Morgunblaðið - 11.11.1994, Blaðsíða 8

Morgunblaðið - 11.11.1994, Blaðsíða 8
8 FÖSTUDAGUR 11. NÓVEMBER 1994 MORGUNBLAÐIÐ FRETTIR f Mæltu manna heilastur, Guðmundur! „í niíntim luiga verrtur |>að að gerast, að þeir sem harðast hafa verið gagnrýndir geri aldráttarlaust hreint lyrir sínum dyrum. F.l |ieim finnst að þelr hafi þegar gert það, þá verður það að standa. Hér dugar ekkert næstum því. Við verðum að hafa lireint borö." Þetta er liðin tíð hr. forraaður. Nú er komið að því að hreinsa undan teppinu . . . Læknar ekki nægilega vakandi fyrir lifrarúrnámsaðgerðum Hugsanlegt að auka líflíkur um nokkur ár Á SEINUSTU sex árum hafa 14 sjúklingar gengist undir lifrar- úrnám með hljóðbylgjuhníf hér á landi vegna meinvarpa af völdum ristils- og endaþarmskrabbameins. Niðurstöður aðgerðanna lofa góðu og má líklegt teljast að þær lengi líf 40-50% um allt að fímm ár eða meira. Um 50% þeirra sem fá krabba- mein í ristil eða endaþarm fá mein- vörp í lifur en um 10% geta hugsan- lega haft gagn af lifrarúrnámi, þ.e. að láta fjarlægja stóran hluta lifr- ar, og má færa að því rök að auka hefði mátt líkur um 50 sjúklinga, eða um átta á ári, á lengra lífi eða lækningu á þessu tímabili, hefðu þeir gengist undir lifrarúrnám með fyrrgreindri aðferð. Þetta kemur fram í grein um lifrarúrnám vegna æxla í lifur og reynslu af notkun sk. hljóðbylgjuhnífs í nýútkomnu Læknablaði. í greininni er sagt hugsanlegt að „íslenskir læknar séu ekki nógu vakandi fyrir því að lifraraðgerð sé möguleg og stund- um Jæknandi, ef framkomni sjúk- dómurinn er í ristli eða endaþarmi." í greininni er rakin rannsókn læknanna Jóns Níelssonar á skurð- deild Borgarspítala og Drífu Freys- dóttur og Jónasar Magnússonar á handlækningadeild Landspítala, sem nær yfír tímann frá því að skurðaðgerðir með hljóðbylgjuhníf hófust hér árið 1986. Lifrarúrná- msaðgerðir voru erfiðar og afar áhættusamar fyrir tilkomu hljóð- bylgju- og leysihnífa, vegna blæð- inga á meðan á þeim stóð. Sjúkling- ar sem komnir voru með meinvarp í lifur voru því ógjarnan sendir í slíkar aðgerðir, en í þeim 14 lifrar- úrnámsaðgerðum sem fram- kvæmdar hafa verið síðan 1986 er skurðdauði enginn. 6-18 mánaða lífhorfur í greininni kemur fram að mögu- legt er að fjarlægja allan hægri geira lifrinnar og hluta vinstri lifr- ar, en ekki er talið mögulegt að taka meira af lifur án þess að sjúkl- ingur eigi lifrarbilun vísa. Fimm ára líf eftir lifrarúrnám á meinvörp- um frá ristil- og endaþarmskrabba- meini hafa reynst 20-40% sam- kvæmt erlendum rannsóknum. Meðal lífhorfur sjúklings sem greinist með lifrarmeinvörp en eru ekki skornir eru hins vegar 6-18 mánuðir. Þjóðarátak stúdenta vegna bókakaupa fyrir Þjóðbókasafnið 350 bindi frá Banda- ríkjunum SENDIHERRA Bandaríkjanna á íslandi, Parker Borg, tilkynnti í gær framlag Bandaríkjanna til þjóðarátaks stúdenta um bókaka- up í nýtt Þjóðbókasafn. Um er að ræða 350 bindi nýrra eða óútkominna bóka fjölbreyti- legs efnis og var tekið tillit til þeirra gloppa sem í safninu eru við valið. Sem dæmi um efnis- flokka má nefna bandaríska sögu, listir, menningu, stjórnmálafræði og hugvísindi ýmis. Dagur B. Eggertsson sagði í samtali við Morgunblaðið að stúdentar hefðu sjálfir leitað til bandaríska sendi- ráðsins, sem og sendiráða annarra erlendra ríkja hérlendis. Hefði Morgunblaðið/Þorkell DAGUR B. Eggertsson formaður stúdentaráðs, Parker Borg sendiherra og Skúli Helgason framkvæmdastjóri átaksins. sendiherrann látið svo um mælt við athöfnina að sú staðreynd, að stúdentar hefðu byrjað á sjálfum sér og hafíð söfnunina sín á meðal hefði hvatt hann til að leggja málefninu lið og aukið áhuga þeirra sem til var leitað í Banda- ríkjunum. Bækurnar verða afhent- ar á næstunni og stendur til að sýna þær ásamt öðrum gjöfum til safnsins við opnun þess 1. desem- ber. Doktorsritgerð í aðgerðarannsóknum Er gagn að jarð- skjálftaspám? ARMANN Ingólfsson varði doktorsritgerð á sviði aðgerða- rannsókna við tæknihá- skólann í Massachusetts 30. ágúst sl. Ritgerðin ber heitið „Earthquake Forec- asts: The Life-Saving Pot- ential of Last-Minute Warnings", sem þýða mætti sem: Jarðskjálfta- spár: Möguleikar á björgun mannslífa með viðvörun á elleftu stundu. Rannsókn- irnar fóru fram á árunum 1992-1994 undir leiðsögn Arnold Barnett, prófessors í aðgerðarannsóknum og tölfræði. - Um hvað fjallar dokt- orsrítgerðin? „Ég er að reyna að meta hversu mikið notagildi væri af spám jarðvísindamanna um jarðskjálfta og þá gef ég mér þær forsendur að þeim takist með nokkuð öruggum hætti að spá fyrir um jarðskjálfta. Tilgangur- inn með þessum rannsóknum er m.a að reyna að meta hvort það sé hagkvæmt frá þjóðhagslegu sjónarmiði að vinna þróunarvinnu til að reyna að spá fyrir um jarð- skjálfta." - Kemstu að þeirri niðurstöðu aðþáð sé hagkvæmt að verja fjár- munum til þessara rannsókna? „Ég einbeiti mér að spám þar sem fyrirvarinn er mjög stuttur, innan við hálftími. Mín niðurstaða er í stuttu máli sú að ef t.d. fyrir- varinn væri 30 sekúndur væri hægt að lækka fjölda látinna um 45% og þá miða ég við aðstæður í Kaliforníu. Ef fyrirvarinn væri hálftími yrði lækkunin ekki mikið meiri. Hún yrði kannski 75%. Þessar niðurstöður mínar einar og sér svara ekki að öllu leyti spurningunni hvort það borgi sig að halda þessum jarðskjálfta- rannsóknum áfram því að það þarf einnig að taka inn í dæmið kostnaðinn við rannsóknirnar. Ég reyni heldur ekki að leggja mat á vísindalegt gildi þess að vinna svona þróunarstarf." - Þarf ekki í þessum útreikn- ingum að taka tillit viðbragða almennings við aðvörunum við jarðskjálftum? „Jú, útreikningarnir byggjast á þeirri bjartsýnisforsendu að al- menningur bregðist þegar í stað við spá jarðvísindamanna um jarðskjálfta. Það er dckert sjálf- gefið að svo sé. Ég reyni að reikna út hvað væri mikið gagn í þessu í besta falli. Útkoman er sú að það gæti verið töluvert gagn að þessu í besta falli. Ef niðurstaðan hefði orðið sú að í besta falli væri ekki mikið gagn að spám jarðvísinda þá væri nið- urstaðan sterkari vísbending um að það væri ekki þjóðhagslega hagkvæmt að eyða miklum pen- ingum í svona þröunarstarf." - Hafa vísindamenn ekkert velt því fyrír sér fram að þessu hvort jarðskjálftarannsóknir hefðu yfirleitt hagnýtt gildi? „Menn hafa skoðað þetta, en kannski frá nokkuð öðru sjónar- horni en ég. Það hafa aðallega félagsfræðingar rannsakað þetta og þeir hafa líka einbeitt sér að spám þegar fyrirvarinn er lengri, t.d. nokkrir dagar. Þeir hafa m.a. velt fyrir sér hvernig væri best að koma upplýsingunum til al- mennings þannig að þær verði sem trúverðugastar." - Eiga jarðskjálftafræðingar langt í land með að geta spáð fyrír um jarðskjálfta? Dr. Ármann Ingólfsson ? Dr. Ármann Ingólfsson varð stúdent frá MA 1984, lauk BS-prófi í iðnaðarverkfræði 1989 frá University at Buffalo og meistaraprófi í aðgerða- rannsóknum 1991 frá Massac- husetts Institute of Techno- logy. Hann starfar nú sem lekt- or við rekstrardeild Háskólans á Akureyri. Ármann er fæddur 1964, sonur Ingólfs Ármanns- sonar menningar- og skólafull- trúa og Hrefnu Hjálmarsdótt- ur. „Eins og staðan er í dag er ekki hægt að spá fyrir um jarð- skjálfta. Jarðskjálftafræðingar geta gefið út yfirlýsingar t.d. um að það séu ákveðnar líkur á jarð- skjálfta á San Andreas misgeng- inu í Kaliforníu á næstu 30 árum. Það er spurning hvort á að kalla þetta spá eða ekki. Viðbrögð fólks við slíkum upplýsingum geta tæplega verið önnur en þau að velta þeirri spurningu fyrir sér hvort það vilji búa á svæðinu eða ekki. Hins vegar er hægt við vissar aðstæður að koma skilaboðum til fólks um yfirvofandi jarðskjálfta. Flestir jarðskjálftar sem verða í Mexíkóborg eiga upptök sín ein- hvers staðar undir Kyrrahafi. Með því að staðsetja jarðskjálfta- mæla meðfram ströndinni er hægt að mæla skjálftana nálægt upptökum og senda boð til Mexí- kóborgar hraðar en jarðskjálfta- bylgjurnar fara. Þannig fæst fyr- irvari sem gæti verið í kringum 50 sekúndur. Viðvörunarkerfi af þessari tegund var í gangi um tíma í Mexíkó, en var tekið úr gildi vegna óánægju með hversu óáreiðanlegt það var." - Hafa þessar rannsóknir þín- ar eitthvert gildi við íslenskar aðstæður? „Ég held að aðferðin sem ég nota sé ekkert bundin við Kali- forníu. Það er hægt að nota hana til að gera samskonar mat ann- ars staðar. í ritgerðinni tek ég dæmi um Armeníu, en þar varð mjög mjkill jarðskjálfti fyrir fimm árum. Án þess að greina það jafn djúpt eins og dæmið í Kaliforníu, kemst ég að þeirri niðurstöðu að örugglega hefði verið hægt að bjarga fleiri mannslífum þar, ein- faldlega vegna þess að þar létust mun fleiri. Ég tel að það hefði hugsanlega einnig verið hægt að bjarga hlutfallslega fleirum f Armeníu vegna þess að þar býr fólk í húsum sem voru ekki hönn- uð með tilliti til jarðskjálfta og þess vegna mjög mikilvægt að komast út úr húsunum."

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.