Morgunblaðið - 15.11.1998, Síða 10

10 SUNNUDAGUR 15. NÓVEMBER 1998
MORGUNBLAÐIÐ
Vil sátt
milli
manns og
náttúru
Ný viðhorf eru að gerbreyta öllum umræð-
um um nýtingu náttúruauðlinda á hálend-
inu og einkavæðing er að umbylta banka-
kerfínu. Kristján Jónsson ræddi við Finn
Ingólfsson iðnaðar- og viðskiptaráðherra
um þessi mál og fleira.
FINNUR Ingólfsson
iðnaðar- og viðskipta-
ráðherra segir ljóst að
finna verði sátt um
nýtingu náttúruauð-
lindanna á hálendinu og hugsan-
lega sé hægt að beita nýrri tækni
sem valdi minna jarðraski en hing-
að til við að beisla orkuna í vatns-
föllum. Það verði dýrara en geti
verið nauðsynlegt til að ganga ekki
um of á auðæfin sem felist í
ósnortnu víðerni. Hann segir enn-
fremur að þótt hætt hafi verið við
að selja SE-bankanum hlut í
Landsbankanum verði útlending-
um mögulegt að starfa á íslenskum
fjármálamarkaði, m.a. með eignar-
aðild að íslenskum bönkum. Is-
lendingar séu nú þátttakendur í al-
þjóðlegum fjármálamarkaði með
þeim skilyrðum sem því fylgi.
- í stefnumörkun ríkisstjórnar-
innar frá því í fyrra um sjálfbæra
þróun segir m.a. að líta berí á
óbyggð víðerni sem auðlind. Með
mannvirkjagerð á hálendinu sé
gengið á þessa auðiind. Hvernig
gengur ríkisstjórninni að sam-
ræma þessi sjónarmið hugmynd-
um um nýjar stórvirkjanir?
„Auðvitað getur verið erfitt að
samhæfa tiltölulega ólík sjónar-
mið. Ég er hins vegar þeirrar
skoðunar að það versta sem menn
geti gert sé að stilla einstökum
greinum atvinnulífsins upp hverri
andspænis annarri. Þá segja menn
að sé lögð áhersla á t.d. ferðaþjón-
ustu verði að draga úr vægi ann-
arra greina. Ég vil horfa á at-
vinnulífið í heild sinni og láta ólíka
þætti vinna saman.
Við eigum fáar náttúruauðlindir
sem við verðum að byggja lífskjör
okkar á, skapa aukin verðmæti og
störf og viðhalda hér lífskjörum
sem standast samanburð við lönd-
in í kringum okkur. Við þurfum
hins vegar að gera þetta með nær-
gætni gagnvart náttúrunni og
virðingu fyrir henni í huga. Mikil-
vægasta hlutverk okkar stjórn-
málamanna í þeim harkalegu um-
ræðum sem hafa verið hér er að
leiða fram sátt milli ólíkra sjónar-
miða. Þá á ég við sátt á milli
manns, nýtingar og náttúru, sátt á
milli viðhorfa mannsins gagnvart
umhverfinu og verðmætasköpun-
arinnar í atvinnulífinu."
Unnið að
rammaáætlun
Finnur segist vera að setja af
stað vinnu í þessum efnum. Kallað-
ir verða til fulltrúar ólíkra hags-
muna og hlutvprkið sé að finna
lausn. Þetta er nefnt rammaáætl-
un um nýtingu vatnsafls og jarð-
varma og á að vera tilbúið fyrir
árslok 2000.
„Við megum ekki gleyma því að
forsendan fyrir því að við
komumst út úr þeim efnahagslegu
ógöngum sem við vorum í
1989-1995 var það að við rufum
kyrrstöðu sem verið hafði um ára-
tugaskeið í orkufrekum iðnaði á
Islandi. Við fórum aftur að nýta
náttúruauðlindirnar til atvinnu-
sköpunar. Við höfum gert mikið en
alltaf verið meðvituð um að sýna
verði náttúrunni mikla nærgætni.
Það verðum við að gera áfram og
leita sátta milli ólíkra sjónarmiða.
Af því höfum við trúlega ekki gert
nóg en ég tel að nú sé rétti tíminn
til þess.“
- Upp úr 1970 voru aðeins 0,5%
Islands friðuð en nú um 10%.
Valda breytt viðhorf til náttúrunn-
ar því að doka verði við og taka
þurfí nýtingarhyggjuna alla til
endurskoðunar?
„Hugsunin með þessari vinnu
sem ég er að setja af stað er að við
stöldrum við og metum hvar við
erum stödd á þessari leið. Við
verndum sífellt stærra svæði en
um leið erum við að ræða um að
nýta náttúruauðlindir.
Þær eru ekki bara í orkunni,
þær eru líka í víðerninu og ósnort-
inni náttúru. En við getum látið
þetta vinna saman. Víðernið er
hins vegar lítils virði ef við getum
ekki nýtt það með því að opna al-
menningi aðgang að þessum svæð-
um með bættum samgöngum. Það
hefur m.a. gerst fyrir tilstuðlan
vegalagningar vegna orkufram-
kvæmda á hálendinu.“
Nefnd um
þekkingariðnað
- Víkjum að öðru. Kannanir
sýna að ýmsir aðrir þættir en
skortur á atvinnu eiga þátt í fólks-
flóttanum frá svæðum eins og
Austfjörðum, t.d. verðlag og versl-
unaraðstæður, samgöngur, hús-
næðiskostnaður, framhaldsskóla-
mál, menning og afþreying. Hvers
vegna ætti álver við Reyðarfjörð
að breyta þessu eitthvað að ráði?
„Meginhugsunin hjá mér er sú
að við þurfum að koma á fjöl-
breyttara atvinnulífi á Austurlandi
en nú er raunin, við þurfum fleira
en sjávarútveg og þetta á reyndar
við landið allt. Þannig getum við
dregið úr sveiflum í efnahagslífinu,
þá ráðast tekjurnar í buddunni
ekki eingöngu af því hvað við drög-
um marga fiska úr sjó eða verði á
fískafurðum á erlendum mörkuð-
um. Margir eru líka hræddir við að
sala á veiðikvóta úr byggðarlaginu
geri vinnuna ótrygga.
Morgunblaðið/Ásdís
FINNUR Ingólfsson iðnaðar- og viðskiptaráðherra: „En ég býst við því að það geti orðið okkur fjötur um fót
ef við verðum ekki aðilar að Kyoto-bókuninni á einhverju stigi málsins. Aður en það gerist verðum við hins
vegar að láta reyna á sérstöðu okkar.“
Fjölbreytni í atvinnulífinu skap-
ar nýjar víddir og opnar möguleika
t.d. í þekkingariðnaði. Stóriðjufyr-
irtæki kalla á fullkomnustu tæki
og hugbúnað, þetta dregur að vel-
menntað fólk. Tækifæri gefst til að
byggja upp öfluga byggðakjarna
þar sem gætu verið á bilinu 8-12
þúsund manns sem ég tel raunsætt
að verði um miðbik Austurlands.
Þarna yrði atvinnusvæði sem yrði
að sumu leyti sambærilegt við
Eyjafjörðinn og yrði valkostur við
hann og suðvesturhornið. Þá er
hægt að bæta þjónustu t.d. á sviði
heilbrigðismála og menntamála
auk menningar og afþreyingar
sem svona stór byggðarlög geta
staðið undir. Ríkisvaldið á að hafa
forgöngu um að koma upp slíkum
byggðakjörnum.
Við spáum því hér í ráðuneytinu
að árið 2010 verði hlutfall stóriðju í
útflutningstekjum komið í 26% og
ferðaþjónustu í 20%. En stóriðja,
álver eða annað af því tagi, verður
ekki grundvöllurinn að atvinnu-
stefnu hjá okkur til að byggja á
lífskjör framtíðarinnar, það vil ég
leggja áherslu á.
Eg á við iðnað í víðum skilningi.
Mér skilst á þeim sem vinna í líf-
tækni og erfðafræði að við getum
tryggt 20% árlega aukningu í
þekkingariðnaði á næstu árum. Ég
er að setja af stað nefndarstarf
með fólki úr atvinnulífinu til að
benda á leiðir í þessu skyni. For-
maður hennar verður Kári Stef-
ánsson, forstjóri Islenskrar erfða-
greiningar, maður sem er braut-
ryðjandi í íslenskum þekkingariðn-
aði.
Vöxturinn í ferðaþjónustu verð-
ur kannski 10%, í almennum iðnaði
8%. Þar eru líka nýjar greinar á
sviði tónlistar og kvikmynda sem
eru meðal helstu útflutningsgreina
í sumum löndum.“
Ráðherra er spurður hvort þessi
stefna um einn kjarna á Austur-
landi samræmist gamalli stefnu
Framsóknarflokksins um jafnvægi
í byggð landsins. Mun Halldór Ás-
grímsson t.d. að boða þessa stefnu
alls staðar í kjördæminu í kosn-
ingabaráttunni í vor?
„Ef við höldum áfram á þeirri
braut sem við erum á núna sjáum
við bara fyrir okkur fólksfækkun
úti á landi og ekkert sem hindri
hana. Atvinnan ein og sér heldur
ekki í fólkið, það er rétt. Ég sé fyr-
ir mér einn kjarna á Austurlandi,
sem Reyðarfjörður, Eskifjörður,
Norðfjörður, Fáskrúðsfjörður,
Egilsstaðir og Seyðisfjörður
myndi. Þetta þýðir að við verðum
að fara út í miklar samgöngubætur
en kostnaður við allar slíkar fram-
kvæmdir er nú að lækka stórkost-
lega. Jarðgöng og þverun fjarða
munu kosta minna og minna og
arðsemin af slíkum framkvæmdum
mun aukast.
Litlu staðirnir fyrir utan þetta
svæði standa líka betur því þeir
verða í miklu meiri nálægð við
stóra byggð en áður. Hvort er
betra fyrir íbúa á Breiðdalsvík að
hafa byggðakjarna með 8-12 þús-
und manns með alla þjónustu sem
honum fylgir eða þurfa að sækja
allt til Reykjavíkur? í mínum huga
er byggðakjarninn miklu betri
lausn.
Nú ætla ég ekki að tala fyrir
hönd Halldórs en það er byggða-
stefna Framsóknarflokksins að
byggja upp sterka byggðakjarna í
hverju kjördæmi og treysta
þannig byggðina. Stækka kjarnana
og þá atvinnusvæðin og beina
stuðningnum að þeim.“
Virkjanaleyfi og umhverfismat
- Verður virkjanaleyfi vegna
Fljótsdalsvirkjunar fellt úr gildi til
að tryggja að staðið verði rétt að
umhverfsmati? Olafur Orn Har-
aldsson flokksbróðir þinn hefur
mælt með því að Landsvirkjun
verði skikkuð til að láta fara fram
svonefnt lögformlegt umhverfís-
mat á Fljótsdalsvirkjun til að það
verði örugglega nógu vandað.
Hver erþín afstaða?
„Mér finnst þessi umræða um
lögformlegt mat vera á misskiln-
ingi byggð. Landsvirkjun hefur
virkjunarleyfið og það er Alþingi
sem veitir leyfið á sínum tíma. Iðn-
aðarráðherra getur ekki tekið
þetta leyfi af fyrirtækinu og ég
mun ekki beita mér fyrir því með
frumvarpi að Alþingi felli leyfið úr
gildi.
Landsvirkjun hefur í góðri trú
lagt í mikinn kostnað og fjárfest-
ingu á þessu svæði fyrir tilstuðlan
þings og þáverandi ríkisstjórnar
og er nú að láta gera frummats-
skýrslu á umhverfisáhrifunum af
virkjun í Fljótsdal þótt fyrirtæk-
inu beri ekki skylda til þess sam-
kvæmt lögum. Síðan munu stjórn-
endur Landsvirkjunar ákveða,
þegar því starfi lýkur, í hvaða far-
veg sú skýrsla fer og hvort gengið
verður svo langt að felldur verði
úrskurður um matið hjá skipulags-
stjóra og umhverfisráðherra með
því sem heyrir til, kærumöguleik-
um og þess háttar. Það er seinni
tíma mál.
Mér finnst ekki við hæfi að Al-
þingi ræði að fella leyfið úr gildi
fyrr en ljóst er hver niðurstaða