Morgunblaðið - 14.11.1982, Blaðsíða 41

MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 14. NÓVEMBER 1982
41
Hópmynd tekin á æfingu við Selvallavatn árið 1%9.
Tveir félagar sveitarinnar bíða veðurs undir tindi McKinley,
hæsta fjalls Norður-Ameríku.
SnjóflóðaleiL
inni í Laugardal.
Undir tindi Mt. McKinleys.
Félagar sveitarinnar klifu Matterhorn fyrstir íslendinga 1976.
Árið 1956 varð Stefán Kjartans-
son sveitarforingi og var það til
ársins 1958. Hið aukna starf
Hjálparsveitarinnar varð til þess
að skátar og foringjar þeirra
drógu úr almennu skátastarfi.
Þegar Stefán lét af störfum
breytti stjórn Skátafélags Reykja-
víkur skipulagi Hjálparsveitar-
innar og gerði hana bundnari fé-
laginu og mun það hafa valdið
henni óþægindum í starfi og heft
eðlilegan framgang hennar. Þess-
ari tilhögun mótmæltu flestir
félgar sveitarinnar og gengu úr
Hjálparsveitinni yfir í
Slysavarnafélag íslands og mynd-
uðu þar kjarnann í Björgunar-
sveitinni Ingólfur.
Eignum var skipt eins og lög
sveitarinnar gerðu ráð fyrir og
dreift á skátaskálana á Hellisheiði
og bíllinn seldur.
Endurreisn
Fram að þessum tíma eða til
ársins 1962 lá starf sveitarinnar
að mestu niðri. Undanfarin ár
hafði það að mestu verið í deildum
Skátafélags Reykjavíkur sem eins
konar boðunarflokkur. Þetta ár
var boðað til fundar í Skátaheim-
ilinu og á hann mættu 30—40
manns. Þar var ákveðið að byrja
starf sveitarinnar að nýju af full-
um krafti. Páll Zophaníasson átti
frumkvæðið að þessari endur-
vakningu og varð hann síðan
sveitarforingi fyrst um sinn.
Uppbygging starfs Hjálpar-
sveitarinnar var á þann veg, að
hver af átta deildum Skátafélags
Reykjavíkur sendi einn flokk til
starfa í sveitinni. Þetta skipulag
olli því að í sveitina völdust menn
með mismikinn áhuga á málefn-
um Hjálparsveitarinnar en stjórn
sveitarinnar gat ekki haft áhrif á
val flokkanna. Þetta starfsfyrir-
komulag var háð reglugerð sem
stjórn Skátafélags Reykjavíkur
setti starfsemi Hjálparsveitarinn-
ar og batt það hana nokkuð í
starfi. Fljótlega eftir endurreisn
sveitarinnar fékk hún það verk-
efni að kenna skátum hjálp í við-
lögum líkt og var á árum áður og
jafnframt að koma á sameiginleg-
um æfingum flokkanna í sveitinni.
Það gat oft verið vandkvæðum
bundið, því sömu flokkar störfuðu
einnig með Skátafélagi Reykjavík-
ur.
Haustið 1965 var Vilhjálmur
Þór Kjartansson kosinn sveitar-
foringi. Haldið var áfram þeim
málflutningi, að sveitin yrði
sjálfstæður aðili og þyrfti ekki að'
lúta stjórn Skátafélags Reykjavík-
ur. Hjálparsveitin hafði fundar-
aðstöðu í skátaheimilinu og skáp
til að geyma útbúnað sinn í. En
lykill var ekki að húsnæðinu og
þurfti því að hafa samband við
ákveðinn stjórnarmann skátafé-
lagsins ef á lykli þurfti að halda,
hvort sem var á nóttu eða degi.
Þessi tilhögun hélst þó um tíma
meðan sóst var eftir samvinnu við
stjórn Skátafélagsins. Endir þessa
máls varð svo sá að samin voru
drög að reglugerð þess efnis að
Hjálparsveitin yrði sjálfstæður
aðili innan félagsins með sömu
réttindum og skyldum og aðrar
deildir þess. En áður en yfir lauk
urðu nokkrar deilur milli þessara
aðila. Á árinu 1966 var reglugerð-
in samþykkt og gekk hún strax i
gildi. Kom þar fram algjör vilji
stjórnar Hjálparsveitar skáta í
Reykjavík."
Upp frá þessu má segja, að ein-
hver mesti uppgangstimi sveitar-
innar hafi hafizt, en félögum
fjölgaði og starfið varð mun meira
í sniðum. Undir lok áratugsins
hófst síðan hin árlega flugeldasala
sveitarinnar, sem hefur verið
hornsteinninn að starfi hennar
síðan.
Starfsvettvangur sveitarinnar
fór sífellt breikkandi, en upp úr
1970 má segja, að meginþættirnir
hafi verið fjórir, skyndihjálp, röt-
un og ferðamennska, sérhæfðari
fjallamennska og síðan var starf-
andi sjóflokkur. Segja má, að al-
vörubragur hafi komizt á þjálfun-
armálin á þessum árum, þ.e. félag-
ar sveitarinnar fóru að leita sér-
þekkingar á hinum ýmsu sviðum í
auknum mæli, bæði hérlendis og
erlendis. Sóttu menn kennara-
námskeið í skyndihjálp, fjall-
mennsku og síðar í stjórnun og
snjóflóðafræðum. Allra síðasta
áratug má segja, að haldið hafi
verið áfram á þessari braut og í
dag er staðan þannig, að Hjálpar-
sveitin hefur innan sinna vébanda
fjölmarga kennara á sviði skyndi-
hjálpar, fjallmennsku og stjórn-
unar. Það var ennfremur á fyrri
hluta síðasta áratugar, sem
búnaður sveitarinnar óx verulega.
Sveitin eignaðist hvern bílinn á
fætur öðrum, auk þess að birgja
sig upp að búnaði í sambandi við
skyndihjálp, sjúkraflutninga og
björgunaraðgerðir í fjalllendi,
enda er sveitin sjálfsagt hvað bezt
tækjum búin allra björgunar-
sveita í dag.
Um starf Hjálparsveitar skáta í
Reykjavík á allra síðustu árum og
í framtíðinni fjallar Benedikt Þ.
Gröndal sveitarforingi í viðtali við
Mbl. hér á öðrum stað, en að lok-
um er ekki úr vegi, að óska Hjálp-
arsveitinni og félögum hennar til
hamingju á þessum merku tíma-
mótum.
Sighvatur Blöndahl
un og þar fram eftir götunum.
Þjálfunin í dag er of flöt, þannig að
allir kunna eitthvað fyrir sér í
öllu,“ sagði Benedikt.
Er þjálfun félaganna nægilega
góð miðað við þetta kerfi?
„Miðað við áhugamannasveit, þá
tel ég að við getum verið alveg
þokkalega ánægðir með okkar stöðu
og ég tel að hjálparsveitin sé í hópi
bezt þjálfuðu sveita landsins," sagði
Benedikt.
í sambandi við þjálfunina sagði
Benedikt, að mun meiri samræm-
ingar væri þörf. Það þyrfti einfald-
lega að koma einhverri stöðlun á
þjálfunina. Slíkt myndi auðvelda
alla stjómun aðgerðar gríðarlega
mikið. „Menn vissu þá betur hvar
þeir stæðu, bæði félagarnir og þeir
sem þurfa að stjórna hverju sinni.
Auk þess myndi ákveðin stöðlun
veita mönnum nauðsynlegt aðhald
ef þjálfuninni væri fylgt eftir,"
sagði Benedikt.
ÆSKILEGT AÐ
SAMEINAST í
EINU LANDSSAMBANDI
Aðspurður um samstarf björgun-
araðilanna þriggja, Hjálparsveitar
skáta, flugbjörgunarsveita og
björgunarsveita Slysavarnafélags-
ins sagði Benedikt: „Samstarfið
hefur verið þokkalegt á undanförn-
um árum í aðgerðum, en það hefur
vantað töluvert upp á almennt sam-
starf. Mín skoðun er reyndar sú, að
þessum samstarfsmálum væri bezt
komið þannig, að allir aðilarnir
sameinuðust í einu landssambandi.
Það myndi ótvírætt auðvelda alla
stjórnun aðgerða og minni tími
færi til spillis. Sá háttur sem haf-
ður er á í Landssambandi hjálpar-
sveita skáta tel ég góðan, en þar
reyna menn að foraðst alla miðstýr-
ingu. Sveitirnar eru fjárhagslega
sjálfstæðar, auk þess sem þjálfun
er þeirra mál, nema þeir leiti til
landssambandsins, og þá á nám-
skeiðum Björgunarskólans. Þegar
ég segi að bezt sé að sameina alla
innan eins landssambands á ég ekki
endilega við, að sveitir innan sömu
svæða eigi að sameinast, t.d. fynd-
ist mér ekki að sveitirnar hér í
Reykjavík ættu að sameinast. Að
mínu mati er heppileg stærð á
björgunarsveit á bilinu 40—80
manns,“ sagði Benedikt.
ÚTKÖLL
Um útköll sagði Benedikt: „Fjöldi
þeirra hefur verið nokkuð breyti-
legur í gegnum tíðina, en á áratugn-
um 1960—1970 voru þau óvenjulega
mörg á ári hverju, sérstaklega voru
leitir að týndum rjúpnaskyttum
tíðar. Síðan gerist það upp úr 1970
að þeim fer fækkandi, sérstaklega
rjúpnaskyttuleitunum, sem kannski
má m.a. þakka námskeiðum okkar
fyrir ferðamenn og rjúpnaskyttur í
rötun. Síðan má segja, að fjöldinn
hafi verið svipaður allan síðasta
áratug, eða á bilinu 10—15 á ári.
Þau voru t.d. 13 á siðasta ári.
Reyndar má gera ráð fyrir, að þeim
fjölgi frekar fækki með síauknum
útivistaráhuga, sérstaklega hefur
leitum að skíðagöngumönnum
fjölgað undanfarið. Síðan má ekki
gleyma því, að sporhundar hjálpar-
sveitanna hafa tekið mikið ómakið
af sveitunum, en þeir eru kallaðir
mun oftar út.“
NÝTT HÚSNÆÐI
Um þessar mundir er hjálpar-
sveitin að flytja í nýtt og glæsilegt
húsnæði í skátahúsinu við Snorra-
braut. Hvernig hefur þeim málum
verið háttað i gegnum tíðina.
„Það má segja, að við höfum allar
götur verið í bráðabirgðahúsnæði,
þannig að við lítum óneitanlega
björtum augum á framtíðina, en hið
nýja húsnæði okkar er liðlega 400
fermetrar að stærð. Segja má að
lögð hafi verið drög að þessu hús-
næði fyrir einum 5—6 árum, en síð-
an var fyrsta skóflustungan tekin
fyrir um þremur árum. Auk fyrr-
nefndra 400 fermetra höfum við
siðan aðgang að sameiginlegu hús-
næði með öðrum í húsinu, sérstak-
lega í sambandi við fundahöld og
kennslu, en nokkrir salir eru í hús-
inu,“ sagði Benedikt.
KOMANDI VERKEFNI
Þegar þið hafið flutt inn í nýja
húsnæðið, hvað tekur þá við?
„Óneitanlega hafa miklir fjár-
munir og tími farið í þetta nýja
hús, samhliða því sem við höfum
þurft að endurnýja fjarskiptakerfi
sveitarinnar samhliða öðrum sveit-
um, en allir aðilarnir hafa nú tekið
upp svokallað VHF-kerfi. Útbúnað-
aruppbygging hefur legið að mestu
niðri, auk þess sem dýr þjálfun hef-
ur ennfremur setið nokkuð á hak-
anum síðustu árin. Verkefnin
næstu árin eru því óneitanlega upp-
bygging og viðhald á búnaði sveit-
arinnar og aukin sérþjálfun félag-
anna,“ sagði Benedikt.
BÚNAÐUR
Almennt um búnað sveitarinnar
sagði Benedikt, að þeir hjálpar-
sveitarmenn væru alveg þokkalega
sáttir við hann. Sveitin á í dag tvo
fólks- og sjúkrarflutningabíla og
nýr bíll bætist í flotann eftir ára-
mót. Þá á sveitin tvo snjóbíla og
gúmmíbjörgunarbát. Auk þess á
sveitin þrjú stór tjöld, sem hægt er
að nýta sem neyðarsjúkrahús, en
sveitin á nauðsynlegustu tæki þar
að lútandi. Benedikt sagði það
reyndar draum hjálparsveitar-
manna að eignast gám til að nýta
sem neyðarsjúkrahús. í birgða-
geymslu sveitarinnar er síðan að
finna allan venjulegan sjúkrabún-
að, fjallabúnað og fjarskiptabúnað.
FJARSKIPTABÚNAÐUR
Um fjarskiptabúnaðinn sagði
Benedikt: „Þetta nýja VHF-kerfi
hefur valdið algerri byltingu í fjar-
skiptum. Þessi tæki eru að mestu
óbrigðul, þegar notaðir eru endur-
varpar með þeim. Þá má ennfremur
geta þess, að þegar björgunaraðil-
arnir þrír sameinuðust um þetta, þá
fengu þeir því framgengt, að að-
flutningsgjöld voru felld niður.
Þetta er aðeins eitt dæmið um hag-
ræðið af því, að aðilarnir stæðu
sameinaðir í einu landssambandi."
FJÁRHAGURINN
Að síðustu var Benedikt Þ.
Gröndal, sveitarforingi Hjálpar-
sveitar skáta , spurður hinnar
hefðbundnu spurningar, þ.e. hvern-
ig fjárhag sveitarinnar væri háttað.
„Sveitin hefur óneitanlega þokka-
lega fjárhagslega stöðu í dag, en
það er fyrst og fremst vegna þess
hversu borgarbúar hafa tekið okkur
vel um hver áramót, þegar við höf-
um selt flugelda til styrktar starf-
seminni. Dæmið gengur mjög vel
upp meðan engin breyting verður á
þessu ástandi. í sambandi við þessa
flugeldasölu má reyndar skjóta því
að, að gríðarlegur tími fer í hana.
Segja má að félagarnir séu að
meira eða minna leyti bundnir við
hana frá miðjum desember og fram
yfir áramót.“