Morgunblaðið - 30.09.1975, Blaðsíða 16

16 MORGUNBLAÐIÐ, ÞRIÐJUDAGUR 30. SEPTEMBER 1975
Útgefandi hf. Árvakur, Reykjavik.
Framkvæmdastjóri Haraldur Sveinsson.
Ritstjórar Matthias Johannessen,
Styrmir Gunnarsson.
Ritstjórnarfulltrúi Þorbjörn Guðmundsson.
Fréttastjóri Bjöm Jóhannsson.
Auglýsingastjóri Árni Garðar Kristinsson
Ritstjórn og afgreiðsla Aðalstræti 6, simi 10 100.
Auglýsingar Aðalstræti 6, sími 22 4 80.
Áskriftargjald 800,00 kr. ð mánuði innanlands.
í lausasölu 40,00 kr. eintakið.
Aþví alþingi, sem
saman kemur innan
tíðar er nauðsynlegt að
taka tíl meðferðar með
hverjum hætti setja á
reglur um fjármál og fjár-
öflun stjórnmálaflokka og
málgagna, sem gefin eru út
á þeirra vegum, til þess að
forða megi tortryggni og
getsökum af því tagi, sem
undanfarnar vikur hafa
komið fram í sambandi við
lóðaúthlutun á vegum
Reykjavíkurborgar.
Mönnum hefur lengi
verið ljóst, að tímabært
væri orðið að taka fjármál
stjórnmálaflokkanna og
málgagna þeirra til með-
ferðar, setja ákveðnar
reglur um þau mál og gera
stjórnmálaflokkunum
kleift að afla fjármagns til
starfsemi sinnar fyrir
opnum tjöldum og stuðn-
ingsmönnum þeirra mögu-
legt að styðja flokka sína á
heilbrigðan og eðlilegan
máta. Fjármál stjórnmála-
flokka hafa áratugum sam-
an verið pukur- og feimnis-
mál en við svo búið getur
ekki lengur staðið. Það er
áreiðanlega krafa almenn-
ings í landinu, að í þessum
efnum, sem öðrum, verði
dyrnar opnaðar og hreint
andrúmsloft leiki um fjár-
mögnun flokksstarfs.
Fyrir u.þ.b. tveimur
árum hafði Morgunblaðið
frumkvæði um að ræða
fjármál stjórnmálaflokk-
anna og í kjölfarið á þeim
umræðum hér í blaðinu
spunnust nokkrar um-
ræður um þessi efni á al-
þingi. í Reykjavíkurbréfi
Morgunblaðsins í nóvem-
ber 1973 var m.a. fjallað
um fjármál stjórnmála-
flokkanna og þar sagði: ,,í
sumum löndum hefur sá
háttur verið upptekinn að
ríkisvaldið greiði fé til
starfsemi stjórnmálaflökk-
anna. Sá háttur er þó held-
ur ógeðfelldur því að vissu-
lega á að mega gera ráð
fyrir því, að flokksmenn í
hinum ýmsu stjórnmála-
flokkum vilji nokkuð á sig
leggja til að treysta þær
hugsjónir og efla þá bar-
áttu, sem þeir telja að
muni leiða til hagsældar. í
stað ríkisstyrkja væri
miklu geðfelldara að
stjórnmálaflokkarnir öfl-
uðu alls þess fjár, sem
þeir þurfa á að halda, með
frjálsum samskotum.
Virðist ekkert eðlilegra en
að slíkar gjafir til stjórn-
málaflokka séu skattfrjáls-
ar að vissu marki með sama
hætti og er um gjafir
til líknar- og menningar-
mála. Stjórnmálaflokkarn-
ir gæfu þá upp hverjir það
væru sem lagt hefðu fram
fé til þeirra og gef-
andanum væri heimilt að
draga fjárframlögin frá
tekjum sínum á skatt-
skýrslu. Sömuleiðis virðist
eðlilegt, að vinningar í
happdrættum stjórnmála-
flokka séu skattfrjálsir
eins og er um vinninga í
fjölmörgum happdrættum
öðrum. Ef samkomulag
næðist milli stjórnmála-
flokkanna um þetta fyrir-
komulag, mætti gera ráð
fyrir, að fjárhag þeirra
væri borgið og þá væri líka
komið á því eftirliti með
fjármálum flokkanna, sem
tryggði, að allt væri með
felldu og engar grun-
semdir þyrftu þá að vakna
um óeðlileg f járframlög.“
í umræðum á alþingi þá
um haustið, lýsti Magnús
Jónsson, fyrrverandi vara-
formaður Sjálfstæðis-
flokksins, því yfir, að Sjálf-
stæðisflokkurinn væri
reiðubúinn til þess að
standa að samstarfi við
aðra flokka á þessum vett-
vangi er hann sagði: „Ég
hygg því, að það ætti ekki
að þurfa að vera neitt
vandamál að fá samkomu-
lag um að setja þingnefnd
eða nefnd flokkanna til
þess að íhuga þetta mál,
kynna sér löggjöf um það í
öðrum löndum og gera sér
grein fyrir því hvað eðli-
legt væri að í slíkri löggjöf
væri og hvaða reglur hér
ættu að koma til greina.“
Þær undirtektir sem mál
þetta fékk hjá forystu-
mönnum Sjálfstæðisflokks-
ins haustið 1973 sýna, að af
Sjálfstæðisflokksins hálfu
er ekkert því til fyrirstöðu,
að tekið verði til hendi og
komið á ákveðnum reglum
um fjármál stjórnmála-
flokkanna og eftirlit með
þeim. Að vísu liggja ekki
fyrir sambærilegar yfir-
lýsingar frá forystumönn-
um annarra stjórnmála-
flokka, en telja verður víst,
að þeir muni fúsir til þess,
ekki síður en sjálfstæðis-
menn, að setja menn í
nefnd til að komast að sam-
komulagi um sérstakar
reglur um fjármál stjórn-
málaflokkanna. Þess er því
að vænta að á því þingi,
sem saman kemur innan
skamms verði að þessu
unnið og ekki látið staðar
numið fyrr en samkomulag
hefur tekizt um ákveðnar
reglur um fjármál stjórn-
málaflokka og flokksblaða
þeirra.
Fjármál flokka
og eftirlit með þeim
Línur Kristjáns
Guömundssonar
Línan hefur verið mörgum
listamanninum hugstætt við-
fangsefni gegnum aldirnar
enda virðist möguleikum henn-
ar lítil takmörk sett a.m.k. eru
menn enn í dag stöðugt að upp-
götva nýja tjáningarmöguleika
hennar. Það er þannig ekki til
nein ,,patent“-lausn á meðferð
línunnar ftekar en litarins, en
flestir listamenn munu geta
verið sammála því, að hin
hreina og Iífræna lina sé vand-
meðförnust Meirtarar línunnar
svo sem Henri Matisse á einn
veg og Saul Steinberg á annan,
gátu tjáð firna mikið I einföld-
um línurissum og stöðugt koma
fram listamenn sem kynna með
list sinni nýja hlið á möguleik-
um linunnar. Egon Schiele
sannaði og flestum betur í upp-
hafi aldarinnar, að línan ein
getur einnig myndað form á
jafn áhrifaríkan hátt og
skyggningin.
Jón Stefánssön málari reit
m.a. um eðli línunnar i nafntog-
aðri grein um myndlist 1935:
Þá eru það línurnar. A þeim
sjáum við öll mikinn mismun
og margvíslegar tilfinningar
vekja línurnar hjá okkur. —
Línan getur verið djarfleg og
hressandi, spennt þannig að
okkur finnist hún Iyfta okkur
— brotin og niðurlút, slitin og
tætt, sem mædd af mótlæti. —
Hvílikur munur á spenntum
boga í lifandi blómastilk og
þvældum seglgarnsspotta!.
Líka finnum við öll ýmislegar
kenndir við samleik margvís-
legra lína. Þetta veit kvenfólkið
er það kaupir kjóla sína og
hatta og allir þeir, sem eru að
sperrast við að skrifa fallega og
áberandi nafnið sitt. — Hugsið
ykkur spennta og fallega þanda
járnbrú..— Hvílíkur munur að
horfa á brúna eða hrúgu af
járnarusli!. Það vakir fyrst og
fremst fyrir okkur málurum, er
við teiknum að ná spennu og
svipmiklum styrk í línunum, að
þær prýði hver aðra og bindi
myndina í samgróna heild. Það
er eins og okkur svimi, að sjá
smáatriðin án þessa innra saín-
hengis, sem skapar heild á
myndfletinum. Teikningin á að
vera svipmikil og ákveðin burð-
argrind. — Svo er það á hvers
eins valdi, hve mikið eða lítið
hann kýs að sýna af smáatrið-
um.
Mynúllst
eftir BRAGA
ÁSGEIRSSON
Jón Stefánsson vissi hvað
hann var að segja og því vitna
ég i grein hans, að þetta eru
sígild sannindi og það mun úti-
lokað fyrir fólk að nálgast sýn-
ingu Kristjáns Guðmundssonar
í Galerie SÚM þessa dagana án
þess að hafa sett sig að ein-
hverju leyti inn í eðli linunnar.
Lína Kristjáns er hugmynda-
fræðilegs eðlis og virkar ósjald-
an scm stærðfræðilegur leikur
og kann tilgangurinn með því
að teikna mismunandi Iangar
og breiðar línur á nákvæmlega
jafnlöngum tíma, að vefjast fyr-
ir mörgum (Jafntíma línur).
Tvær myndir er nefnast „Yfir
hljóðhraða lína“ I og III benda
greinilega á utanjarðar vanga-
veltur.
Slík íþrótt með línur minnir
sterklega á formælingar í lista-
skóla og þær hafa vissulega
gilda þýðingu í sjálfu sér og um
leið virðist þessi tegund listar
njóta viðurkenningar víða í
Evrópu og þá ekki sizt í höfuð-
vigi hugmyndafræðilegrar list-
ar Hollandi. En hún krefst
einnig mikils af skoðandanum
því að á flesta mun þetta virka
full þurrt og Iífvana þótt gild og
áhugaverð hugsun sé að baki.
Dýpri hugsun um eðli sjálfrar
línunnar virðist vera í mynda-
flokknum „Orsök og afleið-
ing“ sem vísar á andstæð gildi
Iínu sem ekki er dregin heldur
þrykkt með aðstoð vélritunar-
strokpappirs, sem er húðaður
með hvítu kalkefni.
Vel og nostursamlega er
gengið frá myndunum i
trefjaglersrömmum, sem bend-
ir á aukna vandvirkni og skiln-
ing SÚM-félaga á gildi tækn-
innar. — Þessi tegund mynd-
listar þarf útskýringar við því
að annars er hætt við að hún
fari fyrir ofan garð og neðan
hjá flestum og verði jafnvel að
skotspæni háðfugla. Erlend
listtímarit eru oft með ýtarleg-
ar útlistanir á fyrirbærum hug-
myndafræðilegrar listar ásamt
viðtölum við iðkendur hennar
og þykir mér eðlilegt að það sé
á stefnuskrá listahóps er að-
hyllist listgreinina, að þýða og
dreifa útskýringum á fyrirbær-
inu, því að það er harla barna-
legt að ætla sér að myndirnar
skýri sig sjálfar almenningi,
sem lítinn kost á að fylgja
straumi heimslistarinnar.
Kristján Guðmundsson, bróð-
ir hans Sigurður og Hreinn
Friðfinnsson, sem allir eru fé-
lagar f SÚM, eru búsettir I
Amsterdam og hafa greinilega
fest rætur á listavettvangi þar,
og njóta þeir Kristján og Sig-
urður listastyrks, sem gerir
þeim keift að helga sig list sinni
og lifa ágætu lífi með fjöl-
skyldu. Þeir hafa víða haldið
sýningar á gildum söfnum og
sýningarsölum í Hollandi og
víðar á meginlandinu. Væri
ástæða til að gefa þessu meiri
gaum en gert hefur verið til
þessa, því mér er kunnugt um
að íslenzkir myndlistarmenn
hafi notið hollenzkra ríkis-
styrkja áður og má slfkt teljast
nokkur sómi.