Morgunblaðið - 14.11.1982, Page 28

28
MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 14. NÓVEMBER 1982
honum að vélinni. Við vorum svo
veðurteppt þarna í tvo daga.“
Er ísing ekki vandamál í þotu-
flugi? ^
ísing og „CAT“
„Nei, þoturnar fljúga oftast nær
fyrir ofan ský og þar að auki er
hraðinn svo mikill að ísing nær
ekki að hlaðast á þær. Hins vegar
getur ísing hæglega hlaðizt á þot-
ur í flugtaki og er því aldrei farið í
flugtak ef hætta er á ísingu. Það
er alveg ótrúlegt hve ísinn er fljót-
ur að hlaðast á flugvélar þegar
skilyrði eru þannig — það er kom-
ið um fjögurra tommu lag á glugg-
ana og á vængina og skrokkinn á
skammri stundu. Á skrúfuvélun-
um reyndi maður á allan hátt að
komast hjá henni, t.d. með því að
lækka flugið sem reyndar er óvíða
gerlegt hér á landi útaf því hve
hér er hálent."
En eru þá einhver vandamál í
þotuflugi sem ekki hefur verið
komizt fyrir?
„Það er a.m.k. eitt sem ekki hef-
ur verið komizt fyrir að fullu —
svonefnt „CAT“ (clear air turbu-
lance), sem er geysiöflugt niður-
streymi og uppstreymi strax á eft-
ir. Eg lenti einu sinni í þessu á
Rolls Royce-vél — hún hrapaði um
5 þúsund fet fyrirvaralaust og
rauk svo upp aftur, en þetta hefur
gerzt á rúmlega mínútu. Töskurn-
ar sem við vorum með frammi í
stjórnklefanum fóru alveg upp í
loft en -skullu svo í gólfið þegar
vélin þeyttist upp á við. í farþega-
rýminu fór allt í bendu, ein flug-
freyjan fótbrotnaði og einnig einn
farþeganna. Það urðu þó engin
meiriháttar meiðsl.
En það er mjög erfitt að varast
„CAT“ — það fylgja þessu engin
ský, en þeir eru farnir að spá
þessu og svo tilkynna flugvélar
strax ef þær lenda í svona. —
Annars hafa orðið gífurlegar
framfarir varðandi siglingatæki í
flugvélum sem hafa aukið öryggið
mikið — mann óraði ekki fyrir
þessu þegar maður var að byrja
flug. Nú höfum við tölvur sem sjá
alfarið um stjórnina eftir flugtak
— það þarf ekki annað en mata
þær á lengdar- og breiddargráðum
og sjá þær svo alfarið um sigling-
una. Þetta eru í rauninni tvær
tölvur sem bera sig sífellt saman
og tengjast þær sjálfstýringunni.
Af þeim má jafnframt lesa hversu
mikill vindur er, hvaða átt, drift
vélarinnar, hversu hratt hún fer
og hversu iangt er til ákvörðun-
arstaðar. Nú eru meira að segja
komin tæki sem geta lent flugvél-
unum með fullkomnu öryggi þótt
þau séu ekki notuð almennt í far-
þegaflugi enn sem komið er.“
Nú hefur þú verið í leiguflugi
víða um heim — er það ekki tölu-
vert öðruvísi en að vera í áætlun-
arflugi?
„Jú, það reynir töluvert meira á,
sérstaklega í Afríku. Þar er flug-
umferðarstjórn víða bágborin og
maður þarf jafnvel að vekja
starfsmennina í flugturninum
fyrir flugtak. Þá eru þeir víða
mjög strangir með yfirflugsheim-
ildir, sumstaðar þarf að greiða
mútur og svo kynnist maður ýmsu
þarna sem manni finnst skrítið til
að byrja með. Ég hef þó ekki nema
einu sinni verið verulega hætt
kominn þarna en þá munaði líka
litlu."
Og hvernig vildi það til?
Héldu að flugvélin
hefði
sprungið í loft upp
„Það var í fyrsta pílagrímaflugi
Flugleiða og vorum við að fara
fyrstu ferðina með pílagríma frá
Oran í Alsír það árið. I þessari
ferð voru með mér Skúli Guð-
jónsson aðstoðarflugmaður og
Ólafur Pálsson flugvélstjóri.
Þarna var saman komið margt
stórmenni ásamt sjónvarps-
mönnum og tilheyrandi, og var
mikil athöfn á flugvellinum áður
en við lögðum upp. Við leggjum
svo af stað út á brautina og erum
komnir á mikinn hraða þegar allt
í einu rís eins og ský fyrir framan
flugvélina, var þetta fuglager svo
þétt að vart sá í gegnum það. Of
steint var að stoppa og urðum við
að taka upp inn í fuglagerið og
héldum allir að það yrði okkar síð-
asta stund — feikna sprengingar
heyrðust þegar fuglarnir fóru í
hreyflana og blóð og fiður safnað-
ist á rúðurnar þannig að tók fyrir
allt útsýni. Þeir sem voru niðri á
flugvellinum héldu fyrst að vélin
hefði sprungið í loft upp því bloss-
arnir stóðu aftur úr öllum hreyfl-
um og hávaðinn var geysilegur.
Það var arabískur flugþjónn
frammí hjá okkur þegar þetta
gerðist, ansi dökkur yfirlitum —
en hann var áreiðanlega jafn fölur
og við, þegar þetta var afstaðið.
Þar sem hreyflarnir virtust fljót-
lega jafna sig aftur ákváðum við
að halda áfram til Jeddah og gekk
ágætlega þangað — en þeim leizt
ekki meira en svo á flugvélina þeg-
ar þangað kom, því hún var öll
útbíuð í blóði og fiðri.
Það er ekki óalgengt að fuglar
séu þarna á fiugbrautinni í Oran
en þarna hafði einfaldlega
gleymzt að kanna málið og fæla þá
upp vegna hátíðahaldanna. Það
hafði farizt þarna júgóslavnesk
flugvél tveimur árum áður vegna
þess að hún fór inn í svona fugla-
ger — hún fór aldrei upp af
flugbrautinni heldur hélt áfram út
í eyðimörkina og held ég að allir
hafi farizt, sem með henni voru.“
En þú minntist á mútur?
Sex þúsund
dollarar fyrir
„engin mótmæli“
„Já, þær þarf að greiða í sumum
þessara ríkja, annars kyrrsetja
þeir flugvélarnar. Þeir kalla þetta
ýmsum nöfnum. I fyrsta sinn sem
ég flaug til Iran — það var fyrir
Cargolux — mundu þeir hjá flug-
félaginu eftir því rétt fyrir brott-
för að þar þurfti að greiða sex þús-
und dollara í mútur sem kallaðist
„No objection fee“ (greiðsla fyrir
engin mótmæli), og tókst að
skrapa saman peningana skömmu
áður en við fórum. Við lentum svo
í Abadan og fengum alla af-
greiðslu — þarna sat Arabi við
eldgamla ritvél og rakti fyrir mér
einstök gjöld og loks kemur hann
að mútunum. Ég þóttist ekkert
kannast við þær og datt í hug
hvort ég gæti ekki losnað þannig
við að borga. Hann gerðist þá ærið
þungur á brún og spyr hvort ég
hafi ekki peningana, en ég segist
ekkert hafa vitað um þennan út-
gjaldalið, því miður. Hann fer þá
að tala við einhverja aðra ráða-
menn þarna og er okkur sleppt
eftir nokkurt jaml, og spöruðum
við okkur með þessu 6 þúsund
dollara."
Nú skilst mér að oft verði alls
konar vesen í sambandi við yfir-
flugsheimildir?
„Já, það er freistandi að stytta
flugleiðina yfir einstök ríki þótt
yfirflugsheimild hafi ekki fengizt.
Það tekur langan tíma að fá þess-
ar yfirflugsheimildir og ekki um
annað að gera en að taka áhætt-
una — erum við þá þegar verst
gegnir reknir til baka eða neyddir
til að lenda. Einu sinni þegar við
vorum að fljúga frá Frankfurt til
Abadan í Iran ákváðum við að
stytta okkur leið yfir Grikkland og
tókst okkur að fá yfirflugsheimild.
Þegar við hins vegar komum yfir
Sýrland kalla þeir okkur upp og
varð engu tauti við þá komið — og
var okkur skipað að lenda í Dam-
askus umsvifalaust. Það var kola-
myrkur og hafði ég þá aldrei lent
þarna áður en lendingin gekk þó
ágætlega. Flugvélin hafði ekki
fyrr numið staðar en hermenn
ryðjast um borð og voru þeir allir
vopnaðir. Var ég svo dreginn fyrir
fund einhverra háttsettra yfir-
manna og virtist þá sem stefndi í
meiriháttar vandræði. Það rættist
þó úr þeim eftir að ég hafði spjall-
að við þá nokkra stund og sögðu
þeir að við mættum fara ef við
borguðum lendingargjöldin. Ég
spurði þá hvort ekki væri allt í
lagi að við greiddum tvöföld lend-
ingargjöld en slepptum lending-
unni þegar við kæmum til baka —
en það tóku þeir ekki í mál.“
„You are in trouble“
„Stundum tekst manni líka að
gabba þá. Einu sinni vorum við á
flugi yfir Súdan en höfðum enga
yfirflugsheimiid og var kallað í
okkur. Ég kallaði á móti og sagði
að við hefðum yfirflugsheimild en
hann heimtaði þá tilvísunarnúmer
heimildarinnar. Ég gaf honum þá
bara einhverja tölu sem mér datt í
hug, og var hann svo lengi að
kanna málið að við sluppum úr
lofthelginni án þess að verða fyrir
frekari áreitni.
Einu sinni munaði þó litlu að
illa væri er við flugum yfir írak án
þess að hafa heimild. Þegar við
vorum að fara yfir Bagdad var
kallað á okkur og var okkur skipað
að lenda umsvifalaust — var þeim
greinilega mikið niðrifyrir því
þeir kölluðu hvað eftir annað og
virtust hinir verstu. Við þóttumst
hins vegar ekkert heyra til þeirra
og héldum okkar stefnu. Svissnesk
flugvél, sem var þarna skammt
frá, kallaði okkur þá uppi: „You
are in trouble,“ (þið eruð í klípu)
sögðu þeir. Við sögðumst vita það,
en vorum búnir að ákveða að láta
slag standa og treysta því að við
kæmumst yfir landamærin áður
en írakar kæmu orrustuþotum
sínum á loft. Þannig leið svo um
stundarfjórðungur að þeir kalla
stöðugt i okkur en við þóttumst
ekkert heyra. Þá finn ég að að-
stoðarflugmaðurinn hnippir í mig
og bendir út um gluggann. Eru þá
tvær orrustuþotur komnar þétt
uppað okkur báðum megin og fara
svo nærri að maður gat nánast
greint andlitsdrætti flugmann-
anna. Okkur brá ónotalega fyrst,
en áttuðum okkur svo fljótlega á
því að þetta voru íranskar orr-
ustuþotur — þeir hafa heyrt hvað
var á seyði og haft þær til taks við
landamærin. Þær fylgdu okkur
svo alveg til Teheran þar sem við
lentum.“
Hefurðu aldrei lent í skothríð
þarna suðurfrá?
„Jú, einu sinni skutu þeir óþægi-
lega nærri okkur — það var 1974,
hinn 22. nóvember, ég man það
vegna þess að það er afmælisdag-
urinn minn“
Og hvernig vildi það til?
Skothríö og
flugrán í Dubai
„Við vorum á leið frá Bangkok
til Lúxemborgar og millilenfim
þá í Dubai í Persaflóanum til að
taka eldsneyti. Þeir voru þá með
mér Björn Thoroddsen aðstoðar-
flugmaður og Ljótur Ingason
flugvélstjóri. I þann mund sem v"!ð
vorum að undirbúa brottför kerr'-
ur farþegaþota frá British Aii-
ways og var henni lagt við hliðina
á okkur. Við veittum henni enga
sérstaka athygli en sjáum að
áhöfn og farþegar eru að ganga
frá borði. Allt í einu heyrum við
gelta í vélbyssum fyrir utan og var
það feikna hávaði. Skömmu síðar
kemur flugstjórinn hlaupandi upp
í vélina til okkar og biður okkur að
hafa samband við flugturninn,
segja þeim að það sé verið að
skjóta niður fólk þarna á stæðinu,
og óska eftir her og lögreglu á
staðinn.
Við vorum í sambandi við flug-
turninn og komum þessu þegar
áleiðis en þeir skipa okkur þá að
yfirgefa vélina strax. Við gerum
það og hlaupum frá vélinni að
flugstöðvarbyggingunni ásamt
brezka flugstjóranum og Svía sem
var farþegi hjá okkur. Það var
samfelld skothríð fyrir utan og
hlupum við eins og fætur toguðu.
Á leiðinni niður úr flugvélinni sá
ég að Arabi sem stóð við hægra
hjólastellið varð fyrir skoti og
hneig niður. Ég man að sú hugsun
var mér ofarlega í huga meðan við
hlupum, hvernig tilfinning það
væri að fá í sig kúlu. Rétt þegar
við komum að flugstöðvarveggn-
um fór kúla það nærri Svíanum að
hann fékk steinflís í kinnina svo
blæddi undan. Er við komum inn í
flugstöðvarbygginguna ruddist á
móti okkur hópur hermanna með
byssur á lofti — og vissum við
ekkert hvað var að gerast meðan á
þessu stóð.
Fljótlega fengum við þó að vita
að Palestínuarabar hefðu verið að
ræna brezku flugvélinni — þeir
höfðu komizt einhvern veginn inn
á flugrvöllinn og skotið með vél-
byssum á farþegana þegar þeir
komu út. Var komið með fjóra
særða menn inn í flugstöðvar-
bygginguna, þar á meðal brezka
flugfreyju sem hafði fengið skot í
magann. Einhverjir höfðu verið
skotnir til bana. Palestínuarab-
arnir, sem voru með nokkra far-
þega og áhafnarmeðlimi um borð
sem gísla, kröfðust þess að fá flug-
stjóra og aðstoðarflugmann um
borð og eldsneyti á vélina, annars
yrði fólkið um borð í vélinni skot-
ið. Þeir fengu þessu framgengt og
flugu eitthvað út í buskann, en
ekki vildu þeir segja hvert þeir
hygðust fara.
Þegar þeir voru farnir fórum við
að athuga vélina okkar og höfðu
sex kúlur lent í skrokk hennar og
hreyflum — engar verulega
skemmdir höfðu þó hlotizt af
þessu og gátum við haldið áfram
til Lúxemborgar. Við fréttum það
síðar að Palestínumennirnir hefðu
flogið til Alsír. Þar skutu þeir einn
farþegann og köstuðu líkinu út úr
vélinni til að knýja á um kröfur
sínar, og tóku Alsírmenn loks við
þeim eftir nokkurt þóf.“ — bó.