Morgunblaðið - 22.01.1977, Blaðsíða 10

Morgunblaðið - 22.01.1977, Blaðsíða 10
10 MORGUNBLAÐID, LAUGARDAGUR 22. JANUAR 1977 Búskapur náttúrunnar IV ÝMIS skrautblóm vísa líka óvelkomnum sníkju- dýrum frá sér og sínu nágrenni. Má þar til nefna bæði einær og fjölær blóm. Af einærum t.d. brúðarstjörnu (Cosmos) tóbakshorn (Petunia) stjörnufífla (Aster) og prestafífla (Chrysanthemum) Biskupsbrá (Pyrethrum) er fjölært og fallegt garðblóm. Úr þurrkuð um blómum þess eru búin til skor- dýralyf sem eru ágæt á pöddurnar en skaðlaus mönnum. Skjaldflétta (Tropæoi- um/Nasturtium) heldur bjöllum frá klifurjurtum svo sem melónum, gúrk- um o.fl. og sagt er að ilmsterkar morgunfrúr (Marigolds) fæli burtu hnúðorminn sem ræóst á kartöflur. jarðaber, rósir íslenski. Blöð flestra ilm- andi jurta hafa eitthvert slíkt gildi. Lauf af lavendel (og ilmreyr?) vernda fyrir möl á líkan hátt og mölkúlur og önn- ur hlióstæð efni en iyktin er ólíkt betri. Enn hefur ekki verið minnst á þá plöntu sem sennilega kæmist í fyrsta sæti ef velja ætti ein- hverja eina varnarplöntu í garðinn, en það er HVÍTLAUKURINN. Hann er fyrirferðarlítill, auðveldur í ræktun og af- bragðs sníkjudýrahemill. Hver laukur er saman- settur af mörgum smá- laukum sem setja má nið- ur hvern út af fyrir sig. Má t.d. planta þeim mörg- um saman hjá berja- runnum og geta þeir þá varið runnana fyrir blað- lús og þvílíku. Fleiri lauktegundir má nota í SKJALDFLETTA (Tropæolum/Nasturtium) og ýmsa lauka og einnig á rætur tómatplöntunnar. Sumar plöntur t.d. mustarður gera gagn með því að draga að sér sníkjudýr frá dýrmætari gróðri en óþrifin ganga þá gjarnan að þessum plöntum dauðum. Vissar lyktsterkar plöntur sem gróðursettar eru upp við hús manna fæla skordýr úr hús- unum. Meðal þeirra hef- ur regnfangið einna best orð á sér, er það tajið fæla burt flugur. Menta er einnig góð og hefur m.a. það sér til ágætis að rottur forðast hana. Er því gott að gróðursetja mentu t.d. hjá útihúsum sem rottur sækja í. Innandyra rekur jurta- pottur með basilíkuplönt- um flugur og mý á flótta. (Basilþarf sól). Þurrkuð blöð vissra jurta eru meiniaus skor- dýralyf. Þeim má sáldra niður muldum í kjallara eða ann arsst aðar þar sem skordýr gætu sest að. í þeim hópi eru rue, regn- fang o.fl. Lavendel er líka gott og sennilega ilmreyrinn okkar sama tilgangi t.d. gras- lauk og aðra matarlauka. Enginn má búast við kraftaverkum af þeim jurtum sem hér hefur verið minnst á, en með því að rækta nokkrar þeirra með aðalgróðr- inum þar sem því verður við komið er hægt að halda sníkjudýrunum í skefjum svo að þ:u verði hverfandi. Ekki eru allar þessar plöntur örugg vörn fyrir hvaða sníkju- dýri sem er, en sumar eru það þó t.d. hvít- laukur, regnfang, rue og bee balm. Allar varnar- plöntur verja aðeins tak- markað svæði i kringum sig (miða má við ca. þriggja feta radíus), fer það nokkuð eftir stærð verndarplöntunnar og styrkleika ilmsins, og þarf maður að þreifa sig dálítið áfram með þetta. En það er ómaksins vert að reyna að skipuleggja garð sinn þannig að plöntuniðurröóunin útrými eins og af sjálfu sér þeim hvimleiðu sníkjudýrum sem annars kalla á eiturúðun garð- anna. Sigurlaug Arnadóttir Skáld og meistari Þjóðleikhús — litla sviðið: Meistarinn. Höfundur: Oddur Bjórnsson. Leikstjóri: Benedikt Árnason. Leikmynd: Birgir Engilberts. ÆCFINGIN skapar meistarann. Meistari verður hver í fullkomn- un sinni. En hvað er fullkomnun — hvað nema stærðfræðilegur punktur sem hefur þó enga stærð, ímyndað og timalaust andartak þegar verk er fullkomnað. Eða líf? Líf endað? Meistari Odds Björnssonar í þessu samnefnda leikriti er gam- all lifimaður sem er búinn að fá ólyst á lífinu; spekingur sem er orðinn of spakur; skáld sem er orðið of mettað af yrkisefni til að geta ort: „Þú tekur þér ferð á hendur til að afla þér reynslu — svo þú verðir betra skáld---------- svo kemurðu aftur heim — með of mikla þekkingu til að geta sett hana á blað." Andspænis meistaranum er „nýi læknirinn" sem hann hefur kallað til sín. Til að lækna sig? Af hvaða sjúkdómi? Kannski ekki endilega til að lækna sig af ein- hverjum sjúkdómi heldur allt eins til að gera fullkomnun sina að veruleika. Því fullkomnun verður naumast að veruleika nema hún hljóti um leið staðfest- ing i mannlegri vitund. Auk þess sem „þrautin verður aðeins leyst Róbert Arnfinnsson í hlutverki „meistarans". af þremur," eins og meistarinn segir. Hver er þá sá þriðji? Kona auð- vitað. Kona meistarans eða læknisins eða bara einhver kona; konan í draumi og meðvitund karlmannsins yfirhöfuð. Þarna er sem sé kominn sá gamalkunni dramatíski þrihyrningur: tveir karlar og ein kona, lífsneistinn sem kveikir ástina og gerir listina rafmagnaða og háspennta og tendrar logann á arni endurminn- inganna. Oddur Björnsson er listfengur og hugkvæmur rithöfundur. og stutt leikrit eru sérgrein hans. Talmál, bæði „gott" og „illt", hef- ur hann á valdi sínu og kann höfunda best skil á tvíþættu hlut- verki orðanna: annars vegar að tjá það sem þeysist sjálfkrafa og ómengað upp úr sálardjúpunum; hins vegar að leyna því sem innst í sefa býr. Með næmu auga fyrir veruleikanum, væmnislausu skopskyni og markvissu táknmáli hefur hann gert bestu verk sín að meistarastykkjum. Hann hefur líka sífellt endurnýjað sig, tekið fyrir ný og ný sjónarhorn í mann- lífinu. Allir hafa þessir góðu hæfileik- ar hans nýst honum vel við samn- ing „Meistarans". Samtalslistin bregst honum sjaldan. Þó fannst mér enskuslettur þær, sem lagðar eru i munn sjálfum meistaranum of margar og of tiðar, færri hefðu dugað til að tjá kæruJeysi hans gagnvart sér og öðrum. Ég nefndi „þríhyrning". Það gamla hugtak má þó ekki valda misskilningi. Hér er ekki á ferð- inni „átaka-" og raunsæisverk þar sem hver persóna kemur fram sem skýrt afmarkaður einstakl- ingur í mótleik gegn öðrum ein- staklingum. Tala hlutverka gefur ekki allt til kynna. Meistarinn gamli og nýi læknirinn eru tviein persóna, tvö andlit og þó með nokkrum hætti eitt. Eftir að hafa horft í sama spegilinn sjá þeir sjálfa sig hvor í öðrum. í raun og veru er þarna sami maður á tveim æviskeiðum, gamall karl ásamt með endurminningu sinni per- sónugerðri. En kvenímyndin breytist ekki í vitund hans (eða þeirra). Því er konan aðeins ein í leiknum. Sláttumennirnir Norræna húsið hefur hafið starfsemi sína á þessu ári með sýningu á verkum eftir unga finnska listamenn, sem nefna sig „Sláttumennina". Þessi hópur hefur verið athaf nasamur heima i Finnlandi og rekið meðal annars gallerí I Helsingfors. Þeir nota fjöldann allan af aðferðum til að tjá listrænar tilfinningar sínar: Skrifa, fremja hljómslátt á segul- bönd, mála með oliu, gera grafik og vatnslitamyndir ásamt skúlp- túr, og ekki má gleyma ljós- myndavélinni, sem virðist þeim eins töm og handunnin myndlist. Þessi hópur virðist æði misjafn. Það er gamla sagan, þegar margir sýna saman, en 13 listamenn eiga verk á þessari sýningu. Þeir hafa að virðist nokkuð sameiginlega hugmyndafræði að baki mynd- gerð sinni. en útfærslan er nokk- uð misjöfn og persónubundin. Ekki finnst mér þessi hópur ýkja frumlegur I myndgerð sinni, og vað hér á ystu takmörkum Evrópu höfum fengið nasasjón af sumu þvl, sem þessi hópur hefur að bjóða. Súmmararnir hjá okkur hafa þegar sýnt okkur hér mikið af sömu hugmyndum og þarna eru á ferð, en ef til vill ekki eins vel unnar hugmyndir og gefur að lita á þessari sýningu í Norræna húsinu. Með öðrum orðum, það er deginum ljósara, að hér er hópur á ferð, sem er betur að sér en okkar menn, betur skólaður. I flestum tilfellum ráða hinir finnsku listamenn yfir meiri tækni til að tjá hugdettur sínar. Allt er þetta ómur af því er efst var á baugi fyrir nokkrum árum, og vafasamt, að lengur sé álitið framúrstefnulist hjá stórþjóðum. Það er ekkí mikið' á ferð af þess- ari listtegund á sumum þeim stöð- um, er ég þekki svolitið til, eins og t.d. London, en sú var tíðin, að Myndllst eftir VALTÝ PETURSSON þar gat að líta ýmislegt, sem flokkast getur undir þá hug- myndafræði, sem ræður rikjum á þessari finnsku sýníngu. Ég er nú ekki allskostar ánægð- ur með verk þessa hóps lista- manna frá Finnlandi. Til dæmis er það seinheppið að gera vörðu úr skreið og setja við inngöngu dyr. Fyrir okkur íslendinga er þess konar mikið grin og minnir á orðaleikinn að selja kol til Newcastle. Voru ekki rúgbrauð hlaðin í vörðu á Skólavöruholti fyrir einum sjö árum? Ekki man ég betur, og meira að segja höf- undurinn var íslendingur. Það er stundum erfitt að vera frumlegur hvort heldur andagiftin er finnsk eða frónsk. Það er ýmislegt sem vakti at- hygli mína á þessari sýningu „Sláttumannanna", i gangi eru ljósmyndir eftir CARL ERIK STRÖM, Ijósmyndirnar sjálfar eru mjög þokkalegar, en satt að segja veit ég ekki, hvað textinn við sumar þeirra á að merkja. Til dæmis klausa eins og þessi: Þessi maður sér hafið í fyrsta sinn seint á ævinni. Á þeirri stundu ákveður hann að verða sér úti um bát. Svo mörg eru þau orð, og ef slikur texti á að koma fóiki tii að hugsa og velta fyrir sér gátu lífsins og Olli Lyytikáinen: Hönd f landslagi. i.ntianma ¦ ¦ •> nnimiii<«»miiitti» • • t ¦ • • i • • > ¦ ••••••••••••• •••••K.»M*>**^«rt«^««««#*« « ••••«•• iiiitti>»t>>itHn«<

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.