Morgunblaðið - 08.08.1992, Side 13

Morgunblaðið - 08.08.1992, Side 13
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 8. ÁGÚST 1992 13 2,3 milljónir manna á flótta frá Bosníu og Króatíu: Evrópuríki í siðferðislegri klenunu vegna flóttafólksins UPPLAUSN Júgóslavíu hefur leitt til mesta flóttamanna- vanda í Evrópu frá síðari heimsstyrjðldinni. 2,3 milljónir manna hafa flúið heimili sín í fyrrverandi lýðveldum Júgóslavíu og þúsundir flóttamanna bætast við á degi hveijum. Erfiðlega hefur gengið fyrir Evrópuríki að koma sér saman um hvernig bregðast skuli við þessum vanda. Eiga þau að koma flóttamönnunum fyrir til fram- búðar erlendis og leggja þannig Serbum lið við að skapa „þjóðernislega hrein svæði“ eins og þeir eru sakaðir um að stefna að? Eða á að koma fólkinu fyrir i bráðabirgða- búðum, sem það þyrfti siðan að hýrast í við ömurlegar aðstæður 'árum saman? Evrópuríkin geta ekki mótað skynsamlega stefnu í þessu máli fyrr en þau ákveða hvort þau eigi að grípa til hernaðaraðgerða gegn Serbum eða sætta sig við landvinninga þeirra sem orðinn hlut. Meirihluti flóttamannanna er á leið vestur frá yfirráðasvæðum Serba í Bosníu og Króatíu. Um 430.000 eru utan landamæra fyrrverandi lýðvelda Júgóslavíu, flestir í Þýskalandi, 275.000, og Ungverjalandi, 50.000. Nokkur ríki hafa verið gagnrýnd fyrir að taka ekki við nógu mörgum flótta- mönnum, svo sem Bretland og Frakkland sem hafa hvort um sig veitt um 1.100 flóttamönnum hæli til bráðabirgða. Ekkert Evr- ópuríki hefur þó verið jafn gestris- ið við flóttamenn frá nágranna- ríkjum og nokkur af fátækustu löndum heims, svo sem Afríkurík- ið Malawi, sem hefur tekið við 950.000 flóttamönnum, aðallega frá Mozambique. Um 740.000 flóttamenn eru ennþá í Króatíu og Slóveníu. Margir þeirra gista hjá ættingjum í borgum eins og Zagreb og Split. Aðrir bíða hins vegar í hótelum við strönd Adríahafsins, eða í skólum, og æ fleiri hafast við í bráðabirgðabúðum. Um 680.000 til viðbótar eru á flótta innan Bosníu-Herzegovínu. Þeir eru aðallega múslimar, Sla- var sem tala serbó-króatísku og tóku múhameðstrú þegar landið laut stjórn Tyrkja. Þeir geta hvergi íeitað og lenda að öllum líkindum í miklum hremmingum þegar vetur gengur í garð. Að auki hafa um 380.000 Serb- ar flúið bardagana í Bosníu og Króatíu, en um 90% þeirra gista hjá ættingjum í Serbíu. Frambúðarlausn sem kæmi Serbum vel Verulegur hluti flóttamann- anna hrökklaðist ekki á flótta vegna bardaga heldur var mörg- um þeirra smalað saman, haldið í búðum og þeir síðan flæmdir frá heimkynnum sínum í skipulegri herferð serbneskra hersveita sem stefna að því að skapa „þjóðernis- lega hrein svæði“. Frá síðari heimsstyrjöldinni hafa stríð í heiminum - svo sem í Mið-Ameríku, Ví- etnam og suðurhluta Afríku - einkum snúist um hugmyndafræði og völd en „tilgangur" stríðsins í Bosníu virðist einna helst sá að her- nema svæði og flæma í burtu aðrar þjóðir. Flóttamennirnir hafa því ekki orðið fórn- arlömb stríðsins af „slysni“, heldur var það markmið óvinaheijanna að flæma þá í burtu frá heimkynnum sínum. Þessi skipulega her- ferð til að skapa „þjóð- ernislega hrein svæði“ kemur umheiminum í siðferðilega klípu. Hugmyndin um að bjóða flóttafólkinu' samastað í öðrum ríkjum til frambúðar tryggir í raun að fólkið snúi aldrei aftur til heimalandsins. Þar með væri í raun verið að leggja árásarsveit- unum lið við að skapa „þjóðernis- lega hrein svæði“. Því auðveldara sem það yrði fyrir flóttafólkið að fá hæli erlendis því meiri yrði flóttamannastraumurinn - og því ánægðari yrðu þeir sem stökktu fólkinu á flótta. Ömurleg vist í bráðabirgðabúðum Á hinn bóginn væri það ómann- úðlegt að halda hundruðum þús- unda manna í flóttamannabúðum nema einhveijar líkur væru á að hægt yrði að tryggja friðarsam- komulag sem gerði fólkinu kleift að snúa heim. Eins og staðan er nú bendir hins vegar flest til þess að fólkið þyrfti að búa í slíkum búðum árum saman við ömurleg- ar aðstæður, líkt og Palestínu- menn í flóttamannabúðunum í Miðausturlöndum. Það virðist raunar óhugsandi að nokkurn tíma verði hægt að koma öllu Reuter Starfsmaður Rauða krossins hjálpar gamalli múslamskri konu í skugga úr brennandi sólinni á járnbrautarstöð í bænum Varazdin í Króatíu í gær. Lestir þýska Rauða krossins tóku þar við flóttafólki frá Bosníu og varð bið eftir þeim erfið í hitanum. flóttafólkinu aftur til heimalands- ins. Þjóðvetjar hafa hneigst til fyrri kostsins. Þeir hafa tekið við mun fleiri flóttamönnum frá Bosníu og Króatíu en önnur ríki og lagt fram tillögur um „kvóta“ til að tryggja að flóttafólkinu verði skipt á „sanngjarnan hátt“ á milli ríkja. Bretar, Frakkar og ítalir hafa á hinn bóginn aðhyllst ýmsar út- gáfur af síðari kostinum og vilja að flóttafólkinu verði komið til aðstoðar eins nálægt heimkynn- um þess og mögulegt er. Þeir segja að mikill meirihluti fólksins vilji snúa aftur heim og því sé rangt að koma því fyrir hér og þar í Evrópu. Það er ennfremur mun ódýrara að sjá flóttafólkinu fyrir matvæl- um, lyfjum og öðrum birgðum sem næst heimkynnum þeirra en að koma þeim fyrir til frambúðar utan heimalandsins. Verður Mið-Evrópa „múr“ milli EB og A-Evrópu? Haldin var ráðstefna um flótta- mennina í Genf í síðustu viku en fulltrúar helstu þátttökuríkjanna náðu ekki samkomulagi um sam- ræmda stefnu. Ríkin sem eru fjærst Balkanskaga voru yfirleitt treg til að skerast í leikinn. Þeim hættir til að skýla sér á bak við þá hefð að fyrsta landið, sem flóttamenn koma til, beri fyrst og fremst ábyrgðina, í þessu til- viki aðallega Króatía. Þannig gæti Mið-Evrópa orðið „múr“ eða nýtt ,járntjald“ sem verði ríki Evrópubandalagsins fyrir straumi flóttamanna frá upplausnarsvæð- um í fyrrverandi kommúnistaríkj- um. Það er hins vegar ógjömingur fyrir Evrópubandalagið að móta marktæka stefnu varðandi flótta- mennina frá fyrrverandi lýðveld- um Júgóslavíu fyrr en það tekur ákvörðun um hvort það ætlar að halda sér utan bardaganna, sætta sig við landvinninga Serba sem orðinn hlut og einskorða sig við mannúðaraðstoð, - eða að grípa til hernaðaraðgerða til að binda enda á tilraunir til að skapa „þjóð- ernislega hrein svæði“ í Bosníu og Króatíu. Heimild: The Daily Te- Iegraph og The Economist Tilraun geim- skuthflinar lokið við byssumenn Hungursneyðin í Sómalíu; SÞ reynir að semja Nairobi, Bardera. Reuter. SAMEINUÐU þjóðiniar hyggjast London. Reuter, The Daily Telegraph. ÁÆTLAÐ er að bandaríska geimfeijan Atlantis lendi í Florida í dag eftir misheppnaða tilraun til að draga ítalskan gervihnött með 19 km tjóðri. Áhöfn Atlantis varð að draga gervihnöttinn um borð í feijuna eftir að tjóðrið hafði flækst þegar gervihnötturinn var 280 metrum frá feijunni. Ætlunin var að Atlantis drægi gervihnöttinn um segulsvið í 295 km fjarlægð frá jörðu þannig að 5.000 volta rafmagn myndaðist í tjóðrinu. Vísindamenn höfðu vonað að tilraunin yrði til þess að þeir fyndu nýjar leiðir til að framleiða orku til geimskota í framtíðinni. Vísindamönnum við Geimrann- sóknastöð Evrópu (ESA) tókst á fimmtudag að bjarga gervihnetti sem Atlantis kom á braut á sunnu- dag. Evrópski gervihnötturinn er sá fyrsti sem hægt er að sækja aftur og á að reyna það í ferð geim- feijunnar næsta vor. Hefði ekki tekist að gera við bilunina hefði hnötturinn hins vegar hrapað fljót- lega, en hann er rúmlega 10 millj- arða ÍSK virði og ótryggður. Hnött- urinn er sá stærsti sem Evrópubúar hafa sent á braut um jörðu og á meðal annars að athuga hvort frumstætt líf þrífst við aðstæður þær sem ríkja í geimnum. senda allt að 6.000 gæsluliða til að aðstoða við flutninga matvæla til Sómalíu, þar sem fólk deyr hundruðum eða þúsundum sam- an úr hungri dag hvern. Sameinuðu þjóðirnar hafa legið undir gagnrýni fyrir að bregðast seint við. Boutros Boutros-Ghali, framkvæmdastjóri samtakanna, sagði á fundi öryggisráðsins að valdamestu þjóðir heims ættu að taka neyðina í Sómalíu eins alvar- lega og ástandið í Júgóslavíu. Ekki eru þó allir sáttir við íhlutun SÞ í Sómalíu. „Við getum ekki hleypt vopnuðum útlendingum inn í landið, það er brot á fullveldi Só- malíu,“ sagði talsmaður foringja annars tveggja herflokka sem ráða mestu í höfuðborginni Mogadishu. Fréttamaður Reuters ræddi við fylgismenn hans á meðan þeir snæddu steik og spaghetti og lýstu þeir andstöðu við lið SÞ þó þeir væru hlynntir matarsendingum. Á meðan SÞ reynir að vinna byssu- mennina á sitt band beijast hjálpar- stofnanir við að reyna að bjarga því sem bjargað verður. „Við horfð- um upp á 30 manns deyja á 20 mínútum um daginn. Þetta er skelfilegt," sagði starfsmaður hjálparstofnunar í bænum Bardera. Samið um frið í Mósambík FORSETI Mósambík, Joaquim Chissano, og leiðtogi skæruliða- hreyfingarinnar Renamo, Afonso Dhlakama, undirrituðu í gær samning um að binda enda á 16 ára ófrið í landinu 1. október nk. og föðmuðust þeir að því loknu. Viðræðumar fóru fram í Róm og var Robert Mugabe, forseti Zimbabwe, helsti frumkvöðull þeirra. Chiss- ano sagðist harma að ekki hefði náðst eining um að stöðva alla bardaga þegar í stað. Milljón manna hefur fallið í stríðinu, landið er efnahagslega á vonar- völ og mikil hætta á hungurs- neyð. Carlzon verði rekinn Samgöngumálaráðherra Danmerkur, Kaj Ikast, krefst þess að forstjóri SAS-flugfé- lagsins skandinavíska, Svíinn Jan Carlzon, hætti þegar í stað störfum. Reksturinn hefur gengið illa síðustu ár og er eink- um tap á hótelrekstri og Atl- antshafsfluginu. Þjónustufólk í flugvélum SAS hefur verið í skæruverkfalli undanfarna daga í mótmælaskyni við kaup SAS á sænska félaginu Linjeflyg sem er mjög illa statt flárhagslega. Kaupin valda m.a. því að segja verður fjölda fólks upp störfum hjá SAS. Talsmenn norskra starfsmanna SAS samþykktu í gær að hefja störf á ný. Flóttamenn sakaðir um búðahnupl Verslunareigendur í borgun- um Malmberget og Gállivare í Norður-Svíþjóð ætla að þvinga hundruð flóttamanna frá átaka- svæðum í A-Evrópu til að láta sér nægja að kaupa inn á fyrir- fram ákveðnum tímum til að hægt verði að stemma stigu við búðahnupli með auknu eftirliti. Flóttamannabúðir eru í báðum borgunum og segja kaupmenn að hnupl hafi færst mjög í vöxt. Yfirvöld draga ekki staðhæfing- ar kaupmanna um aukið hnupl í efa en eru andvígir því að spjót- um sé sérstaklega beint að flóttafólkinu. Verkalýðsfé- lag mótmælir handtöku STÆRSTA verkalýðsfélag S- Afríku, Félag málmnámumanna (NUMSA), mótmælti í gær meintum árásum lögreglu á leið- toga þess, kommúnistann Moses Mayekiso, sem handtekinn var fyrir ólöglegan vopnaburð í ann- að skiptið á þessu ári. Mayekiso var látinn laus gegn tryggingu en hann segir yfirvöld neita að selja sér byssuleyfi þótt hann þurfí sannanlega að geta varið sig í neyð. Hundruð þúsunda manna eru í NUMSA, flestir svartir, og er Mayekiso einnig í forystusveit Afríska þjóðarráðs- ins (ANC) sem Nelson Mandela stýrir. Ekki hefur enn verið ákveðið að hefja á ný viðræður fulltrúa hvítra og svartra um kosningarétt handa hinum síð- arnefndu en búist við að þess verði skammt að bíða.

x

Morgunblaðið

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.