Morgunblaðið - 29.10.2000, Blaðsíða 10

Morgunblaðið - 29.10.2000, Blaðsíða 10
10 B SUNNUDAGUR29.OKTÓBER2000 MORGUNBLAÐIÐ Þriðja bindi ævisögu Einars Benediktssonar eftir Guðjón Friðriksson sagnfræðing er að koma út hjá Iðunni um þessar mundir. Hér fara á eftir kaflar úr bókinni, og er fyrst borið niður í upphafskafla hennar. Einar Benediktsson Hin fræga mynd af Einari Benediktssyni sem tekin var á Ijósmyndastofu Elfeldts, kon- unglegs hirðljósmyndara, í Kaupmannahöfn er skáldið var í sinni síðustu utanför. LESTIN brunar norður Svíaríki. Hann situr þögull við lestarglugg- ann en trén þjóta til- breytingarlaust hjá. Við og við birtast vötn og akrar og stöku bóndabýli eða kirkjuturni bregður fyrir. Degi er tekið að halla. Síðan Éinar fór að jafna sig á heilsuhælinu í Skodsborg seint í sumar hefur hann haft nægilegan tíma til að hugsa um Iíf sitt og tilveru. Hann er að reyna að orða hugsun sína í kvæði sem enn er þó ekki nema sundurlausar hending- ar og hann er stöðugt að breyta. Og nú tekur hann upp stílabók og btýant þar sem hann situr í lestinni. Oðru hverju opnar hann stflabókina og hripar eitthvað niður eða strikar yfir. Valgerður segir ekki orð. Aðrir far- þegar í klefanum eru ýmist sofandi, stara tómlegum augum út í loftið eða lesa. Stundum kemur hlykkur á lest- ina svo að þeir sem sofa rumska sem snöggvast en óðar fellur værð á þá á nýjan leik. Einar lítur sem snöggvast til konu sinnar og móður barna sinna og um hann fer heit tilfinning. Ann hún honum? Einari finnst hann varla verðskulda konu sem leggur svo mik- ið á sig fyrir hann og er honum svo góð. Honum hefur ekki alltaf verið sjálfrátt í hjónabandinu. Hugurinn hvarflar til orða Péturs Gauts þar sem hann hittir Sólveigu í lok leikrits Ibsens: „Hrópa mín brot! Hvernig hef ég breytt!" Óbifanleg ást Sólveig- ar frelsaði Pétur Gaut samt að lok- um. Mun ást Valgerðar frelsa hann? Þau stíga af lestinni á 0stbane- stationen árla dags, hóa í vagn á Járnbrautartorginu og halda að Hot- el Continental. Starfsfólk hótelsins man Einar Benediktsson mætavel, man hvernig hann var á sig kominn í sumar, þegar hann reyndi sem mest á þolrifin í því, en þekMr líka stór- kostlega höfðingslund hans. Burðar- maðurinn hefur orð á því hvað hann líti vel út núna og þrýstir hönd hans hjartanlega um leið og hann horfír forvitnislega á Valgerði sem hann hefur ekki séð áður í för með skáld- inu. Svo að þetta er þá konan hans. Fyrsta verk Einars er að setjast við síma á hótelinu og hringja í Oluf Aall, Halfdan Schjelderup, Gotfred *Æ jjj^K ¦ M^Hk jáðfiífc 'T \ ' \ iði HL ' "^V vr' /-_ W* ..fl **®WMgg$si Sætersmoen og aðra forkólfa Titan- félagsins. Þeir fagna því að heyra í honum á nýjan leik og óska honum til hamingju með að hafa náð heilsu sinni. Starfsmenn og stjórnarmenn Titanfélagsins hafa ekki látið deigan síga að undanförnu en verið önnum kafnir við undirbúning stórvirkjana í Þjórsá og hlakka til að sýna honum hvernig verkinu miðar. Þeir eru sannfærðir um að nú sé þess skammt að bíða að hafist verði handa um stór- framkvæmdir á íslandi. Nógir pen- ingar eru til reiðu í Noregi og Svíþjóð og bíða beinlínis eftirað vera varið til þessara framkvæmda. Valgerður leggur sig á hótelher- berginu til að ná úrsér ferðaþreyt- unni en Einari halda engin bönd. Hann vindur sér út á gðtu og leggur á brattann upp í borgina. Þó að ekki sé langt liðið á haust er napurt úti og hann sveipar sig dýrindis loðfeldi. Feldurinn fer sérstaklega vel við ný- legan flókahatt sem hann keypti í hattaverksmiðjunni í Skodsborg í haust. Vegfarendur snúa sér við og horfa á eftir þessum hávaxna og glæsibúna herramanni sem gengur upp Stortingsgaten eins og hann eigi heiminn. Helst dettur þeim í hug að hann sé enskur lávarður eða amer- ískur milljónamæringur. Göngutúr- inn er ekki langur því ferð Einars er heitið á verkfræðistofu Gotfreds Sætersmoens á Drammensveien 2, beint á móti Slottsparken. Sætersmoen og starfsfólk hans er nú að vinna að lokaundirbúningi að bók sem á að koma út með vorinu með niðurstöðum mælinga við Þjórsá, fjárhagsáætlunum og verk- áætlunum ásamt teikningum af virkjunum á sex stöðum á Þjórsár- svæðinu. Sætersmoen sest niður með Einari og kynnir honum alla þætti málsins lið fyrir lið. Það hýrnar yfir skáldinu þegar hann sér hversu mik- ill kraftur er í Sætersmoen. Þó að Einar sitji ekki sjálfur í stjórn Titan- félagsins telur hann það hugarfóstur sitt, hann átti mestan þátt í að koma því á fót og afla því vatnsréttinda á Þjórsársvæðinu. Sjálfur er hann ekki skráður fyrir hlutabréfum en á tilkall til þriggja fimmtu hluta þeirra hluta- bréfa sem Sturla Jónsson kaupmað- ur á í félaginu samkvæmt gömlu skriflegu samkomulagi milli þeirra. Sturla er einn af stærstu hluthöfun- um og situr í stjórn félagsins. Mest gleðst Einar þó yfir því að nú eygir hann loksins áþreifanlegan og veru- legan árangur af öllu starfi sínu í út- löndum undanfarin tíu ár. Sætersmoen segir Einari frá ferð þeirra Berners [til íslands] þar sem þeir sitja saman í mestu makindum á verkfræðistofunni við Drammens- veg. Út um gluggann blasir Slotts- parken við og skartar nú fegurstu Hinn 13. aprfl 1918 festi Einar kaup á 12 herbergja villu, Femte Juni Plads 5, á Friðriksbergi og kostaði hún 50 þúsund krónur. Húsið er tvær hæðir, kjallari og ris og ber þýskan eða svissneskan svip. Þarna bjó fjölskyldan í hálft þriðja ár og hafði mikið umleikis. Myndin er tekin 1998. Ráðhústorgið í Kaupmannahöfn 1917 er Einar Benediktsson og Valgerður settust að í borginni á nýjan leik. Mikill skortur var þá á öllum nauðsynjavörum vegna stríðsins og ekki hægt að fá bens- úi á bfla. Hestvagnar urðu því allsráðandi enn á ný á götunum. haustlitum. Einar, sem ekki hefur komið til íslands á þessu ári, spyr grannt eftir afstöðu einstakra ís- lenskra þingmanna í fossamálinu og segir Sætersmoen að Bjarni frá Vogi hafi haft forystu fyrir þeim öflum sem séu andvíg erlendu fjármagni á Islandi og hann hafi síðan verið skip- aður einn af fimm nefndarmönnum í fossanefndinni. „Helvítis fanturinn," segir Einar. „En hverjir eru hinir?" Það man Sætersmoen ekki en hann er með nöfnin einhvers staðar. Hann rótar í gögnum sínum uns hann finnur möppu. Þar eru nöfn þeirra: Guðmundur Björnson landlæknir, Jón Þorláksson verkfræðingur, Guð- mundur Eggerz sýslumaður og Sveinn Ólafsson í Firði. Einar dæsir og segir: „Þetta er ekki björgulegt. Tómir hlandaular! Jón Þorláksson ætti þó að hafa einhvern skilning á málinu sem verkfræðingur, hann getur kannski haft áhrif á hina lúsables- ana." Einar bætir því við að þó að Guð- mundur Eggerz sé sýslumaður Ár- nesinga, sem ólmir vuja virkja, sé hann bróðir grasasnans Sigurðar Eggerz og örugglega grasasni sjálf- ur. Og ekki hefur hann meiri trú á Sveini þessum Ólafssyni sem hann heldur að sé ekki annað en bónda- ræfill austan af fjörðum sem ekki sjái út fyrir túngarðinn hjá sér. Sæters- moen brosir í kampinn. Honum er vel kunnugt um hversu lítið álit Einar hefur á íslenskum alþingismönnum. Hann telur þá annaðhvort asna eða illmenni. Auk þess á Einar það til að vera afar umtalsillur en afsakar sig stundum með því að hann hafi vanist því á æskuheimili sínu. Þeir ræða þetta nokkuð og Einar segist ætla að hafa samband við Guðmund Björns- son landlækni, en þeir séu gamlir vin- ir, og reyna að hafa áhrif á hann. Sætersmoen stingur upp á því að þeir gangi yfir á arkitektastofu Bern- ers & Berners í góða veðrinu og at- hugi hvort ekki eru þar farnar að mótast hugmyndir að stöðvarhúsum Þjórsárvirkjana. Þeir rölta í róleg- heitum upp Drammensveg og ræða um ástand og horfur í virkjanamálum á íslandi, hvenær stríðinu ljúki og út- vegun fjár til stórframkvæmda. Sæt- ersmoen trúir Einari fyrir því að hann sé ástfanginn af íslenskri stúlku í Reykjavík. Einar rekur upp stór augu og spyr hver hún sé. „Hún heit- ir Helga og er dóttir Jóns Jacobsonar landsbókavarðar," segir Sæters- moen. Þeir standa á horninu á Park- veien og Einar tekur Sætersmoen í fang sér, þrýstir honum að sér og óskar honum hjartanlega til ham- ingju. „Ekkert er stórkostlegra í þessu lífi en ástin. Hún er það eina sem skiptir máli þegar allt kemur til alls,"segirhann. n Á velmektarárum í Kaupmannahöfn í villu sinni á Femte Juni Plads hefur Einar Benediktsson mikil um- svif og risnu meðan þessu fer fram. Auk fjölskyldunnar eru þar þrjár vinnukonur, einn vinnumaður og dönsk skrifstofustúlka. Kristján Al- bertsson, formaður íslenska stúd- entafélagsins í Kaupmannahöfn, leggur þangað leið sína í október 1918. Hann sagði síðar í viðtali: „Ég fór á fund hans til að spyrja hvort hann vildi koma og halda ræðu til okkar stúdentanna í rússagilli eins og þá tíðkaðist á haustin þegar nýir stúdentar að heiman voru boðnir vel- komnir. I þessum rússagillum var vanalega drukkin púnsbolla og varð oftast dálítið kenderí út úr því. Einar tók mér ákaflega ljúfmannlega en sagði: „Nei, það get ég ómögulega gert, það endar bara með því að ég drekk mig fullan. Þá fer ég að þvaðra um allan andskotann og svo er verið að hafa þetta eftir manni út um allt." Og þá segi ég: „Nei, það er náttúrlega vissara að komast ekki of vel að orði til þess að forðast það að menn séu að hafa mik- ið eftir þér." „Já, var það ekki vissara," sagði Einar og brosti. Við sátum þarna nokkra stund og ræddumst við og þá man ég að frú Valgerður, kona Einars, kemur inn og segir: „Það eru hérna hjá okkur nokkrar frúr, danskar konur, og við ætlum að fara að drekka súkkulaði." Þá segir Einar: „Nei, góða Valgerður, það máttu ómögulega biðja mig um. Eg get alls ekki staðið í því að drekka súkkulaði með einhverjum dönskum konum." Svo fór frúin út og þá snýr Einar sér að mér og segir: „Þér megið ómögulega taka þetta illa upp fyrir konunni minni, hún meinar þetta afskaplega vel," segir Einar, „ ... en mér leiðast þau svo óskaplega þessi dönsku súkkulaði- gilli. Við skulum heldur rölta út í góða veðrið og fá okkur glas af víni." Þetta var undir lok stríðsins, í októbermánuði 1918, og ég man að við keyptum blað á götunni og Einar sagði: „Það lítur nú út fyrir að þetta sé byrjunin á endinum." Þá var verið að tala um að Þjóð- verjar væru að gefast upp og vænt- anlega friðarsamninga. Við fórum inn á vínstofu og fengum okkur að drekka. Stuttu síðar kom Valur, son- ur Einars, til okkar. Hann hafði gengið þar fram hjá og séð til okkar. Þá var farið að hýrna yfir Einari og hann segir: „Þykir þér leiðinlegt, Valur minn, að sjá karl fóður þinn við skál?" Svo brosti hann og bætti við: „Jæja, ekki er þetta nú mikið á móti því sem ég varð að horfa upp á hjá karli föður mínum ...""

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.