Morgunblaðið - 06.09.1978, Blaðsíða 10

Morgunblaðið - 06.09.1978, Blaðsíða 10
10 MORGUNBLADIÐ, MIÐVIKUDAGUR, 6. SEPTEMBER 1978 „Draumur hans að stjórna frá miðju" Þegar Gíscard Frakklandsforseti hitti aö máli Bokassa Miö-Afríkukeisara í ferð nýlega hefði e.t.v. ekki veriö ofmælt aö kalla þaö fund tveggja einvalda. Margt bendir til að mönnum þyki sem vegur Frakklandsforseta hafi vaxiö mjög viö kosningasigurinn í mars og komst brezka blaðið „The Economist" m.a. svo aö oröi á sumri öndveröu að sigurinn hefði „laugaö forsetastól hans heimsveldisljóma". Þó væri misráöiö aö skilja upphafningu Giscards á þann veg aö hann heföi á einhvem hátt færzt í mektarskrúða Versalakónga frá því fyrir tíma lýöveldis. Það, sem öllu heldur þykur nýjabrum á stjórnaraöferö Giscards, er tvíeflt öryggi hans sjálfs til að finna þeim hugsjónum staö, er hann brast djörfung til aö láta viö veöri áöur. Frelsun forsetans hefur einkum lýst sér mörkun utanríkis- og efnahagsstefnu. Á erlendum vettvangi hefur hann fariö eigin götur og jafnvel ögrað risaveldinu vestan- hafs. Framkvæmdir í efnahagsmálum þykja hins vegar spegla þá afstööu Giscards að rótgróin iðnríki veröi aö „Forsetinn hefur færst í biðilsbuxur" „Forskot hans gálga frestur?" Giscard ...gaullískri hefð brugðið..." höggi viö samhenta og fjandsamlega vinstrifylkingu. Hin óskráöu lög fimmta lýöveldisins — aö forsetinn eigi rétt á eigin þjóðarsamkundu — voru í góðu gengi á nýjaleik. Giscard átti nú í fyrsta skipti yfir „forsetaflokki" aö ráöa á þingi, Frönsku lýðræðissamtökunum, UDF, sameyki miðjumanna og Lýöveldisflokks Giscards sjálfs. Þegar leiö á sumar fór aö koma í Ijós að sigurinn haföi innblásiö forsetanum hugrekki. Hann markaöi sjálfstæðari stefnu í utanríkisefnum og vék út af rótgróinni hefö Gaullista. Stefna Giscards varðandi hernaðaríhlutun í Afríku vitnar um áræöi rammaukins stjórnmálaforingja til að storka venju. Frökkum hefur að vísu ávallt verið umhugað um frönskumælandi hluta Afríku, en sú sannfæring Giscards aö hringlandi Carters Bandaríkjaforseta gæfi Sovétmönnum of mikið ráörúm hlýtur að hafa mótað ákvarðanir hans. Fyrir ári virtist vera tvíveörungur í Frökkum með tilliti til Afríku. Þegar ráöist var inn í Shaba-hérað frá Angóla í fyrra lét Giscard sér nægja að sjá Marokkóher Vandi með vegsauka endurheimta sinn gamla sveigjanleika eigi þau aö rata út úr núverandi efnahags- ógöngum. Áreiöanlega hefur sá draumur Giscards aö stjórna frá miöju franskra stjórnmála aldrei veriö nær því aö rætast en nú. En þrátt fyrir að „The Economist" leiði rök að því að hann hafi aö undanförnu stigiö fram í dagsljósiö sem „glöggskyggnasti ráðamaður á Vesturlöndum" er vafamál aö veldi hans sé eins óskoraö og glæsibragurinn gefur tilefni til aö ætfa. Giscard d'Estaing hefur varpaö af sér hlekkjunum í svip. En spyrja má hvort hann hafi í fyrsta lagi beitt sér fyrir verulegum endurbótum í frönsku þjóðlífi og hvort innri gerð og aðstæður stjórn- mála í Frakklandi geri forsetanum í ööru lagi kleift að stjórna eins og nýfrelsuðu fyrirmenni sómir? Andleysi Naumast veröur sagt aö fyrstu fjögur ár Giscards d'Estaings á forsetastóli hafi veriö stórfengleg. Hófsöm umbótastefna forsetans rann út í sandinn í kjölfar olíukreppunnar og alþjóölegrar öldulægöar. í þessu efni tjónkaöi ekki aö skella skuldinni á samstjórn meö Gaullistum, sem höföu raunar alltaf látiö undan gengi Giscard fast eftir eins og þegar ágreiningur varð um beinar kosningar til Evrópuþingsins. Heföu Gaullistar leikið tveimur skjöldum gagnvart Giscard heföu þeir annaö hvort þjónað vinstriöflunum eöa aliö á sundr- ungu í eigin röðum. Sökin var fyrst og fremst Giscards og miöjumanna sjálfra, sem geröu sér lítiö far um raunhæfar endurbætur eins og í Ijós kom í deilum um álagningu , viröisaukaskatts 1976. „Gis- card var umfram allt fórnarlamb síns eigin andleysis" ritaði bandarískur fréttaskýr- andi skömmu eftir kosningarnar í mars. Þó skyldi enginn skilja orö þessi þannig aö Giscard d'Estaing heföi engu til leiöar komið. í hugann koma til dæmis barátta hans í frjálslyndisátt varöandi lög um fóstureyðingar og lækkun kosningaald- urs. Þegar á allt er litiö er engu síöur erfitt aö verjast þeirri tilfinningu aö Giscard, hámenntaö afsprengi nafntogaöra skóla, hafi lengst af boriö allt of mikla lotningu fyrir hinum „órannsakanlegu" vegum franska ríkiskerfisins til aö leggja sig í framkróka um brýnar endurbætur á stjórnarskipuninni. Hafi Giscard fylgt auökennanlegri stefnu var hún umfram allt „aö sjá hvað setur" í von um aö ástandiö batnaöi af sjálfsdáöum. Skoöanakannanir viröast þó hafa vakiö honum ugg í brjósti um að stjórnarflokkunum yrði skammt til skjótra ófara í kosningunum í marz sætu þeir áfram við sama keip. Skýring hans var fyrst og fremst sú að hnignun og feyskileiki ógnuðu hægrafylginu og yrði því aö reyna aö slæöa upp atkvæöi tvístígandi jafnaöarmanna í krafti fyrir- heita um félagslegar endurbætur. Stjórnin hafði knappan sigur í kosning- unum. En svo var ekki herbragöafræöi Giscards fyrir að þakka. Kjósendur, sem hlaupizt höföu undan merkjum meirihlut- ans í sveitar- og bæjarstjórnarkosningum, snéru aftur í marz sökum þess að sundraöir vinstrimenn gátu ekki komiö sér saman um sameiginlega stjórnarstefnu. E Árœði nginn vafi leikur á aö kosningasig- urinn styrkti Giscard verulega í sessi. Hann átti nú ekki lengur í fyrir flugvélum til flutnings liössveita þeirra til Mobutus forseta. Þegar innrásin var gerö í apríl síöastliðnum var Giscard hins vegar alls ósmeykur viö aö senda franskt herliö til Shaba. Þetta óvænta framtak hvekkti Rússa, sem de Gaulle hershöfö- ingi haföi reynt aö halda góöri sambúö viö. En gaullískri hefö var brugðið á fleiri vígstöövum. Giscard geröi út af örkinni sveitir útlendingaherdeildarinnar til Chad til stuðnings stjórninni gegn uppreisnar- mönnum úr röðum Múhameöstrúar- manna. Atburður þessi hefur oröiö til þess aö magna óþokka með Frökkum og byltingarstjórninni í Líbýu, er styður uppreisnarmenn. Þá hefur franski flugher- inn gerzt hliðhollur yfirvöldum í Vest- ur-Sahara, þar sem Polisaríó-uppreisnar- menn hafa látiö til skarar skríða með Alsír áð bakhjarli. Á þennan hátt hefur Giscard augljóslega gert að engu heföbundna vinskaparstefnu Gaullista gagnvart Líbýu og Alsír. Sú stefna forsetans aö hefta útbreiðslu and-vestrænna áhrifa í Afríku er bundin áhættu, einkum þar sem misreiknuð íhlutun gæti svipt innanríkisstoöum undan utanríkisstefnu hans.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.