Morgunblaðið - 23.02.1986, Síða 33

32
MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 23. FEBRÚAR1986
MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 23. FEBRÚAR1986
33 *
JtofpiiiHafrttt
Útgefandi
Framkvæmdastjóri
Ritstjórar
Aöstoöarritstjóri
Fulltrúar ritstjóra
Fróttastjórar
Auglýsingastjóri
Árvakur, Reykjavík
Haraldur Sveinsson.
Matthías Johannessen,
Styrmir Gunnarsson.
Björn Bjarnason.
Þorbjörn Guömundsson,
Björn Jóhannsson,
Árni Jörgensen.
Freysteinn Jóhannsson,
Magnús Finnsson,
Sigtryggur Sigtryggsson,
Ágúst Ingi Jónsson.
Baldvin Jónsson.
Ritstjórn og skrifstofur: Aöalstræti 6, sími 10100. Auglýsingar:
Aöalstræti 6, sími 22480. Afgreiðsla: Kringlan 1, sími 83033.
Áskriftargjald 450 kr. á mánuöi innanlands. í lausasölu 40 kr. eintakið.
Nýtt skref
í öryggismálum
Undir forystu Geirs Hallgríms-
sonar í embætti utanríkisráð-
herra voru stigin markverð skref
í þá átt að auka frumkvæði okkar
sjálfra við framkvæmd stefnunnar
í vamar- og öryggismálum. Matt-
hías Á. Mathiesen, eftirmaður
Geirs, rakti helstu atriðin í sex
liðum í Varðbergsræðu á fímmtu-
daginn:
1. Sköpuð hafa verið skilyrði
fyrir því, að í utanríkisráðuneytinu
verði lagt hiutlægt mat á vamar-
stöðu landsins og fyrirkomulag
vamanna. 2. Lagður hefur verið
grunnur að bættum tengslum við
hermálayfírvöld innan NATO. 3.
Hlutdeild íslendinga í vömum
landsins hefur verið aukin, svo sem
rneð ákvörðun, um að þeir skuli
reka ratsjárstöðvar. 4. Ný stefna
hefur verið mótuð í miðlun upplýs-
inga til almennings. 5. Almenn
flugstarfsemi og starfsemi vamar-
liðsins verður skilin að með nýrri
flugstöð á Keflavíkurflugvelli. 6.
Aðstaða vamarliðsins til að gegna
hlutverki sínu hefur verið bætt.
Þegar litið er til þess, sem hér
hefur verið rakið, og hitt síðan
ri^að upp, að það, sem hæst var
deilt um, á meðan Geir Hallgríms-
son var utanríkisráðherra, var
innflutningur á hráu kjöti til vam-
arliðsins, er unnt að draga þá
ályktun, að Islendinga greini ekki
lengur á um meginatriði stefnunn-
ar í vamar- og öryggismálum.
Matthías Á. Mathiesen sagði rétti-
lega í ræðu sinni, að iöngum hafí
umræður hér á landi lotið að því,
hvort haldið skuli vömum í landinu
en ekki hvemig það skuli gert.
Nú eru breyttir tímar að þessu
leyti. Unnt er að veija kröftunum
til að meta einstaka þætti í fram-
kvæmd stefnunnar og huga að
því, sem ógert er.
Matthías Á. Mathiesen lýsti því
yfír á fímmtudaginn, að hann
ætlaði að leggja sérstaka áherslu
á það, sem hann kallaði „innra
öryggi" og skýrði meðal annars
með þessum hætti: „Má þar nefna
fastar reglur og eftirlit með starf-
semi og fjölda erlendra sendi-
manna; reglur um ferðir þeirra hér
innanlands og um eftirlit með
rannsóknaleiðöngrum erlendra
manna. Þá þarf að gera áætlanir
um eftirlit og gæslu í orkuverum
og mikilvægum stjómárstofnunum
og um önnur viðbrögð gegn
skemmdarverkum á ófriðar- og
ólgutímum. Ennfremur þarf að
ákveða hvar þessum mikilvæga
þætti, innra-öryggi, verður fyrir
komið í stjómkerfínu. Reynsla
frændþjóða okkar á Norðurlöndum
getur komið að góðu gagni í þessu
efni.“
Hér hreyfír utanríkisráðherra
máleftii, sem sjálfsagt og eðlilegt
er að ræða í því skyni að marka
steftiu, er nýtur stuðnings sem
flestra. Um þetta mál hefur flokkur
utanríkisráðherra, Sjálfstæðis-
ilokkurinn, ályktað oftar en einu
sinni, til dæmis á þennan veg á
landsfundi 1985: „Huga þarf að
örygginu inn á við og gera nauð-
synlegar ráðstafanir til að erlend
ríki eða útsendarar þeirra, útlendir
eða innlendir, grafí ekki undan
öryggi íslenska ríkisins og sjálf-
stæði þjóðarinnar innan frá.“
Okkur hættir oft til að tala
tæpitungu, þegar við ræðum um
öryggismál, hvort heldur þau
snerta hervarnir eða annars konar
vamir. Það, sem hinn nýi utanríkis-
ráðherra er að segja, er, að stofnuð
verði íslensk leyniþjónusta eða
öryggislögregla. Hann segir einn-
ig, að það verði ekki gert í stjóm-
kerfínu nema með samvinnu nokk-
urra ráðuneyta og koma þá forsæt-
isráðuneyti, dómsmálaráðuneyti
og utanríkisráðuneyti fyrst til álita.
Forsenda þess, að þetta gerist, er
að sjálfsögðu, að fyrir því sé pólit-
ískur vilji. Til þess að hann mótist
eru opinberar umræður nauðsyn-
legar. Utanríkisráðherra hefur
sagt fyrsta orðið um markvert nýtt
skref til að tryggja öryggi þjóðar-
innar. Nú þurfa fleiri að láta álit
sitt í ljós — eða kannski ná hug-
myndimar fram umræðulaust eins
og breytingamar, sem Geir Hall-
grímsson beitti sér fyrir? Ollum
ætti að minnsta kosti að vera ljóst,
að ekki er nægilega vel hugað að
þessum þætti íslenska stjómkerfís-
ins.
Frelsi fyrir
Gulko
Stórmeistarinn Lev Alburt, sem
er landflótta frá Sovétríkjun-
um og teflir nú á Reykjavíkurmót-
inu, gekk á fund Matthíasar Á.
Mathiesen, utanríkisráðherra, á
dögunum ásamt með þeim Þor-
steini Þorsteinssyni, forseta Skák-
sambands íslands, og Halldóri
Blöndal, alþingismanni Sjálfstæð-
isflokksins. Erindið var skýrt: að
biðja utanríkisráðherra íslands um
aðstoð fyrir hönd Boris Gulko, stór-
meistara í Sovétríkjunum, og fjöl-
skyldu hans. Þau fá ekki fararleyfí
úr landi.
Hér í Morgunblaðinu birtist í
dag síðari hluti lýsingar Andreis
Sakharov á hetjulegri baráttu hans
við sovéska kerfíð. Henni lauk með
því, að Yelena Bonner, kona Sak-
harovs, fékk leyfí til að leita sér
lækninga í Bandaríkjunum. Það
er unnt að opna glufu í jámtjaldið,
ef nógu markvisst er unnið að því.
Morgunblaðið skorar á Matthías
Á. Mathiesen að beita sér opin-
berlega gagnvart sovéska sendi-
ráðinu í Reykjavík í máli Gulkos
með sama haetti og Geir Hallgríms-
son gerði til dæmis fyrir kvik-
myndaleikstjórann TarkovSky. - ,
Hann hefur nú beimt son sinn Trá
Sovétríkjunum.
Sögnleg úrslit
Urslitin í stjómarkjöri í
Iðju, félagi verk-
smiðjufólks í Reykja-
vík, eru býsna sögu-
leg, þegar tekið er
mið af því, sem gerð-
ist í þessu félagi fyrir
u.þ.b. þremur áratugum. Þá tókst Sjálf-
stæðismönnum að ná völdum í Iðju úr
höndum sósíalista, sem þar voru þá allsráð-
andi. Kjör Guðjóns Sigurðssonar, sem
formanns Iðju á þeim árum markaði nokk-
ur tímamót í verkalýðshreyfingunni. í
kjólfarið fylgdu harðar kosningar í öðrum
verkalýðsfélögum í Reykjavík, og í sumum
þessara félaga tókst Sjálfstæðismönnum
og Alþýðuflokksmönnum sameiginlega að
ná völdum úr höndum sósíalista. Þessir
aðilar stóðu jafnvel að framboði til stjórnar
Dagsbrúnar í nokkur ár og tókst að ná
sæmilegum árangri í þeim kosningum.
Færa má rök fyrir því, að þessi harða sókn
að einveldi sósíalista í verkalýðssamtökun-
um hafí átt verulegan þátt í að skapa þar
ákveðið valdajafnvægi, sem var ein af
forsendunum fyrir því að Viðreisnarstjóm-
in náði tökum á stjóm efnahagsmála og
lagði grundvöll að nánu samstarfí þeirrar
ríkisstjómar og helztu forystumanna
verkalýðshreyfíngarinnar á þeim árum.
Urslitin í Iðju á dögunum, þegar Bjami
Jakobsson féll við formannskjör í þessu
verkalýðsfélagi, marka þau tímamót, að í
fyrsta sinn um þriggja áratuga skeið er
Sjálfstæðismaður ekki í forystu fyrir Iðju,
félagi verksmiðjufólks í Reylqavík. Þau
eru jafnframt nokkur undirstrikun á þeirri
staðreynd, að Sjálfstæðismenn í verkalýðs-
hreyfíngunni hafa misst út úr höndunum
á sér nánast allan þann ávinning, sem
þeir fengu í sókn áranna á eftir 1956 og
fram á fyrstu ár Viðreisnar á vettvangi
verkalýðssamtakanna. Eftir stendur að
sjálfstæðismenn eru í forystu fyrir verzlun-
armannasamtökunum og Sjómannafélagi
Reykjavíkur.
Áuðvitað má færa rök að því, að tímam-
ir hafí breytzt og að frá sjónarhóli Sjálf-
stæðisflokksins skipti ekki lengur máli, að
virkir flokksmenn úr hans röðum gegni
forystuhlutverki innan verkalýðshreyfíng-
arinnar. Segja má, að vinnubrögð verka-
lýðssamtakanna hafí orðið mun faglegri
eftir því sem árin hafa liðið og þess vegna
sé það tímaskekkja af hálfu stjómmála-
flokks að telja það einhveiju skipta, að
liðsmenn hans hafi áhrif í verkalýðshreyf-
ingunni. Samskipti stjómvalda og verka-
lýðssamtaka fari nú fram á faglegum
grundvelli og bezt fari á þvi, að svo verði.
Á móti þessum rökum má minna á, að
á mestu valdaárum Sósíalistaflokksins í
verkalýðshreyfíngunni var henni miskunn-
arlaust beitt gegn ríkisstjómum, sem Sjálf-
stæðisflokkurinn var aðili að eða Sósíal-
istaflokkurinn var í andstöðu við. Jafn-
framt er auðvitað ljóst, að tvisvar sinnum
á tveggja áratuga tímabili var verkalýðs-
samtökunum markvisst beitt til þess að
hrekja ríkisstjóm Sjálfstæðisflokksins frá
völdum og stuðla að myndun vinstri
stjóma. Alþýðusamband íslands var virkur
þátttakandi í því á ámnum 1955 og 1956
að koma á vinstri stjóm í landinu. Al-
þýðusamband íslands lék lykilhlutverk í
því veturinn 1978 að sameina verkalýðs-
hreyfíngu, Alþýðubandalag og Alþýðu-
flokk í sókn gegn þáverandi ríkisstjóm
Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks,
sem leiddi til mesta fylgishruns í sögu
þessara tveggja flokka. Með þessar stað-
reyndir í huga er hægt að halda því fram,
að ákveðið pólitískt valdajafnvægi í verka-
lýðshreyfingunni sé nauðsynlegt til þess
að halda henni utan afskipta af stjóm-
málaátökum. Komist menn að þeirri niður-
stöðu ætti þróunin innan verkalýðsfélag-
anna í Reykjavík að valda Sjálfstæðis-
mönnum nokkrum áhyggjum.
Að vísu er ljóst, að stjómarkosningin í
Iðju snerist ekki um pólitík heldur um innri
málefni félagsins. Það breytir hins vegar
ekki því, að í fyrsta sinn í þijá áratugi
situr Alþýðubandalagsmaður í formanns-
stól félags verksmiðjufólks í Reykjavík.
Reynslan ein á eftir að leiða í Ijós, hvort
það á eftir að hafa einhveijar pólitískar
afleiðingar í för með sér. Hitt blandast
engum hugur uin, sem fylgzt hefur með
verkalýðsmálum, að sú grózka í verkalýðs-
starfí innan Sjálfstæðisflokksins, sem
fylgdi í kjölfar sóknarlotunnar í verkalýðs-
félögunum á árunum 1956 og síðar er
löngu horfín. Lítið hefur verið um það, að
nýir forystumenn úr röðum Sjálfstæðis-
manna hafí komið fram á sjónarsviðið á
vettvangi verkalýðshreyfingarinnar um
nokkuð langt árabil. Þeir, sem þar era í
starfi enn, era langflestir fulltrúar verka-
lýðskynslóðar Sjálfstæðismanna frá því um
1960. Þessi þróun hefur vafalaust haft sín
áhrif á jafnvægi eða janvægisleysi í mis-
munandi skoðunum innan Sjálfstæðis-
flokksins um kjaramál og margvísleg vel-
ferðarmál.
Forsagan
Viðleitni Sjálfstæðismanna í verkalýðs-
samtökunum til þess að efla áhrif sín þar
á áranum 1956—1960 eða þar um bil átti
sér forsögu. Forystumenn flokksins höfðu
frá upphafi lagt mikla áherzlu á verkalýðs-
starf. í Ólafs sögu Thors segir Matthías
Johannessen m.a.: „Svanur Kristjánsson
segir í riti sínu, Sjálfstæðisflokkurinn,
klassíska tímabilið 1929—1944, „að
flokksaðild Sjálfstæðismanna hafí verið
„neikvæð“ í þeim skilningi, að aðildin hafí
verið að hluta til byggð á andstöðu við
aðra flokka." Tvö hugtök lýsi bezt grand-
valiarhugmyndum Sjálfstæðisflokksins:
þjóðemishyggja og hagsmunasamstaða,
en í flokknum hafí sameinazt embættis-
menn, kaupmenn, útgerðarmenn, milli-
stétt, bændur og verkamenn og hafí hann
ekki sízt lagt áherzlu á fylgi millistéttar
og verkamanna. Með tilliti til fylgis hafí
flokkurinn „að nokkra leyti verið flokkur
allra stétta“. í hugmyndafræði hans hafi
„þjóðemishyggja og stéttasamvinna (ver-
ið) samofín". I stað stéttaátaka boðar
flokkurinn einingu og samstarf allra stétta,
enda er það í anda þeirrar þjóðemis-
hyggju, sem hann erfði frá sjálfstæðis-
baráttunni.
I ritunum Klofningur Sjálfstæðisflokks-
ins gamla 1915 eftir Matthías Johannessen
og Upprani Sjálfstæðisflokksins eftir Hall-
grím Guðmundsson, sem fyrr er nefnt, er
fjallað um rætur Sjálfstæðisflokksins og
þá menn, sem tengdu hann við sjálfstæðis-
baráttuna á tveimur fyrstu áratugum
aldarinnar, en skipuðu sér síðar, eftir mikil
átök, í borgaralega samfylkingu með
stofnun Sjálfstæðisflokksins 1929. Upp-
rani og aðdragandi Sjálfstæðisflokksins
er mikil saga, sem ástæðulaust er að tiunda
hér. En athyglisverð er sú ábending Svans
Kristjánssonar, að „samstöðuhugmynda-
fræði" Sjálfstæðisflokksins náði ekki sízt
til kvenna, sem hafa löngum stutt flokkinn
vel og dyggilega, og þá e.t.v. ekki sízt
vegna sögulegra tengsla við kvenréttinda-
hreyfínguna fyrr á áram og stuðnings við
kirkju og kristni. „Sjálfstæðisflokkurinn
hefur haft fleiri kvenframbjóðendur en
nokkur hinna flokkanna," segir Svanur
Kristjánsson. Hann segir ennfremur: „Hin
almenna hugmyndafræði Sjálfstæðis-
flokksins var sú, að flokkurinn endurspegl-
aði hagsmuni allra stétta. Þessari hug-
myndafræði fylgdi einnig vilji margra
þeirra, sem hana aðhylltust, til að ganga
að því, sem þeir töldu vera sanngjamar
kröfur verkamanna." Hugmyndafræði
Óðins, félags sjálfstæðisverkamanna og
sjómanna, sem stofnaður var 1938, er
athyglisverð á margan hátt og engu líkara
en hún sé stefna Ólafs Thors í hnotskum:
málfrelsi og félagafrelsi í verkalýðsfélög-
um og þau séu óháð stjómmálafiokkum;
allir eigi að fá tækifæri til að byggja yfír
sig íbúðarhúsnæði; samvinna og skilningur
milli atvinnurekenda og launafólks;
áherzla lögð á mikilvægi allra stétta, at-
orku einstaklingsins og Jöfn tækifæri";
einkarekstur tiyggi bezt aukna framleiðslu
og þar með betri lífsafkomu — og: „íslend-
ingar era þjóðemissinnar og einstaklings-
hygg}uwenn“- Og „félagsleg fijálshyggja“
Sjálfstæðisflokksins birtist m.a. í þvf, að
REYKJAVIKURBREF
Laugardagur 22. febrúar
rv
Sjálfstæðisflokkurinn hefur ávallt haldið
þeirri stefnu, „að taka aldrei fjandsamlega
afstöðu gegn neinum þjóðfélagshóp".
Eins og sjá má á þessari tilvitnun í sögu
Ólafs Thors lagði Sjálfstæðisflokkurinn
frá upphafí ríka áherzlu á verkalýðsstarf
og að sjónarmið launþega kæmust vel til
skila í stefnu og starfi flokksins. í riti, sem
út kom fyrir nokkrum áram um Sjálfstæð-
ismenn í verkalýðshreyfíngunni, vitnar
höfundurinn dr. Hannes Hólmsteinn Giss-
urarson í fyrirlestur, sem Jón Þorláksson,
fyrsti formaður Sjálfstæðisflokksins, flutti
á fundi Heimdallar 1929. Þar sagði Jón
Þorláksson m.a.: „Bæði hér á landi og
annars staðar hefur kaupdeilum fylgt of
mikil óvild og jafnvel hatur á milli stétta,
enda blásið óspart að þeim eldi af sumum
þeim mönnum, sem vilja reyna að nota
æstar tilfínningar fjölmennrar stéttar til
hagsmuna fyrir sig sjálfa. Eitt af ráðunum
til þess að forðast slíkan kala hygg ég
vera það, að sem flestir reyni að skilja
alla málavexti. Það er hollt fyrir atvinnu-
rekenduma að skilja það, að þegar verka-
menn fara fram á kauphækkun, þá koma
þeir þar fram, sem fyrirsvarar mjög svo
mikilsverðra hagsmuna í þjóðfélaginu, því
að æskilegt er, að allir fái hið hæsta kaup,
sem samrýmanlegt er við forsvaranlega
gæzlu annarra hagsmuna. Hins vegar er
nauðsynlegt að verkamenn og starfsmenn
hafí sem beztan skilning á því, hve óhjá-
kvæmileg nauðsyn það er, að ekki sé
meira úthlutað í kaupgjald fyrirtækjanna
en svo, að þau hafí nægilegan afgang til
umbóta og aukningar á atvinnutækjum
og öðram stofnfjármunum og beri auk
þess eigendum sínum það mikinn arð, að
fjármagn haldi áfram að leita í fyrirtækin
til ávöxtunar."
Eins og sjá má af þessum tilvitnunum
hafa hagsmunamál launþega og verkalýðs-
starf frá upphafi verið ofarlega í huga
forystumanna Sjálfstæðisflokksins. Óneit-
anlega sýnist ástæða til þess, að úrslitin
í Iðju verði tilefni endurmats á stöðu Sjálf-
stæðismanna í verkalýðshreyfíngunni. Þau
sjónarmið, sem fyrir hálfri öld lágu til
grandvallar skoðunum Jóns Þorlákssonar
og Ólafs Thors era .í fullu gildi enn þann
dag í dag. Það verður fróðlegt að fylgjast
með því, hvernig Sjálfstæðisflokkurinn
grípur á þessum málum nú.
Vinnustaðasamningar
Skoðanir foringja Sjálfstæðisflokksins í
upphafí um mikilvægi verkalýðsstarfs á
vegum Sjálfstæðisflokksins era í fullu gildi
en um leið er auðvitað nauðsynlegt að
starf verkalýðsfélaganna þróizt áfram í
takt við strauma samtímans hveiju sinni.
Það vakti athygli fyrir nokkram dögum,
þegar fréttir bárast um það, að Verzlunar-
mannafélag Reykjavíkur hefði sent Flug-
leiðum bréf og hvatt til viðræðna um
vinnustaðasamninga hjá félaginu. Bréf
félagsins var sent vegna greinar, sem
Sigurður Helgason, stjómarformaður
Flugleiða, ritaði hér í Morgunblaðið hinn
26. janúar, þar sem hann fjallaði m.a. um
vinnustaðasamninga. Grein Sigurðar
Helgasonar hefur bersýnilega vakið
nokkra athygli og er því ástæða til að
staldra við hana. í grein þessari segir
Sigurður Helgason m.a.: „Mikið hefur
verið rætt um nauðsyn á vinnustaðasamn-
ingum, þar sem allir starfsmenn hjá einu
og sama fyrirtækinu gera heildarsamninga
við það fyrirtæki. Sú staðreynd að hjá einu
og sama fyrirtæki geta verið allt að 40
stéttarfélög, sem gera þarf samninga við,
er dæmi um út í hvaða ógöngur komið
er. Starfshópar í hinum ýmsu stéttarfélög-
um geta síðan stöðvað rekstur, hver um
sig. Dæmi um vinnustaðasamninga era
þeir samningar, sem í gildi era annars
vegar milli Islenzka álfélagsins og starfs-
manna þess. Sama gildir um járnblendi-
verksmiðjuna á Grandartanga. Þetta fyrir-
komulag er þó þannig til komið, að þegar
félögin hófu rekstur var ráð fyrir því gert
í upphafí að slikt fyrirkomulag væri fyrir
hendi. Álykta má, að slíkt fyrirkomulag
hefði ekki náðst nema að það hafl verið
ein af forsendum fyrir stofnun og rekstri
þeirra. Komið hafa fram á Alþingi-tillögur
um slíkt fyrirkomulag en þær hafa ekki
enn náð fram að ganga. Með slíku fyrir-
komulagi, allsheijarsamningi fyrir sama
vinnustað og alla, sem þar starfa, myndi
það vinnast, að sú óvissa, sem hér ríkir
að einn og einn hópur geti skorið sig úr
og stöðvað rekstur fyrirtækja væri úr
sögunni."
Það er engin tilviljun, að það er Verzlun-
armannafélag Reykjavíkur, sem hefur
frumkvæði um að taka undirþessi sjónar-
mið Sigurðar Helgasonar. Aram saman
hefur það félag haft forystu um margvís-
legar nýjungar í verkalýðsstarfí og á því
hefur engin breyting orðið. Rökin fyrir
því að gera vinnustaðasamninga í stærri
fyrirtækjum era augljós og gildir þá einu,
hvort um er að ræða fyrirtæki, sem keppa
á alþjóðlegum markaði, eða þau, sem hazla
sér völl hér innanlands. Sú var tíðin að
atvinnurekendur veigraðu sér við áð grípa
til verkbanns en það er liðin tíð. Það ér
nú 'orðið algengt, að ef einn hópUr Stöðvár
starfsemi stórs fyrirtækis leiðir það til
verkbanns á aðra starfshópa hjá því sama
fyrirtæki. Þessi framvinda mála ætti að
ýta undir það að verkalýðsfélögin gangi
til samstarfs við atvinnurekendur um að
koma á vinnustaðasamningum, öllum til
hagsbóta, bæði atvinnurekendum og laun-
þegum.
Framför
Annars verður ekki annað sagt, en að
veraleg framför hafí orðið á undanförnum
áram í samskiptum vinnuveitenda og
verkalýðsfélaga. Þær samningaviðræður,
sem staðið hafa að undanfömu og raunar
viðræður á vinnumarkaðnum síðustu ár
staðfesta það. Nú leggja þessir aðilar ríkari
áherzlu á það en áður að ná samningum
án þess að sáttasemjari ríkisins komi þar
við sögu. Með þessu undirstrika þeir sjálf-
stæði sitt og'vilja til þess að leysa vanda-
mál sín án milligöngu opinberra aðila.
Þá er augljóst, að verkalýðsfélögin era
ekki jafn fljót til að beita verkfallsvopninu
eins og þau vora á áram áður. Þau sýna
meiri vilja tii að leysa deilumálin um kaup
og kjör án þess að til verkfalla komi.
Vinnuveitendur era einnig opnari í viðræð-
um af sinni hálfu. í eina tíð var það við-
kvæði vinnuveitenda að það væri ekkert
hægt að bæta launakjör fólks, síðan skrif-
uðu þeir undir samninga um veralegar
kauphækkanir. Nú era vinnuveitendur
reiðubúnir til þess að hafa jafnvel fram-
kvæði um kauphækkanir, eins og gerðist
vorið 1985. Það er mikil breyting frá því,
sem áður var og hefur áreiðanlega átt rík-
an þátt í að breyta öllu andrúmi milli
samningsaðila. Takist samningar án verk-
falla að þessu sinni er það meiriháttar
afrek þeirra, sem hlut eiga að máli og
mun leggja grundvöll að því, að við fáum
notfært okkur þau tækifæri, sem nú bjóð-
ast til aukiimar hagsældar.
Úrslitin í Iöju á
dögnnum, þegar
Bjarni Jakobsson
féll viö formanns-
kjör í þessu
verkalýðsfélagi
marka þau tíma-
mót, að í fyrsta
sinn um þriggja
áratuga skeið er
Sjálf stæðismaður
ekki í forystu
fyrir Iðju, félagi
verksmiðjufólks í
Reykjavík. Þau
erujafnframt
nokkur undir-
strikun á þeirri
staðreynd, að
Sjálfstæðismenn í
verkalýðshreyf -
ingunni hafa
misst út úr hönd-
unum á sér nánast
allan þann ávinn- v
ing, sem þeir
fengu í sókn
áranna á eftir
1956 og fram á
fyrstu ár Við-
reisnar á vett-
vangi verkalýðs-
samtakanna.