Morgunblaðið - 29.08.1993, Side 8

8 B
MORGUNBLAÐIÐ MANNLIFSSTRAUMAR SUNNUDÁCUR 29. ÁGÚST 1993
Innilegar þakkir til allra sem heiðruðu mig
og glöddu á sjötugs afmœli mínu.
Sverrir Markússon,
Borgarnesi.
TIL NOREGS
MEÐ HERJÓLFI
Ákveðið hefur verið að Herjólfur taki farþega
með er skipið fer í slipp til Noregs í september nk.
Farið verður frá Eyjum föstudaginn 10. september
og áætlað er að lagt verði af stað til baka frá
Noregi 30. september. Skipið mun einnig geta
flutt bíla í ferðinni.
Verð fyrir siglinguna verður kr. 15.000,- fyrir
fullorðna og er morgunverður innifalinn í verðinu.
Verð fyrir bíl verður kr. 5.000,-
Þeir sem áhuga hafa á ferð þessari eru beðn-
ir að pánta far sem fyrst á skrifstofu Herjólfs í
síma 98-12800 og þar eru allar nánari upplýs-
ingar um ferðina veittar.
lA herjólfur h.f.
Pósthólf 129 — • 1792 & 1433 — Vestmannaeyjum — * 86464 — Reykjavík
HILMHJIVEP
KOKKHKUEmm
ÁVKLLT
FYKimmi
- KOKKA-JAKKAR
- KOKKA-BUXUR
- KOKKA-HÚFUR
- SVUNTUR
- HÁLSKLÚTAR
- TÖLUR (MARGIR LITIR)
- KOKKA -SKÚR
vmm, vbisiim,
LYNGHÁLSI 3, SÍMI 677710
TILBOÐ
ÓSKAST
í Nissan Pathfinder SE V6, 4 dyra (litur svartur),
árgerð’91 (ekinn 14þús. mílur),
Ford Bronco IIXLT 4x4, árgerð '89, og
aðrar bifreiðar er verða sýndar á Grensásvegi 9
þriðjudaginn 31. ágúst kl. 12-15.
Tilboðin verða opnuð sama dag kl. 16.
SALA VARNARLIÐSEIGNA
SIDFRÆDI/Hvers vegna er ungu fólki kvöl að vól?
KvalafiiUt valfrdsi
„Hver sá, sem lætur heiminn eða
sinn hluta heimsins móta stefnu
sína í lífnu, hefur enga þörf fyrir
aðra hæfileika en eftirsköpunar-
listina." John Stuart Mill (Frelsið,
bls. 116, H.Í.B. 1978).
Bára hefur slitið bamsskónum
og á að velja sér nýja skó.
Foreldrar hennar fara með hana í
skóbúð til að líta á úrvalið. Skósal-
inn mælir eindregið með vinsæl-
ustu skónum. Foreldrar Báru
benda á skóteg-
und sem er marg-
reynd. Ókunnugt
fólk í búðinni fer
að ráðleggja henni
við skóvalið. En
Bára veit að henni
er ætlað að velja
sjálf. Hún mátar
ýmsar þekktar
tegundir sem fjöldinn allur þramm-
ar á um göturnar. Hún hikar. Efi
læðist að henni. Skórnir klæða
hana bara ekki. Hún er lengi í
búðinni og sölumaðurinn missir
þolinmæðina. „Þú ert ómöguleg,"
segir hann. Foreldrar hennar taka
að troða henni í skó sem þeir hafa
valið. En stúlkan lætur ekki segj-
ast. Hún mátar og mátar. Prófar
lengi tiltekin skópör en er aldrei
ánægð. Hún skilur að þetta er
ekki léttvæg ákvörðun. Hún á eft-
ir að spranga um heiminn í skónum
sem hún velur. Loks fær hún hug-
mynd. Hún gengur berfætt út úr
búðinni. Hún ætlar að smíða sér
skó eftir eigin höfði.
Hver einstaklingur er nýr og
ferskur fiskur. Hann hefur aldrei
verið til áður og verður aldrei aft-
ur. Hann hefur eitt líf til að lifa
og af þeim sökum er engin ástæða
til að herma eftir öðrum eða gera
það sem aðrir hafa gert. Rithöf-
undur sem apar eftir kollegum sín-
um skrifar til einskis. Hver maður
þarf að finna sinn eigin stíl á sama
hátt og hver listamaður. Hann
þarf að rannsaka sjálfan sig, hlusta
á sína innri rödd og hlýða henni.
Hann verður að þora að láta skoð-
anir sínar í ljós, prófa þær og
breyta síðan eftir þeim. Hann þarf
að reisa líf sitt á eigin dómgreind
og skapgerð. Það er til lítils að
ganga veg lífsins á skóm sem eru
of þröngir og aflaga fæturna.
Það er viturlegt að afla sér þekk-
ingar, kanna söguna, venjur og
siði og rökræða skoðanir, en að
lokum þurfum við að spyija: Hvað
ætla ég að gera? Hvemig vil ég
haga mínu lífi? Það styrkir að
ganga á móti vindi. Það eflir að
halda nýja braut. Það hvetur að
gera það sem mann langar til þrátt
fyrir úrtölur annarra, en það letur
og slævir að gera eins og aðrir.
Spurningin er að lifa lífinu lifandi
eða dauður.
Samfélagið hefur tilhneigingu
til að steypa alla í sama mót. Það
er skólaskylda og allt námið er
samræmt. Jafnréttið á að felast í
því að allir standi jafnir gagnvart
sama kerfinu. En raunverulegt
jafnrétti felst í því að enginn fái
sömu meðhöndlun heldur hver í
samræmi við sína persónu, ráða-
breytni og andlega og líkamlega
getu. Skólakerfið og samfélagið
eru holdgervingar ófrumleikans.
Kerfið gerir þeim erfítt fyrir og
stundum verður líf þeirra óbæri-
legt. Það er verst fyrir samfélagið
sjálft og leiðir að lokum til hnign-
unar.
Ungt fólk kvartar gjaman yfir
því að það viti ekki hvaða braut
það eigi að velja sér í llfínu. Nem-
endur rokka milli brauta í mennta-
skólum og jafnvel stúdentar standa
ráðþrota gagnvart framhaldinu.
Þeir spyrja: Hvað á ég að gera?
Hvað á ég að velja? Hvert er mitt
áhugasvið? Og ef svörin láta á sér
standa fylgja þau bara straumnum.
Þetta er í rauninni mjög skiljan-
legt, því það er ekki ýkja langt
síðan að foreldrar völdu bæði fram-
tíðarstörf bama sinna og maka
þeirra líka! Ofurvald foreldra er
heyrir blessunarlega sögunni til og
ungt fólk upplifir Ioks að sá á kvö-
lina sem á völina. Og þannig á það
einmitt að vera. Vandinn er tilvist-
arlegur. Unga fólkið verður sjálft
að velja og ber fulla ábyrgð á vali
sínu. Þess vegna er valið og á að
vera erfitt. Það upplifir svo sterkt
að hver persóna er sérstök og það
sem hentar einum hentar ekki öðr-
um.
Ég tel að ofangreindur vandi
kalli á ný fög inn í skóla. í raun
hrópar hann og kallar á heimspeki-
kennslu handa bömum. Það þarf
að leggja rækt við gagnrýna og
skapandi hugsun strax í barna-
skóla. Það þarf að laða fram sér-
staka hæfileika hvers barns og
hjálpa því til að þroska þá og leyfa
þeim að njóta sín. Gömlu steypu-
mótin eru löngu brotin! Það þarf
að glíma við tilvistarvandann,
dauðann, guð, frelsið, ástina, hatr-
ið, lygina, stríð og frið með heim-
spekilegum hætti strax í æsku. Það
þarf að svipta af hjúp blekkingar-
innaxJil að börnin sjái smæð mann-
legrar visku. Viðurkennum að eng-
in veit erindi sitt á jörðu og að
hver persóna stendur ein andspæn-
is öllu. Leitum og spyijum nýrra
spurninga. Rífum niður og byggj-
um upp.
Eins og þessi kynslóð fellur ekki
vel í steypumót hinnar undan-
gengnu, fellur barnið ekki vel í
steypumót foreldra sinna. Hver
maður þarf að skapa sér sín eigin
örlög. Þess vegna þarf hann að
spyija: Hver er ég? Hvað vil ég
gera í lífinu? Tilvistarvandinn er
sprottinn af þessu og enginn verð-
ur hamingjsamur nema hann geri
það sem hann vill. Og hvort sem
það heppnast eða ekki þá gengur
hann a.m.k. sinn eigin veg. Það
versta sem við getum gert bömum
okkar er að blekkja þau og telja
þeim trú um að lífið sé fastmótað.
Það þarf því að hjálpa þeim að
skilja tilfinningar sínar og efla með
þeim sjálfstæða hugsun. Virkja
hugsunina, ekki slæva. Segja þeim
að fylgja eðli sínu og ráða ráðum
sínum sjálf, en um leið að fræða
þau um hvað aðrir hafi gert hingað
til. Aðeins þannig skapast svigrúm
fyrir frumleika og sköpun.
Speki: Frumleikinn fetar ekki I
gömul spor eða fer í föt annarra.
Hann vefur sér nýja flík og mark-
ar spor. Fáir geta farið í fötin
hans eða í spor hans stigið. Sumir
vilja þó níða af honum skóinn.
eftir Gunnar
Hersvein
Þjóólífsþanka 'X/Mótmœlastöður — aðTialdsaðgerðir?
ÖryggisventiUinn
NÚ ER Shimon Peres farinn
heim til sín og við sitjum
eftir með minninguna um
milt bros hans, ég sá það
raunar aldrei í návígi, til
þess var ég of langt í burtu
föstudaginn þann sem ég
tók þátt í mótmælastöðu við
Stjórnarráðshúsið, auk þess
var ég gleraugnalaus og
tárfellandi í rokstrekkingn-
um sem stóð á okkur frá
höfninni. Ég tók mér þarna
stöðu ásamt vinkonu minni
til þess að tjá í verki van-
þóknun mína á stríðsrekstri
eins og þeim sem ísraels-
manna reka nú gegn Palest-
ínumönnum og raunar
skömm mína á hernaðarof-
beldi hvar sem það birtist.
Limlest böm með biðjandi
augu, sjúkir, særðir og hjálp-
arlausir - blóð og sorg - þessu
var ég að mótmæla. Meðan beðið
var eftir að Peres birtist íhugaði
ég þá þýðingu
sem slíkar mót-
mælaaðgerðir
hafa. í fyrsta lagi
er það hinn aug-
ljósi tilgangur, sá
að sýna í verki
andstyggð á of-
beldi. Vissulega
er aðhald nauð-
synlegt öllum þeim sem stjóma.
Mótmælastöður eru aðhaldsað-
gerðir. í öðru lagi hafa mótmæla-
stöður annan og ekki síður mikil-
vægan tilgang. Þær em öryggis-
ventill samfélagsins. Þegar innri
þrýstingur eykst vegna erfíðra
kringumstæðna í samfélaginu er
nauðsynlegt að losa um hann á
einhvern hátt. í heilbrigðum sam-
félögum gegnir öryggisventillinn
hlutverki sínu, í samfélögum, sjúk-
um af ofbeldi og skoðanakúgun
er gjarnan reynt að loka fyrir slíka
ventla með þeim langtímaárangri
að allt springur í loft upp.
Þegar Peres kom út úr stjórnar-
ráðinu í svörtu fötunum sínum
sýndu viðbrögð manna þroskastig
hins íslenska þjóðfélags. Mótmæl-
endur hófu spjöld sín upp í rétt-
stöðu og úuðu hæfilega hátt, með-
an aðrir klöppuðu Peresi og hans
mönnum lof í lófa. Á þetta hlýddu
alvarlegir og fáskiptnir lögreglu-
menn. Síðan steig Peres inn í lím-
ósínu og mannfjöldinn gekk rólega
á brott. Friðsamleg mótmæli stóð
í blöðunum daginn eftir. Það voru
orð að sönnu - sem betur fer.
eftir Guórúnu
Guðlaugsdóttur