða sér.
Samkomulagið í heild verður
að vera rétt. Aflamagnið verð-
ur að vera rétt og skilmálamir
varðandi hin ýmsu skip, sem
veiðarnar stunda, verða að
vera réttir. Með öðrum orðum,
hver einasti þáttur vérður að
vera í lagi, áður en við getum
faliizt á samkomulag. Það
skiptir miklu máli, að ég út-
skýri það rétt fyrir háttvirtum
þingmanni, að þrátt fyrir það
að það séu ákveSnir skilmáiar
varðandi svæði, þar sem fisk-
veiðar kunna að verða tak-
markaðar eða bannaðar eða
hvemig sem það verður svo og
svo varðandi stærð skipanma,
þá er það aflamagnið, sem skipt
ir öilu máli og þess vegna það,
sem við verðum að halda fast
við.
Anthony Crosland: — Það,
sem einkum ber að harma, er
hin ákveðna neitun við því að
semja. F'elilst hæstvirtur utan-
ríkiisráðherra ekki á það, að
ekki einungis setur þetta af-
komugrundvöll allra þeirra,
sem í tengslum eru við sjávar-
útveginn í mikla hættu, held-
ur er jafnframt vegið með
þesis’u stórflega að alþjóðadóm-
stólnum og viissiulega að þeirri
skoðun, sem við höfum allir á
þessu herrans ári 1973, að sið-
aðar þjóðir ættu að vera þess
megnugar að leysa deiiumál
sdn með samningum, ekki með
eimhliða aðgerðum?
1 öðru lagi, feilst hæstvirtur
utanríkisráðherra á það, að ef
það á sér stað tilraun til þess
James Johnson.
að taka brezkan togara og sflcot
um verður hleypt af, þá verður
herskipa þörf ekki einungis til
þess að vernda líf brezkra sjó-
manna heldur einnig íslenzkra
sjómanna, vegna þess að ekki
leikur á þvi vafi, að viðbrögðin
við slíkri tiiraun verða ofsa-
fengin, ef dæma má af hita
fólksins í fiskiðnaðarkjördæm-
unum. Vill utanríkisráðherrann
— og ég er viss um, að hann
vill það — veita þingdeildinni
fulflvissu fyrir því, að til staðar
sé gflögg fyrirætlun ríkisstjórn-
arinnar um, hvaða ráða hún
hyggst grípa til, ef um ein-
hverja stigmögnun verður að
ræða af hálfu íslenzku rikis-
stjórnarinnar?
Sir Alec Douglas-Home: Svar
ið við síðasta hluta spumingar
háttvirts þingmanns er: Já. En
þetta er jafnvel enn verra við-
famgs, þegar tvö lönd, sem í
deilu eiga, eru bandalagsriki í
NATO og geta ekki komizt að
samkomulagi með samningum.
Mr. Wellbeloved: Geriir hæst-
v.iirtur utamiríkisráðherm sér
greim fyrir því, að mikiill hlutí.
aJimeminings i Bretlamdi er þeirr-
ar sikoðunar, að það yrði fufll-
seimt að taka álkvörðun um að
senda flotamm á vetitvang imm á
Framhald á bls. 20