Morgunblaðið - 05.07.1991, Page 31

MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 5. JÚLÍ 1991
31
Jóhannes Guðmunds-
son — Minningarorð
Fæddur 24. júlí 1919
Dáinn 22. júní 1991
Aðfaranótt laugardagsins 22.
júní síðaptliðinn lést mágur minn
Jóhannes Guðmundsson, versiunar-
maður, að heimili sínu hér í borg
tæpra sjötíu og tveggja ára að aldri.
Við þau umskipti er mér ljúft að
minnast góðs drengs með þökk í
huga fyrir minnilega samfylgd í
rúma §óra áratugi innan vébanda
fjölskyldu og í traustum tengslum
við fjölmennt ættarsamfélag.
Réttra tíu ára gamall fluttist
Jóhannes með foreldrum sínum og
systkinum í nýreist og á þeirrar tíð-
ar mælikvarða stórhýsi að Bárugötu
17. Þar hefur hann síðan átt heima,
i fyrstu á foreldraheimilinu og síðar
eigin heimili. Á þeim stað var hann
rótgróinn og þaðan var hann burt-
kvaddur þegar kallið skyndilega
kom. Daginn áður höfðum við hist
í garðinum sunnan við húsið er
hann lét sólina verma sig, léttur í
máli með gamanyrði á vör, eins og
honum var lagið án þess að alvaran
væri langt undan. Þá stundina var
ekkert sem sérstaklega boðaði vist-
askiptin og sannar okkur enn
hversu skjótt veður getur skipast í
lofti og bilið er skammt á milli lífs
og dauða.
Jóhannes fæddist í Reykjavík 24.
júlí 1919, næstelstur af sex börnum
hjónanna Ingibjargar Bjömsdóttur
húsfreyju og Guðmundar Sveins-
sonar skipstjóra. Elst er Ása fædd
1918, bókhaldari, búsett í Oregon-
ríki í Bandaríkjunum og var gift
John De-Groot tungumálakennara
af hollenskum ættum; Þórunn fædd
1920, listmálari, búsett í Danmörku
og gift Vagn Jensen listmálara;
Harald fæddur 1921, rafvirkja-
meistari, kvæntur Björgu Einars-
dóttur; Sigríður fædd 1923, snyrti-
fræðingur, búsett í Arizona-ríki og
gift Jay Brown verktaka; yngstur
systkinanna er Sveinn fæddur
1929, verkfræðingur, var hann
kvæntur Ingrid G. Bauer kaup-
manni þýskrar ættar. Börn systkina
Jóhannesar, sextán að tölu eru öll
uppkomin og hafa flest stofnað eig-
in heimili og fjölskyldu.
Ingibjörg (1886-1973) móðir Jó-
hannesar var dóttir Þórunnar Arn-
órsdóttur er átti ættir í byggðunum
við Kollafjörð, einkum á Kjalarnesi
og Seltjarnarnesi, og Björns Jóns-
sonar bónda að Syðri-Þverá í Vest-
urhópi, var hann af þingeyskum
stofni og í föðurætt frá Illugastöð-
um í Fnjóskadal. Systkini Ingibjarg-
ar voru Guðný, lengst búsett á
Akureyri þar sem hún stundaði
barnakennslu, Jenný húsfreyja á
Ljósavatni, Guðmundur bóndi að
Görðum á Álftanesi og Sigurður
iðnverkamaður í Reykjavík.
Guðmundur Sveinsson (1886-
1952) faðir Jóhannesar nam skip-
stjórnarfræði í Englandi. Hann
sigldi sem stýrimaður á breskum
togurum á árum heimsstyrjaldar-
innar fyrri en varð síðan skipstjóri
á íslenskum togurum og sigldi með-
al annars með fisk til Bretlands öll
síðari stríðsárin. Á því tímabili
auðnaðist honum að bjarga á fjórða
hundrað manns af bresku herskipi
sem hafði orðið fyrir skotárás
stríðsaðila á Atlantshafi. Um skeið
starfrækti Guðmundur veiðarfæra-
gerð en var seinustu æviárin skipa-
skoðunarmaður í Reykjavíkurum-
dæmi. Móðir Guðmundar var Sig-
ríður Sveinbjamardóttir frá Ská-
leyjum á Breiðafírði en faðir hans
Sveinn Rósenkransson skipstjóri og
bóndi að Hvilft við Önundarfjörð.
Börn Hvilftarhjóna auk Guðmundar
voru Guðlaug og Jón sem bæði
bjuggu á Hvilft, Sveinbjörn kaup-
maður á Patreksfirði og Matthías
kaupmaður á ísafírði, Olafur vél-
fræðingur og skipaskoðunarstjóri,
Magnús stýrimaður í Reykjavík,
María er ung að árum giftist til
Noregs og Jóhannes sem lést í
blóma lífsins 1919; bar Jóhannes
Guðmundsson hans nafn.
Sem drengur dvaldist Jóhannes
flest sumur hjá frændfólki sínu í
Skáleyjum og á Hvilft. Tengdist
hann þá sterkum böndum við vestf-
irskan ættlegg sinn, kynntist sjó-
sókn og því sem að henni laut,
lærði að fara með rá og reiða og
heillaðist af sjónum. Þar var hugur
hans allur þó lífsstarf hans yrði í
öðrum farvegi.
Á uppvaxtarárunum í Reykjavík
var Jóhannes þátttakandi í drengja-
starfi KFUM undir handleiðslu séra
Friðriks Friðrikssonar. Varð hann
sem aðrir úr drengjaskara séra
Friðriks fyrir miklum og varanleg-
um áhrifum af leiðtoganum svipm-
ikla og minntist hans alla ævi sem
mikilhæfs manns. Þegar Jóhannes
síðar leitaði með nokkrum félaga
sinna eftir stað fyrir sumarhús varð
þeim einkar kærl að sá staður
fannst í nágrenni Vatnaskógar, þar
sem sumarstarf KFUM hefur staðið
í áratugi.
Á sínum yngri árum eignaðist
Jóhannes ásamt nokkrum félögum
sínum seglskútu og sigldu þeir um
eyjar og sund við Reykjavík á þeim
árum er fáir þreyttu siglingaíþrótt-
ina hér við land. Einn frænda hans
að vestan, fluttur hingað á mölina,
átti skektu og voru þeir frændurnir
mörgum stundum, vor og sumar, á
sjónum sér til yndis og að veiðum.
Síðar fékk Jóhannes vestan úr Ön-
undarfírði gamlan bát, hið mesta
happafley, sem hann gerði upp af
mikilli kostgæfni og reri í tómstund-
um á fískislóð í Faxaflóa. Átti hann
þar ómældar ánægjustundir með
skylduliði sínu.
Að loknu venjubundnu barna-
skólanámi sótti Jóhannes kvöld-
skóla KFUM en settist síðan í Versl-
unarskóla íslands og lauk prófi
þaðan vorið 1938. Varð starfsbraut-
in þá að mestu ráðin. Að vísu hafði
hann verið nokkur sumur á skipi
með föður sínum við síldveiðar og
einnig lítið eitt á Gylfa, einum Vat-
neyrartogaranna en verslunar- og
skrifstofustörf tóku svo við.
Um fermingaraldur var Jóhannes
við sendlastörf hjá frænda sínum
Jóni Bergssyni er stofnað hafði
skóverslun og heildsölu upp úr
umsvifum Obenhaupt stórkaup-
manns er hér starfaði á fyrstu tug-
um aldarinnar. Síðar réðst hann til
afgreislustarfa í verslun Jóns,
„Skónurn" við Laugaveg og síðan
hjá verslun L.H. Muller í Austur-
stræti. Um skeið var Jóhannes í
starfí hjá verðlagsstjóra, meðal
annars við verðlagseftirlit einkum
varðandi vörur er tengdust útgerð
og naut þar sérþekkingar sinnar.
Um tíma annaðist hann rekstur
útgerðarfyrirtækisins Kópanes sem
rak samnefndan togara. Þegar bak-
arameistarar stofnuðu sameignar-
fyrirtækið „Rúgbrauðsgerðina hf.“
og reistu stórbyggingu yfír starf-
semina við Borgartún varð Jóhann-
es framkvæmdastjóri fyrirtækisins
og gegndi því starfí um allmörg ár.
Framan af ævi var Jóhannes
heilsuhraustur en um miðjan aldur
tók að ganga á líkamsþrek hans
og má ætla til þess orsakir. Hann
hvarf frá störfum hjá samtökum
bakarameistara, fékkst um sinn við
bókhald sem lá vel fyrir honum en .
þar kom að hann söðlaði alveg um
og tók að fást við smíðar.
Jóhannes hafði ekki lært hand-
verkið en kynnt sér það nákvæm-
lega bæði með því að sjá til manna
sem lærðir voru í iðninni og af bók-
um. Varð hann vel fróður um viðar-
tegundir ög verklag allt og í einu
orði sagt listasmiður, jafnvígur á
húsasmíði og húsgagna. Frá hans
hendi eru til frábærlega vel smíðað-
ar innréttingasr og ýmsir smíðis-
gripir, allt með vönduðu handbragði
og úr völdum viði. Um skeið starf-
aði hann hjá Slippfélaginu í Reykja-
vík. Varð hann þar fyrir alvarlegu
vinnuslysi og bar ekki sitt barr upp
frá því. En smíðar stundaði hann í
vinnustofu heima hjá sér hvenær
sem stund gafst og þrekið leyfði.
Eftirminnilegt var að hitta hann við
smíðabekkinn, sjá hann að störfum
og ræða við hann um viðfangsef-
nið. Vaknað gat í huga manns eftir-
sjá yfir að slíkir hæfíleikar komu
ekki fyrr fram í dagsljósið og fengu
þá þjálfun sem þeim bar.
Hinn 18. ágúst 1945 kvæntist
Jóhannes Huldu, eftirlifandi eigin-
konu sinni, sem fædd er 25. ágúst
1923. Foreldrar hennar voru Kristín
Gísladóttir ættuð úr Dýrafírði og
frá Dynjalda í Arnarfírði og Krist-
inn skipstjóri Magnússon trésmíða-
meistara Árnasonar í Reykjavík;
Kristinn hafði iðulega dvalist hjá
skyldfólki sínu í Engey á Kollafírði
og var oft við þann stað kenrdur;
systkini hans voru mörg mikilhæft
fólk og er meðal þeirra séra Ólafur
Magnússon í Arnarbæli í Ölfusi.
Hulda var kjördóttir hjónanna ísa-
foldar og Frantz Hákansson bak-
arameistara og um skeið veitinga-
manns í Iðnó. Hulda er skrifstofu-
stjóri hjá Norrænu eldfjallastöðinni.
Þeirri Jóhannesi varð sex barna
auðið: Kristín ísafold f. 21. ágúst
1946, hún lést fárra vikna; Ingi-
björg f. 5. október 1947, stúdent
og um skeið kennari við grunnskól-
ann á Eyrarbakka, síðar við útgerð
þar. Fyrri maður hennar var Ólafur
M. Ólafsson verslunarmaður í
Reykjavík, þau skildu, síðari maður
hennar er Þórður Þórðarson og eru
þau búsett á Eyrarbakka; Kristín
Huld f. 30. nóvember 1949, bókari,
gift Oddi B. Sveinssyni verktaka;
Guðmundur Kristinn f. 8. febrúar
1954, ljósmyndari og starfrækir
eigin myndastofu í Reykjavík,
kvæntur Guðrúnu Ellen Halldórs-
dóttur hjúkrunarfræðingi; Sveinn
f. 22. júní 1956, verslunarmaður,
kvæntur Sigurlín R. Óskarsdóttur
og yngstur er Markús f. 18. mars
1962, húsasmiður, sambýliskona
Elskulegur og góður drengur í
þess orðs fyllstu merkingu, Her-
mann Jón Ásgeirsson, er látinn,
löngu fyrir aldur fram.
Það var sárt að heyra það en þó
enn sárara að vita af honum veikum
og geta ekkert gert. Þessi góði vin-
ur og hvers manns hugljúfí var
fæddur og uppalinn á ísafírði. For-
eldrar hans voru hjónin Anna Her-
mannsdóttir og Ásgeir Sigurðsson.
Anna lifir son sinn, ásamt tveimur
systrum hans en Ásgeir faðir hans
er látinn fyrir nokkru.
Hermann var kominn af traust-
um og stórum ættum við Djúp sem
fluttu til ísafjarðar. Voru móðurfor-
eldrar hans Salóme og Hermann,
okkar allra bestu nágrannar um
mörg ár, þau áttu ellefu börn. Föð-
urforeldrana, þau Maríu og Sigurð,
þekkti ég einnig af öllu góðu, voru
börn þeirra enn fleiri.
Hermann Jón, þessi ljóshærði,
fallegi drengur með bláu augun var
í miklu uppáhaldi hjá mér. Yngsti
móðurbróðir hans og yngsti sonur
minn voru mikið saman og slóst
þá Hermann litli oft í hópinn, var
hann aðeins yngi’i. Já, það voru
hans er Ilulda S. Össurardóttir sölu-
maður, þeirra heimili stendur að
Bárugötu 17. Barnabörn Huldu og
Jóhannesar eru ellefu að tölu.
Á Bárugötu 17, á heimili Jóhann-
esar og Huldu, hefur lengst af líkt
og á gamla foreldraheimilinu fyrr
á árum verið miðstöð skyldfólksins
og fjölskylduhefðir og samheldni í
heiðri haft. Hvergi þykir mér betra
að kma að gestaborði en þar, öllum
er tekið fagnandi, hið gamla fær
að njóta sín samhliða því sem
straumar nýrra tíma koma fram.
1 næsta nágrenni hefur verið
mikil nábúasæld alveg frá upphafí
en á engan mun hallað þó sérstak-
lega sé til sögu nefnd Helga ,Gísla-
dóttir á Bárugötu 18 sem hefur
reynst framúrskarandi góður
granni og vinur Jóhannesar og
Huldu í raun. Helga og Jóhannes
burð miklir mátar, þau deildu sam-
eiginlegum áhugamálum svo sem
fornbílaeign og akstri en þar er hún
hlutgeng og eitt síðasta smíða-
stykki Jóhannesar vann hann ein-
mitt með þessum góða granna sín-
um, forláta grindverk. Gott ná-
grenni er ekki lofað sem vert er og
þakklátur hugur leitar til hjónanna
Helgu og Sigurgeirs á Bárugötu 18.
Þegar ég við leiðarlok rifja upp
kynni mín af Jóhannesi Guðmunds-
syni og góð samskipti okkar frá því
ég tengdist honum böndum mág-
semda er mynd hans skýr í huga
mér. Ilann stóð á gömlum merg
og fylgdi eftir gömlum gildum úr
foreldrahúsum, vel upplýstur og
jafnan gott að ræða við hann ýmiss
umhugsunar- og úrlausnarefni,
trygglyndi og heiðarleiki voru ein-
kenni hans, ljúfur í lyndi og léttur
í máli, glaður á góðri stund og afar
barngóður, börn urðu einfaldlega
vinir Jóhannesar.
Vestfírska arfleifðin sagði ávallt
til sín, hann sigldi stundum krappan
sjó sem hann hafði sjálfur komið
sér í, en hann lagði ekki árar í bát
og nú hefur hið jarðneska fley náð
höfn. Fáum vikum fyrir andlátið
kenndi Jóhannes sér meins og
dvaldist í tvær vikur á Landakots-
spítala. Hann hresstist á ný og
hafði verið heima á þriðju viku við
allgóða liðan, haldið þjóðhátíðar-
daginn hátíðlegan í glaða sólskini,
fjölskyldan komið saman í garðin-
um og hann bjó sig hið besta undir
að njóta sumarsins framundan. En
dagar hans voru taldir.
Með Jóhannesi Guðmundssyni er
góður maður genginn, hvíli hann í
friði og líkn veri með þeim sem
eftir lifa.
Björg Einarsdóttir
Það er mikils virði að eiga góða
nágranna.
I dag kveðjum við á Bárugötunni
góðan granna, hann „Jóa á móti“.
góðir og ógleymanlegir dagar með
þessa drengi í kringum sig.
Hermann lauk barna- og lands-
prófi á Isafirði og hélt síðan til
Akureyrar þar sem hann tók stúd-
entspróf, þá innritaðist hann í tann-
lækningar við Háskólann og tók þar
tannlæknapróf.
Hann kvæntist konu sinni, Guðf-
innu Gunnþórsdóttur frá Seyðisfírði
og eignuðust þau fjögur börn sem
nú trega sárt sinn einstaka föður.
Missir Guðfinnu er mikill, hún hefur
staðið sig mjög vel og sýnt mikla
stillingu og dug í þessum erfíðleik-
um.
Þau settust að á ísafírði þar sem
Hermann hafði mjög mikið að gera.
Nokkru seinna fluttu þau í Kópavog
þar sem hann stundaði tannlækn-
ingar við miklar vinsældir, meðan
heilsa hans leyfði.
Þar lágu leiðir okkar saman, allt-
af var hann sami góði drengurinn,
með sína fáguðu framkomu og hlýju
sem yljaði manni.
Hjartans þakklæti fyrir allt, ekki
síst eftir að ég varð ein, en þá
hringdi hann í mig og heimsótti,
það gerðu ekki margir.
ÉG átti því láni að fagna að hafa
Jóhannes sem næsta nágranna í
rúm 16 ár. Síðustu árin urðu sam-
skiptin mun meiri enda þá bæði
heimavinnandi. Þó aldursmunurinn
væri rúm 30 ár vorum við miklir
vinir og félagar. Jói var sannkallað-
ur herramaður, málkunnugur flest-
um sínum grönnum, heilsaði hlýlega
og tók alltaf ofan fyrir dömunum.
Hann setti mikinn svip á götuna
og eru það því mikil viðbrigði fyrir
okkur að hafa hann ekki lengur á
meðal okkar. Fallegt heimili hans
og frú Huldu, hinnar myndarlegu
konu hans, var okkur á Bárugötu
18 alltaf opið og ég nánast orðin
eins og eitt af börnum þeirra hjóna.
Jói var góður verkmaður og virt-
ist allt leika í höndum hans, hvort
sem unnið var í eigin þágu eða fyr-
ir nágrannann, hvort viðfangsefnið
var hjólhestaviðgerðir fyrir ungan
vin úr næsta húsi eða við unnum
saman útí skúrnum hans við smíðar.
Við minnumst með virðingu og
þakklæti þessa höfðingja hverfisins
og vottum frú Huldu, börnum,
tengdabörnum og barnabörnum
innilega samúð.
Helga „á mót.i“.
Hinn 5. júlí er Jóhannes Guð-
mundsson borinn til grafar.
Mér auðnaðist sá heiður að kynn-
ast Jóhannesi Guðmundssyni vel
þar sem ég var heimagangur á
heimili hans og konu hans, Huldu
Guðmundsson, um langt árabil
vegna vináttu minnar við son þeirra,
Guðmund. Á Bárugötu 17 átti ég
mitt annað heimili og þangað var
gott að leita.
Jóhannes var hvetjandi faðir og
góður leiðbeinandi okkar strák-
anna. Hann hjálpaði okkur við smíð-
ar og ýmis verkefni sem voru í senn
spennandi og þroskandi. Einnig
dútluðum við með honum við trili-
una sem hann átti niðri við höfn.
Oft urðu leikir okkar ærslafullir og
kannski fóru eilítið úr böndum, en
Jóhannes kippti sér ekki upp við
smámuni, en dró þó skýr mörk sem
við virtum.
Lif Jóhannesar var stundum erf-
itt og áfallasamt. En Jóhannes
geymdi hlýjan mann, traustan,
heiðarlegan og hjálpsaman. Hann
unni sjónum og skak á Faxaflóan-
um átti vel við hann. Hann var lista-
smiður og margt af því sem hann
smíðaði er með afbrigðum fallegt
og vel unnið. Og aHa tíð leituðum
við mörg til Jóhannesar um hjálp
við smíðar og þá voru lögmál lífsins
rædd eins og forðum. Ég kveð með
söknuði.
Fjölskyldu Jóhannesar votta ég
mína dýpstu samúð.
Olafur Arnalds
Konu hans, móður, börnum,
systrum og öðru venslafólki sendi
ég einlægar samúðarkveðjur. Bið
þann sem öllu ræður að styrkja þau
og styðja á þessum erfiðu tímum
og að blessa og gæta vel hans
Hermanns okkar.
J.B.I.
Hermann Jón Ásgeirs-
son - Minningarorð