Morgunblaðið - 15.11.1998, Qupperneq 27

MORGUNBLAÐIÐ
SUNNUDAGUR 15. NÓVEMBER 1998 27
ur í þessari stöðu. Einstæðar og
barnlausar konur séu líka miklu
fremur öryrkjar en karlar í sömu
stöðu. Gunnar segir að skýringin á
þessu sé hugsanlega sú, að hugsana-
háttur karlanna sé annar en kvenn-
anna, þeir vilji telja sig vinnufæra
fram í rauðan dauðann.
Skjólstæðingar félagsmálastofnana
eiga við margvíslegan vanda að
stríða. Ófaglært fólk, sem skortir að-
lögun og þjálfun, kemst ekki út á
vinnumarkaðinn. I Reykjavík hafa
rúm 60% þeirra, sem leita aðstoðar,
eingöngu skyldunám eða minni
menntun að baki og hlutfall kvenna
er hærra en karla. „Við þurfum að
skoða sérstaklega þann hóp, sem er
búinn að fá aðstoð samfleytt í langan
tíma,“ segii' Sigríður og vísar til þess
að langvarandi erfíðleikar foreldra
geti haft áhrif á bömin þeirra. Hún
bendir á, að sá hópur stækki sífellt
hér á landi, sem þui'fi aðstoð til iangs
tíma. Sama sé uppi á teningnum hjá
nágrannaþjóðum. „Eg hef kannað
þann hóp sem fékk aðstoð í 8 mánuði
eða lengur árin 1995 og 1996. Af þeim
hópi þiggja 42% ekki aðstoð nú, en
huga þarf sérstaklega að aðstæðum
þeirra sem fá aðstoð enn á mánaðar-
legum grunni.“
María segir að þess sjáist vissu-
lega merki að önnur og þriðja kyn-
slóð komi til félagsmálastofnunar af
því að hún hafí lent í sama farinu og
foreldrarnir. „Við þurfum heildstæða
stefnu, þar sem tekið er á þeim
vanda í skólum, hjá íþróttafélögum
og öðrum sem vinna með börnum.“
Gunnar Klængur samsinnir og seg-
ir reynt að vinna samkvæmt þessu í
Kópavogi. Þessi vandi snúi ekki ein-
göngu að félagsmálastofnunum, held-
ur öllu uppeldi þjóðfélagsþegna.
Lífeyrir til sjálfshjálpar
Þau Gunnar Klængur, María og
Sigríður eru öll sammála um að
æskilegt væri að fólk gæti fengið
einhvers konar endurhæfingarlíf-
eyri, til að komast til mennta eða fá
starfsþjálfun. „Við eigum ekki alltaf
að líta eingöngu til örorku út frá
sjúkdómum og svipta fólk styrk ef
það reynir að komast úr því farinu,"
segir Sigríður og tekur dæmi af
konu, sem er öryrki en fór í háskóla-
nám. Hún var þá svipt örorkustyrk,
en gat ekki fengið námslán þar sem
henni sóttist námið hægar en öðrum
nemendum vegna fótlunar sinnar.
„Þetta eru fáránlegar reglur. Ef
konan hefði haldið sínum lífeyri með-
an hún lauk námi, þá hefði hún að
öllum líkindum fengið vinnu við sitt
hæfí og aldrei þui’ft á lífeyri að halda
framar. Þess í stað er komið í veg
fyrir að hún geti skapað sér nýtt líf.
Hvort ætli sé nú hagkvæmara fyiir
samfélagið?" spyr Sigríður.
Gunnar og María taka undir að
það sé illt að horfa upp á fótunum
kippt undan fólki með þessum hætti.
„Fólki er refsað ef það reynir að
brjótast áfram,“ segir Gunnar.
Vísi að þjónustu af þessu tagi er þó
að fínna hjá félagsmálastofnunum. Ef
fólk er undir 25 ára aldri og aðstæður
þess eru erfiðar getm' það fengið
styrk ti! að stunda nám, sem ekki er
lánshæft hjá Lánasjóði námsmanna.
„Við gerum þetta einnig ef fólk vill
fai-a á styttri námskeið, til dæmis í
bókhaldi eða tölvufræðum,“ segii'
María. „Slíkt nám er ekki lánshæft,
en árangurinn lætur ekki á sér
standa, því oft þarf þetta fólk aldrei á
aðstoð að halda framar. Það er nauð:
synlegt að styðja ungt fólk til náms. í
sérstökum tilfeOum veitum við fólki
styrki í allt að eitt ár. Markmiðið er
að fólk geti náð sér í grunnmenntun
og komist áfram í lánshæft nám eða
bætt stöðu sína á vinnumarkaði."
Gunnar segir að starfsmenn fé-
lagsmálastofnana eigi á brattan að
sækja með sjónarmið sín um endur-
hæfíngarlífeyri. „Ástæðan er sú, að
öryrkjum hefur fjölgað mjög og þá
er tilhneiging hjá þeim, sem ráða yf-
ir fjármurium ríkisins, að draga
mörkin mjög skýrt við læknisfræði-
lega örorku. Það fjármagn, sem lagt
er í menntun og endurmenntun, er
hverfandi."
Þai-na er þó nokkur munur á milli
sveitai'félaganna. Reykjavík hefur
nokkra sérstöðu sem höfuðborg. Sig-
ríður segir að af þeim sem þiggi að-
stoð Félagsmálastofnunar Reykja-
víkur séu rúm 8% nemar sem búa við
erfiðar aðstæður og gætu ekki
stundað nám nema með slíkri aðstoð.
„Þessi hópur fékk 11% af þeirri upp-
hæð sem veitt var til fjárhagsaðstoð-
ar í Reykjavík á síðasta ári. Eg tel
þetta vel að verki staðið, enda sett-
um við okkur það markmið í Reykja-
vík að veita þessum hópi þjónustu.“
Ófaglærðir skjólstæðingar félags-
málastofnana eiga æ erfiðara með að
fá vinnu. Gunnar Klængur segir að
störfín, þai- sem menn gátu hallað
sér fram á skóflu daglangt, séu horf-
in. „Það er einfaldlega ekkert pláss
lengur fyi'ir þá sem geta aðeins
stundað einfóldustu störf. Þjóðfélag-
ið hefur breyst svo mikið að þeir eru
ekki lengur gjaldgengir.“
Sá aldurshópur, sem hefur mesta
þörf fyrir stuðning félagsmálastofn-
ana er fólk á aldrinum 20-49 ára, fólk
með börn, sem er að koma sér upp
húsnæði og allra mest á aldrinum 25-
35 ára. Hins vegar hefur mjög dregið
úr því að fólk yfir 67 ára aldri þurfi
fjái'hagsaðstoð, enda eiga flestir elli-
lífeyrisþegar nú rétt á einhverjum
greiðslum úr lífeyrissjóðum. „Aldr-
aðir geta lifað frá degi til dags á
tryggingabótum, en um leið og ein-
hver aukakostnaður fellur til er það
meira en þeir ráða við.“
Félagsmálastofnanir meta þörf
barnafjölskyldna í hvert skipti. „Við
verðum að vera sveigjanleg, enda
setja þarfir barnanna reglur okkar
til hliðar. Þrátt fyrir að foreldrarnir
teljist yfír fátæktarmörkum þá mega
þeh- ekki við neinum aukaútgjöldum,
svo við reynum að styðja við íþrótta-
iðkun barnanna, gi-eiða skóla- eða
skátaferðir og fleira í þeim dúr. Slík-
ir styrkir eru veittir út frá barna-
verndarsjónarmiði,“ segir Gunnar
Klængur. Hann segir að í minni
sveitarfélögum sé oft hægt að leysa
þessi mál á auðveldari hátt en í þeim
stærri. „I litlu sveitarfélagi er lík-
legra að þú þekkir formann íþrótta-
félagsins og getir beðið hann að hafa
barn endurgjaldslaust á æfingum og
fleira í þeim dúr.“
Þau segja helsta muninn á fátækt
nú og áður vera þann, að fátækt sé
ekki sýnileg í nútíma samfélagi. Þá
þurfi tilfinnanlega að samræma hug-
tök og skilgreiningar milli sveitarfé-
laga, svo starfið verði markvissara.
Nú fara skjólstæðingar gjarnan frá
einni félagsmálastofnun til annarrar,
þvi margir eru þeir á leigumarkaði
og flytja oft. „Einstædir foreldrar og
einhleypingar eru á leigumarkaði og
hjá þeim er oft afleitt ástand, enda
húsaleiga mjög há,“ segir María.
Gunnar Klængur segir að sam-
ræma þurfi störf fleiri en félags-
málastofnana, enda þjóni ýmis fé-
lagasamtök sama hópi, s.s. Rauði
kross Islands, sem rekur athvörf
fyrir geðfatlaða.
Undh'búningur er hafmn að verk-
efni á vegum Tryggingarstofnunar
i'íkisins, Félagsvísindastofnunar Há-
skóla íslands og Félagsþjónustunnar
í Reykjavík, þar sem kanna á hvert
fólk í vanda leitar og hvaða lausn það
fær. Staðan hjá vinnumiðlun, félags-
málastofnun og TR verður skoðuð og
er þetta verkefni hluti af norrænu
verkefni. „Fólk fellur oft milli stafs og
hurðar og við þurfum að finna þær
glufur," segir Sigríður. „Þetta verk-
efni tekur hins vegar nokkur ár.“
Hverfaskrifstofur
Sigríður segir að þróunin hljóti að
verða sú, að settar verði upp hverfa-
skrifstofur, þar sem hægt verði að
leita allra upplýsinga á einum stað.
Hún vísar þar til reynslusveitarfélags-
verkefnis í Grafarvogi, fjölskylduþjón-
ustunnar Miðgarðs, þar sem Fræðslu-
miðstöð, Dagvist bama, Fé-
lagsþjónustan og Iþrótta- og tóm-
stundaráð eru undir sama þaki, en
segir að þar vanti að vísu heúsugæsl-
una. „Þessi leið hefur verið farin á hin-
um Norðurlöndunum og gefist vel.“
María tekur undir nauðsyn þess
að þjónustan sé í minni einingum og
segir smærri sveitarfélög þar eiga
hægar um vik en höfuðborgina.
Gunnar Klængur bendir á að í Kópa-
vogi séu allar þjónustuskrifstofur á
einum stað, en það tryggi ekki skil-
virkni, því skörun á milli þeirra sé
ekki nógu mikil. „Fólk þarf sífellt að
segja sögu sína upp á nýtt, þegar
það leitar til félagsmálastofnunar-
innar eftir fjái'stuðningi, til læknis
vegna bakverkja, Tryggingastofnun-
ar vegna örorkunnar og til dagvistai'
vegna leikskólans fyrir barnið. Svo
vantar það uppburði og þá færni sem
þaif til að standa í þessu. I raun
þyrftum við að hafa eins konar þjón-
ustufulltrúa þessu fólki til aðstoðar."

SÍÐliMÚLA 2 SÍMI 568 9090 www.sm.is
Uniboðsmenn um land allt:
REYKJAVllt leímskiíflilan. Krinilunni.VISlURlANO: Hljáinsin fttanesi. Kauplélag lunliriinoa. Borgamesi. Binstiiniellir. Hellissandi. Giiáni HallgrimssDn. GrundarlirðLVESTFIRÐIR: Rafbúð Júnasat Þórs. PslreksWi. Pállinn, isaliiii.
NOROURtAKD: KF Steingrímsljarðar. Ilólmavik. KF V Húnvetninga. Hvanunsianga. 1(1 Húnveininga. Blönduósi. Skaglirðingabúð. Sauðátkiöki. KEA. Dalvík. Ijssgjalinn. Akureyri. Kí bingevinga. Húsavik. M Raularhötn AUSIURIAHD: Kf Héraðsbúa.
Egilsstóðum.Verslunin Vík. Neskaupsstað. Kauptúa Vnpnafirði. KEVopnfirðinga Vnpnafirði. Kf Héraðsbúa. Seyðistirði.Tunibræðut SeyðisfirðEKE Fáskrúðsfjarðar. fáskrúðsfirði. KftSK DjúpavogL KASK. Háln Homafirði. SUIUREAND: Haftnagnsverkstaði
KH, Hvslsvelli. Musfell. Hellu. Hcimstskni, Sellassi. KA, Sellossi. Rás. Poiliksltáln. Brimnes, Vestmannaeyjum. REYKJANES: Rafborg. Crindavík. Rallagnavinnust. Sig. (ngvarssonar. Gatði. Rafmætti. Hafnarfirði Innborg, Kópavogi.
Stafrænt FM/MW/LW útvarp með RDS og 30 minnum
270w+83w+83w (2x120+30+30w RMS) HEIMABÍÓ magnari jTj
Fullkomiö Dolby ProLogic HEIMABÍÓ hljóðkerfi
Þriggja diska geislaspilari með 30 minnum | 8
Handahófsspilun á geislaspifara fyrir 3 diska /§SSBi
Tónjafnari með popp, rokk, jass, bgm, klassík og flat þrlsg|a jra
Tvöfalt DOLBY segulband með síspilun (Auto Reverse) ánvraa
Innstunga fyrir heyrnartól og hljóðnema
Tímastilling og vekjari nn; douív surroupjo l
Fullkominfjarstýring ‘ pTp'V'i o'nT'o
LKAI
Þrlggia ara |
áDurgd
52 watta (2 x 14w RMS) magnari
Stafrænt FM/MW/LW útvarp með 30 minnum
Þriggja diska geislaspilari með 30 minnum
Innstunga fyrir heyrnartól og hljóðnema ■
Tónjafnari með fimm forstíllingum
Dínamiskur Súper Bassi ..........
Tímastilling og vekjari
Tvöfalt segulbana
Fullkomin fjarstýring
AKAI
www.mbl