Morgunblaðið - 30.09.1975, Blaðsíða 12

12
MORGUNBLAÐIÐ, ÞRIÐJUDAGUR 30. SEPTEMBER 1975
Björn Jóhannsson:
Áður var það vatnið
nú blæðandi sár
St. Jósefsspítali f Hafnarfirði eftir stækkunina.
!, r i’ 1 J J -1 'll 11
»1 II
Sólvangur.
UM MIÐJAN september þurfti
ég að leita til hinnar nýju
„læknamiðstöðvar" I Hafnar-
firði, þar sem tveggja ára dóttir
min hafði skorizt á enni við fall.
Þar var enga hjálp að fá og var
mér vfsað brott með blæðandi
barnið og það með fruntalegum
hætti. Tveir iæknar voru til
staðar í „læknamiðstöðinni"
þennan morgun. Annar þeirra,
Guðmundur Helgi Þórðarson,
ritaði grein f Þjóðviijanum 26.
september sem hann nefnir
„Heimifislækningar í Hafnar-
firði“ og á greinin öðrum þræði
a.m.k. að vera svar við greinar-
korni er ég ritaði Velvakanda
Morgunblaðsins vegna móttök-
unnar í „læknamiðstöðinni".
Vegna þeirra sem lásu Velvak-
andagreinina skal tekið fram,
að Guðmundur Helgi var ekki
sá læknanna er fruntaskapinn
sýndi. Það var kona nokkur,
sem hefur unglingshetjuna
Pollyönnu að fyrirmynd.
I grein sinni f Þjóðviljanum
segir Guðmundur Helgi, að ég
hafi ritað grein mina í geðs-
hrærinu. Eigi neita ég þvf, enda
hef ég ekki fyrr reynt hafn-
firzka lækna að því að vísa á
brott særðu barni. Guðmundur
Helgi uppiýsir, að hann hafi
hafið störf sem heimilislæknir í
Hafnarfirði í júni 1974, og að
grein mfn sé „einn samfelldur
misskilningur frá upphafi til
enda og beri vott um ótrúlega
vanþekkingu á starfi og að-
stöðu okkar heimilislækna,
ekki síst þegar þess er gætt að
hér er að verki maður, sem hef-
ur það fyrir atvinnu að afla
frétta úr þjóðlífinu fyrir eitt
útbreiddasta blað landsins".
Ég er sammála lækninum um
það, að það þurfi sérfræðiþekk-
ingu til að skilja, hvers vegna
læknar hreki frá sér sært barn,
jafnvel þótt í harðviðar-
klæddri læknamiðstöð sé, þar
sem þeim hefur aðeins verið
lögð til símaþjónusta og ritara-
þjónusta.
Guðmundur Helgi bendir á f
grein sinni, að það þurfi sér-
staka aðstöðu f slysatilfellum,
ss. aðgerðarstofu með tilheyr-
andi tækjum og aðstoð, og alveg
sérstaklega þurfi aðstoð þegar
um börn er að ræða, hversu
smávægilegar sem aðgerðirnar
eru. Þar sem Guðmundur Helgi
upplýsir, að hann hafi hafið
heimilislækningar í Hafnar-
firði í júní 1974, sakar ekki að
geta þess, að um langan aldur
urðu Hafnfirðingar að leita til
heimilislækna sinna í hvers
konar slysatilfellum og margir
eru þeir orðnir Hafnfirðingarn-
ir sem haldið hafa á börnum
sínum meðan læknirinn setti
klemmu á sár eða saumaði sam-
an, oft um helgar á heimili
sínu.
Það fyrirkomulag var að
sjálfsögðu ekki heppilegt til
lengdar, ekki sízt fyrir lækn-
ana, sem þurfa sinn heimilis-
frið eins og aðrir. Það var ein
ástæðan fyrir því að „alþingi
götunnar" I Hafnarfirði, eins
og Guðmundur Helgi nefnir
sjúklingana, fagnaði hinni nýju
„læknamiðstöð" f bænum.
XXX
Guðmundur Helgi Þórðarson
fjallar nokkuð almennt um
vanda heimilislækna í Þjóð-
viljagrein sinni og segir að
„rödd neytandans hefur svo til
aiveg vantað, þess aðilans, sem
finnur fyrst og fremst fyrir
annmörkum kerfisins“. Það
mun hins vegar varla vera
hvetjandi fyrir „neytendur" til
gagnrýni ef þeir eru nefndir
„alþingi götunnar" af þeím,
sem gagnrýndir eru, og ásakað-
ir um skæting, vanþekkingu,
misskilnig, fáfræði og vind-
högg, svo vitnað sé til orðaforð-
ans í Þjóðviljagrein læknisins.
Hafi læknirinn lesið Velvak-
andagreinarkornið nógu ræki-
lega, þá hefur hann væntanlega
tekið eftir því, að ég beindi
orðum mínum til bæjarstjórnar
Hafnarfjarðar, sem ber ábyrgð
á ástandi því sem rfkir í þessum
efnum. Guðmundur Helgi getur
verið þess fullviss, að hann og
aðrir læknar f Hafnarfirði sem
vilja umbætur njóta fyllsta
stuðnings bæjarbúa. Ég merki
það af viðbrögðum bæjarbúa
við Velvakandagrein minni, að
margir þeirra hafa orðið fyrir
svipaðri reynslu af „læknamið-
stöðinrii“, auk þess sem hún
sætir gagnrýni af öðrum toga.
í fréttaklausu í Morgunblað-
inu fyrir nokkru er það haft
eftir bæjarstjóranum, að slysa-
varðstofu verði ekki komið á
fót í Hafnarfirði í náinni fram-
tíð vegna kostnaðar' og Guð-
mundur Helgi tekur undir, að
það kosti offjár að reisa slysa-
varðstofu í Hafnarfirði, og það
sé fásinna að reisa tvær slíkar
með 10 km millibili. Hafnfirð-
ingar verða því að leita til slysa-
verðstofu Borgarspftaians enn
um sinn.
Framhald á bls. 27
Sigurður A. Magnússon:
Hvað gerðist á ársfundi
Norræna rithöfundaráðsins?
Þó mér sé ógeðfellt að lenda í
þvi furðulega (og þó engan-
veginn einstæða) moldviðri
sem Morgunblaðið þyrlaði upp f
síðustu viku f sambandi við árs-
fund Norræna rithöfundaráðs-
ins í Noregi og aðgerðir sem ég
á að hafa átt upptök að þar, þá
sé ég mér ekki annað fært en að
gera tilraun til að leiðrétta ýms-
ar þær firrur og rangfærslur
sem fram komu í fréttaflutn-
ingi blaðsins og í viðtölum við
nokkra rithöfunda sem aug-
sýnilega vissu sumir hverjir
ekki sitt rjúkandi ráð þegar við
þá var talað.
Tildrögin.
Svo byrjað sé á tildrögunum,
þá skipaði stjórn Rithöfunda-
sambands íslands fyrir rúmu
ári 12 manna nefnd að beiðni
Einars Braga til að fjalla um
kærur og fjárkröfur á hendur
honum af hálfu aðstandenda
„Varins lands“. í nefndinni
áttu sæti eftirtaldir höfundar:
Andrés Kristjánsson, Björn
Bjarman, Gunnar Gunnarsson
(eldri), Hilmar Jónsson, Jón
Óskar, Jón úr Vör, Ólafur Jó-
hann Sigurðsson, Sigurður A.
Magnússon, Stefán Júlíusson,
Snorri Hjartarson, Thor Vil-
hjálmsson og Þorsteinn Valdi-
marsson. Nefndin skilaði rök-
studdri greinargerð og komst
að þeirri einróma niðurstöðu,
að „Kærumál og fjárheimtur af
þessu tagi eru árás á tjáningar-
frelsi manna og stefna að þess
konar tálmunum fyrir prent-
frelsi, sem stjórnarskráin kveð-
ur svo skýrt á um, að aldrei
megi f lög leiða."
Það kemur fram í ummælum
rithöfundanna Guðmundar
Daníelssonar, Guðmundar Frí-
manns, Guðmundar G. Haga-
líns, Jennu Jensdóttur, Jóhann-
esar Helga og Jóns Björnssonar
í Morgunblaðinu 25. septémber
og Indriða G. Þorsteinssonar og
Ingimars Erlends Sigurðssonar
í sama blaði 21. september, að
með þessu háttalagi hafi stjórn
Rithöfundasambands Islands
brotið lög sambandsins. Þessu
leyfi ég mér eindregið að mót-
mæla. 1 lögum sambandsins
segir orðrétt: „Tilgangur Rit-
höfundasambands Islands er að
efla samtök íslenzkra rithöf-
unda, gæta hagsmuna þeirra og
réttar í samræmi við alþjóða-
venjur, verja frelsi og heiður
bókmennta og standa gegn
hvers kyns ofsóknum á hendur
rithöfundum eða hindrunum í
starfi þeirra. Rithöfundasam-
band tslands tekur ekki þátt í
baráttu stjórnmálaflokka né
hlutast til um listastefnur,
stjórnmálaskoðanir eða trúar-
brögð."
Hér er svo skýrt að orði kveð-
ið i fyrri málsgrein, að ekki fer
milli mála, að eitt hlutverk sam-
bandsins er að gæta réttar rit-
höfunda f samræmi við alþjóða-
venjur og standa gegn hindrun-
um í starfi þeirra. Sambandið
tekur hvorki þátt í baráttu
stjórnmálaflokka né hlutast til
um stjórnmálastefnur. Mér vit-
anlega eru samtökin „Varið
land“ hvorki stjórnmálaflokkur
né hafa á stefnuskrá
sinni tiltekna stjórmála-
stefnu af þeirri einföldu
ástæðu að innan samtakanna
eru menn úr fleiri en einum
flokki sem túlka og boða fleiri
en eina stjórnmálastefnu. En
mergurinn málsins er vitanlega
sá, að jafnvel þótt „Varið land“
væri stjórnmálaflokkur með á-
kveðna stjórnmálastefnu, þá
hefði stjórn Rithöfundasam-
bandsins alls ekki brotið lög
sambandsins með afskíptum
sínúm af málefnum „Varins
lands“, vegna þess að hún hef-
ur einungis fjallað um kæru-
mál og fjárkröfur þessara sam-
taka á hendur rithöfundinum
Einari Braga, en hvergi fellt
dóm um stefnumál „Varins
lands“. Þennan greinarmun
ættu menn að geta séð f hendi
sér, nema þeir séu sjálfir blind-
aðir af pólitísku ofstæki. Vilji
menn eigi að síður halda fast
við, að umfjöllun um málsókn-
ina hafi verið pólitísk afskipti,
þá eru þeir skýlaust að gefa í
skyn, að málsóknin sé pólitísk í
þrengsta skilningi og niðurstöð-
ur dómstóla þá einnig pólitísk-
ar. Með þeirri röksemdafærslu
erum við raunar komin austur
fyrir járntjald, og má vel vera
að þannig sé hægt að líta á
málin. Stjórn Rithöfundasam-
bandsins leit á sínum tima ekki
(og lítur að ég hygg ekki enn-
þá) þannig á málin, heldur tel-
ur hún málaferlin fela í sér þá
hættu, að tjáningarfrelsi f land-
inu sé hætta búin, verði dóm-
stólar látnir ákvarða hvaða tón
og orðaval beri að nota f þjóð-
málaumræðum.
Forvitni á Norðurlönd-
um.
Um kærumál þeirra VL-
manna hefur eitthvað verið
fjallað f fjölmiðlum á Norður-
löndum, og þegar ég var í Sví-
þjóð og Noregi f ágúst komu
formenn sænsku og norsku rit-
höfundasamtakanna, þeir Jan
Gehlin og Björn Nilsen, að máli
við mig og fóru þess á leit að ég
fjallaði um þessi mál á ársfundi
Norræna rithöfundaráðsins.
Þeir töldu sjálfsagt að norrænir
rithöfundar fengju nánari
vitneskju um þau, en það stóð
aldrei til að um málið yrði gerð
nein ályktun á ársfundinum.
Ég féllst á þetta, að þvf til-
skildu að samþykki stjórnar
Rithöfundasambandsins feng-
ist fyrir þvf. Hins vegar var
orðið svo áliðið, að ganga þurfti
frá dagskrá fundarins áður en
tóm ynnist til að halda stjórnar-
fund hér heima. Var málið því
sett á dagskrá ársfundarins
með þeim fyrirvara, að strika
mætti það út, ef einhver fyrir-
stæða yrði af hálfu sambands-
stjórnar. Þegar ég lagði málið
fyrir stjórnarfund, var mér
heimilað að fjalla um mál Ein-
ars Braga, en þar sem önnur
kærumál hefðu ekki komið til
kasta sambandsins, væri óþarft
að fjalla um þau. Ég áskildi
mér þó rétt til að rekja forsögu
og gang málsins til þessa, og
hlaut það samþykki meirihluta
stjórnar.
Ég skal játa, að mér kom upp-
hlaup þeirra Indriða G. Þor-
steinssonar og Ingimars
Erlends Sigurðssonar nokkuð
spánskt fyrir sjónir, áður en ég
fór utan, að ekki sé minnst á
þau ósköp sem á dundu meðan
ég var ytra. Mér er sem sé hrein
ráðgáta, hvers vegna menn eru
svona viðkvæmir fyrir, ef ekki
beinlínis óttaslegnir við, að
þessi mál séu kynnt á erlendum
vettvangi. Við hvað eru menn
hræddir? Ég veit ekki betur en
fjölmiðlar hér heima fjalli
kinnroðalaust um málsóknir á
hendur rithöfundum f öðrum
löndum. Jón Björnsson talar
um „óviðurkvæmileg afskipti
af islenzkum innanlandsmál-
um“. Hvað segir hann þá um
skrif Morgunblaðsins og ann-
arra fslenskra blaða um mál-
sóknir á hendur sovéskum rit-
höfundum? Hefur ekki verið
fjallað um mál ýmissa norr-
Framhald á bis. 22