Morgunblaðið - 28.10.1992, Síða 11

MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 28. OKTÓBER .1992

Lifandi frásögn
af merkri og
mikilli sögu
_________Bækur_____________
Steinar J. Lúðvíksson
Saga landsmóta UMFÍ 1909—
1990. Höfundar: Viðar Hreins-
son, Jón Torfason og Höskuldur
Þráinsson. Útgefendur: Jóhann
Sigurðsson og Sigurður V. Sig-
mundsson. Reykjavík 1992.
Það hefur löngum verið reisn
yfír landsmótum Ungmennafélags
Islands. í hugum fjölmargra hafa
þau verið annað og meira en
íþróttahátíð þar sem ungmenni
landsins hafa safnast saman til
keppni á leikvöllum. Þau hafa ver-
ið sýnilegt tákn þess öfluga og
þróttmikla starfs sem ungmenn-
afélögin hafa haldið uppi, merki
hins félagslega styrks þeirra og
nokkurs konar mótvægi á móti
íþróttaveldi höfuðborgarinnar. Um
langt árabil var það metnaðarmál
ungs íþróttafólks úti á lands-
byggðinni að komast sem kepp-
endur á landsmót og það þótti jafn-
vel eftirsóknarverðara en flest
annað. Sigurvegarar á landsmóti
voru hetjur í héraði rétt eins og
sigurvegarar í ólympíuleikunum
til forna. Og þótt þjóðfélags-
aðstæður hafi breyst gífurlega á
Bókmenntir
Jenna Jensdóttir
Meðal fyrirlestra er lagðir voru
fram til flutnings á 23. Alþjóða-
ráðstefnu Ibby í september 1992
var fyrirlestur Kínveijans Bi
Bingbin, sem var þó ekki flutt-
ur, þar sem höfundur kom ekki
frá Kína. Hér birtist útdráttur
úr efni hans. Höfundur greindi
frá því í upphafi fyrirlesturs
síns að höfundarlaun fyrir þýð-
ingar héngju eins og Demókles-
arsverð yfir bókmenntum í
Kína.
Kallaði hann orð sín „spáfyrir-
lestur“ sem væri grundvallaður á
raunveruleika og varðaði fyrir-
sjánleg vandamál er upp hlytu að
koma á næstunni þegar Kína
gengi í tvö meiriháttar alþjóða
höfundaréttarsamtök. Varðaði
þetta einkum aukaverkanir sem
erlendar bókmenntir í kínverskri
þýðingu yrðu fyrir.
Innganga Kína í ofangreind
samtök ætti sér stað á tímum þeg-
ar markaðskerfið vofði yfir. Út-
gáfufyrirtækin nytu ekki lengur
stuðnings hins opinbera og því
þyrftu útgefendur að standa alger-
lega á eigin fótum og sæta mjög
íslandi frá því fyrsta landsmótið
var haldið á Akureyri árið 1909
hafa þessi mót enn haldið „sjarma“
sínum og eru fjölmennustu íþrótta-
mót sem haldin eru á Islandi.
Stundum er talað í niðrandi tón
um „ungmennafélagsandann" sem
þykir víst á skjön við það sem er
nýtískulegt, en þeir, sem viðstadd-
ir hafa verið landsmót, hafa fljótt
komist að því að þessi andi svífur
þar yfir vötnum á eins jákvæðan
hátt og hægt er að hugsa sér.
Landsmótin hafa þróast í það að
verða hinar glæsilegustu hátíðir,
þau eru meira að segja kannski
orðin of íburðarmikil þar sem það
er ekki á færi nema tiltölulega
fárra byggðarlaga að halda þau.
Landsmót Ungmennafélags ís-
lands eru orðin hluti af íslandssög-
unni, jafnvel enn stærri hluti en
flestir gera sér grejn fýrir. Stofnun
Ungmennafélags íslands markaði
ákveðna vakningu í íþrótta- og
æskulýðsstarfí landsmanna sem
aftur virkaði sterkt á sjálfstæðis-
baráttu okkar. Erfítt er að meta
þennan þátt ungmennafélags-
starfsins til fulls. Það verður
kannski verkefni sagnfræðinga
framtíðarinnar.
Nú fyrir skömmu kom út Saga
landsmóta UMFI, mikil bók að
þröngum gjaldeyrisreglum.
Þeir ættu erfitt með að greiða
höfundarlaun í beinhörðum pen-
ingum. Þeim væri ætlað að afla
gjaldeyris með sölu eigin útge-
fínna bókmennta erlendis.
Vandinn væri sá að bækur seld-
ust illa sökum tungumálaerfíðleika
og öðruvísi framsetningar. Auk
þess þrengdist bókamarkaðurinn
hraðar en nokkru sinni og yki það
á vanda útgefenda við að afla
gjaldeyris.
Á sama tíma settu erlendir rit-
höfundar og umboðsmenn þeirra
fram allsendis óaðgengilegar kröf-
ur á hendur kínverskum útgefend-
um um greiðslur í beinum gjald-
eyri. Vegna þessa hefðu nokkrir
kínverskir útgefendur hætt að
gefa út erlendar bókmenntir í kín-
verskri þýðingu.
Til þess að efla útgáfu á heims-
bókmenntum og um leið vernda
rétt erlendra höfunda þyrfti að
nást samkomulag sem sættanlegt
yrði báðum aðilum. T.d. mætti
gera bráðabirgðasamkomulag um
greiðslur í kínverskum gjaldeyri
(„soft money“) þar til kínverskur
gjaldmiðill yrði alþjóðlegur. Að
öðrum kosti myndi hinn almenni
kínverski lesandi líða undir þessu
vandræða ástandi.
Frá einu af Landsmótum UMFÍ.
umfangi og vexti. í formála henn-
ar kemur fram að hugmynd og
frumkvæði að ritun bókarinnar
hafi átt þeir Jóhann Sigurðsson
frá Lækjamóti og Sigurður V. Sig-
mundsson frá Laugum og eru þeir
útgefendur bókarinnar. I formála
segir m.a.: „Meginmarkmmið með
rituninni eru tvö: Annars vegar
að koma til skila öllum tiltækum
fróðleik um framkvæmd landsmót-
anna, úrslit og breytingar, og hins
vegar að reyna að miðla hinum
einstæða anda landsmótanna.
Þetta tvennt er kryddað með
margvíslegum fróðleik um það
íþróttafólk sem í gegnum tíðina
hefur tekið þátt í landsmótum.
Vonandi verður ritið um leið til
þess að glæða áhuga almennings
á landsmótunum, styrkja þau í
sessi og treysta hugsjónir ung-
mennafélagshreyfíngarinnar með-
al ungra sem aldinna.“
Það þarf ekki að blaða lengi í
bókinni um landsmótin til þess að
komast að raun um að höfundarn-
ir þrír, Viðar Hreinsson, Jón Torfa-
son og Höskuldur Þráinsson, hafa
lagt mikla vinnu og alúð í verk
sitt. Fljótt á litið virðist það of-
rausn að skrifa á sjötta hundrað
blaðsíðna bók í stóru broti um
mótin en að lestri bókarinnar lokn-
um verður þó sú skoðun ofan á
að fátt sé þar ofsagt. Og það er
óhætt að fullyrða að höfundunum
hefur tekist það ætlunarverk sem
lýst er í formálanum; að samtvinna
fróðleik, tölulegar upplýsingar og
einstaklega skemmtilegar lýsingar
á þeim anda sem ríkir á landsmót-
um. Ekki má heldur gleyma þeirri
sögu sem fjölmargar ljósmyndir
segja í bókinni. Það er stundum
sagt að myndir segi meira en
ÍSLENSKUR tónlistardagur
verður haldinn hátíðlegur í
Efstaleiti laugardaginn 31.
október. Beinar útsendingar
verða á Rás 1 og 2 frá klukkan
13.00 um daginn til klukkan
19.00.
í fréttatilkynningu segir að þar
komi fram jafn ólíkar söngkonur
og Hallbjörg Bjarnadóttir, Shady
Owens og Jóhanna Linnet, auk
söngvara á borð við Ragnar
Bjarnason og Helga Björnsson.
Klukkan 17.00 verður sent frá
tónleikum Sinfóníuhljómsveitar
íslands í Háskólabíói, þar sem
rokkhljómsveit leikur ásamt Sinfó-
níunni verk Trúbrots, Lifun. Þar
syngja meðal annars Björgvin
Halldórsson og Sigríður Beinteins-
dóttir. Ed Welch stjórnar.
Þann 30. október verður mikil
tónlistarráðstefna í Ríkisútvarpinu
sem ber yfírskriftina: Hvert þykir
þér brýnasta úrlausnarefnið í ís-
lenskum tónlistarmálum um þess-
ar mundir? Ráðstefnunni lýkur
með aðalfundi Tónlistarbandalags
íslands á laugardagsmorgni.
Sunnudaginn 1. nóvember verð-
ur mikil fjölskylduhátíð í Perlunni
í tilefni þess að á tónlistardeginum
mörg orð og þau orð sannast vel
í þessari bók þar sem keppnis-
harka og keppnisgleði þátttakenda
í mótunum skín á móti lesendunum
nánast á hverri síðu.
Bókin geymir mikla sögu. Hún
endurspeglar þá miklu aldarfars-
breytingu sem orðið hefur á ís-
landi og þá ekki síst breytinguna
í íþróttalífi landsmanna. En hér á
árum áður létu menn ekki erfiðar
samgöngur eða aðstæður spilla
gleði sinni og metnaðurinn var
engu minni þá en nú, jafnvel þótt
afrekin, mæld með skeiðklukku
eða málbandi, væru ekki meiri en
svo að jafnvel sæmilegur trimmari
ætti auðvelt með að vinna þau
núna. Menn gengu sannarlega
ekki haltir meðan báðir fætur voru
jafnlangir og víluðu ekki fyrir sér
að stinga sér til sunds í ískalda
polla jafnvel þótt það kostaði þá
rúmlegu sumarlangt á eftir. Og
rómantíkin sveif líka yfír votnum.
Á landsmótum fundu margir elsk-
una sína og laumuðust út í hraun
til þess að setja upp trúlofunar-
hringa milli þess sem þeir börðust
harðvítugri baráttu við keppinauta
sína á íþróttavellinum.
Höfundar bókarinnar leggja
áherslu á bæði hinn félagslega og
íþróttalega þátt landsmótanna.
Þeir segja frá tildrögum og undir-
búningi, sýningum og skemmtun-
um og lýsa síðan meistaralega því
sem fram fór á íþróttasviðinu. Þar
eru dregnar upp margar skemmti-
legar og ógleymanlegar lýsingar á
mönnum, viðureignum og afrek-
um. Þessar lýsingar eru oft svo
lifandi að lesandinn getur tæpast
slitið sig frá þeim, verður að vita
hvernig fór og freistast til þess
að fylgja þeim köppum, sem um
lauk Ári söngsins, en Tónlistarár
æskunnar hófst. Skemmtunin
hefst kl. 14.30. Þar koma fram
ungir hljóðfæraleikarar og söngv-
arar. Auk þess munu Andrea
Gylfadóttir, Eyþór Arnalds, Mó-
LEIKFÉLAGIÐ Grímnir á
Stykkishólmi heldur upp á 25
ára afmæli sitt með því að frum-
sýna söngleikinn Síldin er kom-
in eftir Iðunni og Kristinu
Steinsdætur laugardaginn 31.
október.
Lög og textar eru eftir Valgeir
Guðjónsson (Stuðmann), leikstjóri
er Ingibjörg Bjömsdóttir og hljóm-
sveitarstjóri er Hafsteinn Sigurðs-
son. Um 50 manns taka þátt í
sýningunni, 25 leikarar og 5 hljóð-
færaleikarar.
er fjallað, landsmótanna á milli.
Og íþróttagreinarnar eru hinar
fjölskrúðugustu þar sem hinar svo-
nefndu starfsgreinar, sem alla
jafnan er ekki keppt í á íþróttamót-
um, skipa enn veglegan sess á
landsmótum. Það getur verið jafn-
mikil list að leggja á borð eða
baka pönnukökur eins og að tefla
skák eða varpa kúlu.
Kannski er það aðal þessarar
bókar hversu vel höfundum tekst
að lýsa keppni og keppnisanda
landsmótanna. Þeir vitna oft í blöð
og prentaðar frásagnir auk þess
sem þeir hafa rætt við aragrúa
fólks sem komið hefur við sögu á
landsmótum. Allt er þetta einkar
smekklega unnið hjá höfundunum
og þeim tekst furðu vel að búa til
skemmtilega samfellu, draga út
einstök atvik og lýsa einstökum
atburðum og mönnum, já, og því
iðandi mannlífí sem jafnan er á
landsmótum. Mannlífínu verður
best lýst með eftirfarandi orðum
úr dagblaði sem lýsti gestum á
landsmóti á Laugarvatni 1965:
„Þarna voru sólbrenndir íslending-
ar og sólbrúnir útlendingar. Svart-
klæddir, sveittir lögregluþjónar og
hvítklæddir, þreyttir læknanemar.
Virðulegar konur á peysufötum
og blómarósir á bikini. Strákar
með bítlahár og sköllóttir karlar.
Ungbörn með pela og eldri krakk-
ar með kók. Hestar stóðu í haga,
kindur á beit og öll bílastæði full
af gljáfægðum bílum.“
Bókin er skemmtilega upp sett.
Meginmál er brotið upp með stutt-
um rammafrásögnum og myndir
setja mikinn svip á bókina og gefa
henni aukið gildi. Mér fínnst það
hins vegar hálfgert stílbrot að
myndirnar frá síðasta landsmóti
eru í lit, en allar aðrar svart-hvít-
ar. í þessu tilviki verða litmyndir
ekki það skraut sem ætlast er til,
fremur að þær bijóti upp heildar-
svip bókarinnar.
Ástæða er til þess að hrósa
höfundum bókarinnar sérstaklega
fyrir ágæta framsetningu sína og
góða málnotkun. Oft hefur verið
sagt að sú íslenska, sem notuð er
til þess að lýsa íþróttamönnum og
íþróttaviðburðum, sé einhæf og
„frasakennd". Vitanlega komast
höfundarnir ekki hjá töluverðri
notkun lýsingarorða í keppnislýs-
ingum sínum en þeim tekst þó að
stilla henni í hóf og komast hjá
einhæfri orðanotkun.
Allir þeir, sem standa að útgáfu
þessarar bókar, eiga lof skilið. Að
henni er fengur, ekki aðeins sem
sögulegri heimild, heldur líka og
ekki síður sem skemmtilegu og
aðgengilegu lestrarefni.
heiður Júníusdóttir og Þorvaldur
Þorvaldsson syngja barnalög. Val-
geir Guðjónsson stjórnar sam-
komu og fjöldasöng. Öllum er
heimill ókeypis aðgangur meðan
húsrúm leyfír.
í fréttatilkynningu segir að sýn-
ingin sé geysilega viðamikil og
taki rúma 2 tíma í flutningi. Leik-
ritið fjallar á gamansaman hátt
um lífið á síldarplaninu í Fagra-
fírði snemma á 7. áratugnum, seg-
ir frá ástum og eijum íbúanna og
einnig vandræðum með síldina
sem hvarf og kom svo aftur.
Sýnt verður í Félagsheimili
Stykkishólms. Önnur sýning er 3.
nóvember. Fleiri sýningar eru fyr-
irhugaðar, en vegna stærðar sýn-
ingarinnar er erfitt að setja hana
upp annarsstaðar.
Kennslustund í Peking. Ljósm.: Þorvaldur Óskarsson.
Kínversk rödd
Islenskur tónlistardagur 1992
Síldin er komin
á Stykkishólmi