Morgunblaðið - 14.06.1987, Blaðsíða 15

MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 14. JÚNÍ 1987
B 15
Sexgrísum, sem sakaðir voru um að hafa
drepið barn, var sleppt vegna þess að þeir voru
taldir vera undir lögaldri.
SJÁ: FURÐUR
IVEÐLÁIM ARAR
Ef þúátt
pantertu
aufúsugestur
Mikið vatn hefur runnið til
sjávar frá því að japanskir
veðlánarar hófu umsvif sín. Við-
skipti þeirra blómgast stöðugt enda
þótt Japanir séu í hópi ríkustu þjóða
heims og bankar þar láni árlega
þúsundir milljarða króna úr troð-
fullum peningageymslum.
FVá fomu fari hefur veðlána-
starfsemi í Japan farið fram í
skúmaskotum og bak við þunga
gluggahlera eða þunglamaleg tjöld.
Aður fyrr voru viðskiptavinir veð-
lánara einkum illa statt fólk sem
vildi ekki láta vitnast um sína hagi
í samfélagi þar sem öllu máli skipti
að „halda andiitinu" gagnvart öðr-
um. Það laumaðist til veðlánara
með eigur sínar faldar innan klæða
og gætti þess vandlega að láta eng-
an bera kennsl á sig. Enn sem fyrr
innréttuðum áheyrendasal í San
Francisco og bara kostnaðurinn við
að koma fyrir heymartækjum nam
450.000 dollumm. Lögfræðingamir
sitja við 30 borð, sem komið er
fyrir í hálfhring fyrir framan sviðið,
en uppi á því trónir dómarinn, Ira
Brown.
Réttarhöldin hófust 4. mars árið
1985 þegar Brown dómari hafði
ákveðið að steypa saman og taka
fyrir sameiginlega flest álitamálin.
Að þessu sinni vörðuðu þau fímm
þykir það hneisa í Japan að búa
við fátækt eða verða gjaldþrota.
Eigi að síður hefur starfsemi
veðlánara nú á sér annað yfirbragð
en fyrmm. Kunnur veðlánari í
Tokyo iætur til dæmis fara vel um
viðskiptavini sína innan um styttur
af frægu fólki og glymjandi tónlist
asbestfyrirtæki og 75 tryggingafé-
lög og var fyrsti úrskurðurinn
kveðinn upp fyrir skömmu.
Brown dómari las upp úrskurðinn
í tvær og hálfa klukkustund, 107
blaðsíður, og þótti hann tiltölulega
stuttur miðað við umfang málsins.
Var það meginniðurstaðan, að hann
féllst á þær röksemdir framleiðend-
anna, að tryggingafélögin ættu að
bæta skaðann, jafnvel þótt mál
væri höfðað löngu eftir lát viðkom-
andi manns og löngu eftir að Ijóst
varð, að asbesteitrunin hafði líklega
orðið honum að aldurtila.
í þessu máli nema samanlagðar
greiðslur til lögfræðinganna um
10.000 dollurum á klukkustund og
því heldur ólíklegt, að þeir fari að
stúta þessari gullgæs í einhveiju
bráðræði. Þegar spurt var hvort
dómnum yrði áfrýjað varð lögfræð-
ingur Travellers Indemnity, eins
tryggingarféiaganna, fyrir svörum
og sagði: „Þú getur sko hengt þig
upp á það.“
- CHRISTOPHER REED
og býður upp á kaffi og sígarettur.
Tamae Suzuki, en svo heitir eigand-
inn, segir að saga fyrirtækis síns
sanni að veðlánaskrifstofur verði
alltaf við lýði í landinu.
Hann hóf rekstur þess árið 1952
og að hans sögn sinnti það í upp-
hafi einungis ítrustu þörfum fólks,
en sár fátækt var í landinu eftir
stríðið. „Helztu viðskiptavinir okkar
voru námsmenn," sagði Yamae.
„Þeir komu oft með næstum verð-
lausa hluti til þess að fá peninga
til að geta keypt sér eitthvað í
svanginn. Mæður komu hingað með
dýnur og pönnur til þess að geta
keypt eitthvað matarkyns handa
bömum sínum. Núna kemur fólk
til okkar með skartgripi, myndavél-
ar og hljómflutningstæki til þess
að eiga nóga peninga til þess að
fjármagna tómstundagaman sitt.
Og hingað koma stundum atvinnu-
rekendur sem skortir reiðufé um
stundarsakir."
Fyrirtækið breyttist á sjöunda
áratugnum í takt við þá breytingu
sem varð á japönsku þjóðlífi.
Skyndilega var stytta af Marilyn
Monroe komin upp í ijáfur undir
hvelfinguna og frægur glímukappi
buslaði í gosbmnni til hliðar við
kvikmyndastjömuna. „Þetta gerð-
um við til að sýna viðskiptavinunum
að við hefðurn svipuð áhugamál og
þeir,“ segir Tamae, sem er dóttir
stofnanda fyrirtækisins.
Hún segist vera þess fullviss að
ævinlega verði til fólk sem kjósi
fremur að leita til veðlánara til að
útvega sér reiðufé en að fara aðrar
leiðir.
Viðskiptavinur hennar, sem rætt
var við, tók í sama streng. „Þetta
er einfaldasta leiðin til að útvega
sér reiðufé," sagði hann. „Maður
er aldrei spurður til hvers maður
ætli að nota peningana og maður
þarf ekki að greiða neina okur-
vexti. Og þó svo fari að maður
geti ekki endurgreitt lánið, missir
maður ekkert nema það sem veð-
sett var.“
Samkvæmt upplýsingum frá
Sambandi veðlánara f Tokyo em
fyrirtækin nú um 1.000 talsins og
hefur Qölgað um helming á 40
ámm.
Ástæðan fyrir velgengni þeirra
er sú að þær bregðast ekki við-
skiptavinum sínum að sögn eins
veðlánarans. Tamae Suzuki sam-
sinnir og segir að velta hennar nemi
milljónum króna daglega. Þó segist
hún ennþá leyfa viðskiptavinum
sínum að pantselja hluti sem séu
varla fyrir einum kaffíbolla á veit-
ingahúsi í Tokyo.
- NAO NAKANISHI
miklu meira nú en áður var og því
erfitt að réttlæta það, að konur
skuli ekki látnar axla byssumar á
sama hátt og karlar. Á að banna
þeim að beijast tii að hlífa þeim
við skelfingum stríðsins? Vegna
þess, að það fer þeim ekki að drepa
fólk? Eða vegna þess, að þær gætu
tapað einhveiju af kvenlegheitun-
um?
Besta röksemdin gegn vopna-
burði kvenna er að hermennskan
er oft mjög líkamlega erfið; það
þykir til dæmis nauðsynlegt, að
menn geti þrammað í heilan dag
með hálfa sína eigin þyngd á bak-
inu. Það er líka reynsla Israela úr
Yom Kippur-stríðinu, að konunum
getur fylgt ýmiss konar óvissa á
vígvellinum. Blandað herlið karla
og kvenna barðist ekki af sama
þrótti og deildir, sem eingöngu vom
skipaðar öðru kyninu, og ástæðan
var sú, að í fyrmefnda flokknum
höfðu karlamir allan hugann við
að hlffa konunum. Það kom Ifka f
ljós, að arabamir vom dálítið tregir
til að gefast upp fyrir konum og
börðust áfram þótt þeir hefðu að
öðmm kosti verið búnir að kasta
frá sér vopnunum.
Þrátt fýrir þessi vandkvæði em
nú horfur á, að vegna breytinga í
borgaralegu þjóðfélagi og í hemum
séu þeir dagar brátt taldir, að kon-
ur þurfi ekki að bera vopn. Þróunin
í nútíma hemaði veldur því, að æ
erfíðara verður að gera upp á milli
manna eftir því hvort þeir beri
byssu eða ekki. Ólíklegt er, að óvin-
urinn taki nokkurt tillit til þess
hvort það em konur eða karlar, sem
fást við merkjasendingar, loftvamir
eða akstur.
Ef til meiriháttar styijaldar kem-
ur í Evrópu er ekki við því að
búast, að þar verði um neina eigin-
lega framvarðarlínu að ræða.
Átökin verða um álfuna alla og loft-
árásir gerðar langt inni í landi
flandmannsins.
Með þetta í huga hefur breski
herinn í nokkum tíma þjálfað kon-
umar í „sjálfsvöm", kennt þeim að
beita Browning-skammbyssu og
Stirling-hrfðskotabyssu. Er hug-
myndin sú, að verði til dæmis
fjarskiptadeild fyrir árás sovéskra
Spetznatz-sveita, sérþjálfaðra
skemmdarverkasveita, eigi þær að
geta varið sig með þessum vopnum.
Tilkoma nýs riffíls í breska hem-
um og ýmiss búnaðar fyrir konum-
ar hefúr komið af stað ýmsum
vangaveltum. Konumar munu bera
þennan riffil eins og karlmennimir
og til þess er ætlast, að þær noti
hann til að veija mannvirki og
stöðvar að baki víglínunni. Búast
má við grimmilegum átökum þegar
óvinurinn reynir að eyðileggja
stöðvar, sem hann telur mikilvæg-
ar, og í slíkum bardaga mun enginn
leiða hugann að því hver staða hvers
og eins er innan hersins. Konur og
karlar munu bera sömu herklæðin
og beijast með sömu vopnunum.
- STEPHEN DEAKIN
ALLEN
— „Óseðjandi græðgi".
breytt að vild“. Sagði hann, að vildi
leikstjórinn lita myndina, þá væri
ekkert við það að athuga, én ef
hann vildi það ekki, þá væri það
glæpsamlegt að breyta henni.
Auk Woody Allen voru mættir
fyrir þingnefndina þeir Milos Form-
an, Sydney Pollack og Elliott
Silverstein, allir frá bandaríska leik-
stjórafélaginu, en gegn þeim töluðu
fulltrúar þeirra, sem vilja helst færa
allar gömlu myndimar í nýjan bún-
ing. Sögðu þeir, að gömlu myndim-
ar yrðu eftir sem áður til í
svart-hvítu, hér væri aðeins um það
að ræða að gefa fólki kost á að sjá
þær líka f lit. Myndi það verða til
að auka eftirspumina eftir þeim á
myndbandamarkaðnum og í sjón-
varpi og jafnve! draga fram í
dagsljósið myndir, sem öllum væm
löngu gleymdar.
Pollack sagði, að það væri sitt
hvað, svart-hvít myndataka og lit-
myndataka. Málið snerist ekki um
það hvort væri betra, heldur um
rétt listamannsins til að ráða því
hvom kostinn hann tekur.
- PENNY PAGANO
Ikvikmyndir
Litríkt
uppátæki
sem mælist
misjafnlega
fyrir
Woody Allen segir, að þær séu
dæmigerðar fyrir „viðbjóðs-
lega og óseðjandi græðgi“; Sydney
Pollack fínnst þær „siðferðilega
óaðgengilegar" og Ginger Rogers
afgreiðir þær einfaldlega sem
„móðgun".
Það, sem fer svona fyrir bijóstið
á þessu kunna fólki, er nýjasta
uppátæki kvikmyndaiðnaðarins:
gamlar, svart-hvítar myndir, sem
em litaðar með tölvutækni. f Holly-
wood er þetta hitamálið nú um
stundir og þeir, sem takast á, em
leikstjórar og leikarar annars vegar
og fulltrúar kvikmyndaiðnaðarins
hins vegar.
Woody Allen, sem gert hefur 15
kvikmyndir, þar af fjórar í svart-
hvftu, bar vitni fyrir einni nefnd
öldungadeildarinnar nú fyrir
skemmstu og sagði þá, að „við get-
um ekki sætt okkur við þjóðfélag
þar sem verkum listamanna er
ÍFÉLAGI FÓSTRAM
Flokksklíkan
lét fólsku-
verkin
afskiptalaus
Sovéska blaðið Sovietskaya
Rossiya segir að augun hennar
Galinu Poroshina, sem er forstöðu-
kona á munaðarleysingjahæli nr. 2
i bænum Angara f Síberíu, séu eins
blá og himinninn yfir Síberíu. Eigi
að síður refsaði hún óþekkum böm-
um á hælinu með því að loka þau
inni f einangmnarklefa, dimmu og
loftlausu herbergi sem var aðeins
4,5 metrar að flatarmáli.
í klefanum var engin loftræsting,
engin ofn og engin húsgögn. Alls
vom um það bil 25 böm látin dúsa
þar inni og stundum í ailt að þijár
vikur í senn. Matnum var skotið
innum lúgu við gólfið, fletið var
dýna á gólfinu og næturgagnið var
venjuleg vatnsfata.
Eini glugginn á klefanum sneri
að öðm herbergi, en hann var birgð-
ur með fjölum. Bömin sem sváfu í
svefnskála á næstu grösum vökn-
uðu oft við grát þess sem lá í
klefanum.
Saksóknari ríkisins sagði við yfír-
heyrslur að bömin í einangmnar-
klefanum hefðu sætt síst betri
meðferð en hættulegir glæpamenn
í fangelsum. Forstöðukonan agaði
ódæl böm einnig með því að sprauta
í þau magnesíum. Ef þau sýndu
ítrekaða óhlýðni í kennslustundum
lét hún kalla þau inn á skrifstofu
sína þar sem hún beið með spraut-
una. Við yfirheyrslur skýrði læknir
frá því að magnesíumsprautur
hefðu ekki önnur áhrif en sársauka
og bætti við að forstöðukonan væri
auk þess engan veginn fær um að
gefa sprautur.
Annað starfslið við munaðarleys-
ingjahælið vissi um meðferðina á
bömunum, en þau era nálega öll
afkvæmi áfengissjúklinga sem hafa
misst forræði þeirra. Fólkið gerði
hins vegar ekkert í málinu fyrr en
því lenti saman við forstöðukonuna.
Það var þá sem tveir starfsmenn
skrifuðu saksóknara bæjarins bréf
sem leiddi til þess að rannsókn hófst
! málinu.
Þá kom hins vegar í ljós, að
Galina Poroshina var bæjarfulltrúi
og naut þar af leiðandi friðhelgi. í
febrúar síðastliðnum var borgarráði
falið að skera úr því við atkvæða-
greiðslu hvort svipta ætti hana
friðhelginni, en meirihlutinn reynd-
ist því andvígur.
Þar með var málið úr sögunni
og er Poroshina því ennþá forstöðu-
kona munaðarleysingjahælisins.
Hún skýrir fréttamönnum nú svo
frá að tilgangurinn með refsingun-
um hafi aðeins verið sá að gera
hælið það „bezta sinnar tegundar"
í héraðinu.
Bæjarráðsmennimir fullyrða
hinsvegar nú að þeir hafí ekki feng-
ið rétta mynd af ástandinu. Þeir
staðhæfa að þeim hafi verið sagt
að einangmnarklefinn hafi verið
ósköp meinlaus og að í sprautunum
hafí verið vítamín og bæta við að
bömin, sem refsingamar hlutu,
hafi þar að auki verið hættuleg frá
„þjóðfélagslegu sjónarmiði".
- ANDREW WILSON