Morgunblaðið - 29.10.2000, Blaðsíða 12

Morgunblaðið - 29.10.2000, Blaðsíða 12
12 B SUNNUDAGUR 29. OKTÓBER 2000 MORGUNBLAÐIÐ búast við löngu bréfi frá mér - for the present. Ég er fremur lasin og má það ekki. En það er skylda mín gagn- vart Kern og ykkur ..., sem þykir vænt um mig, að reyna að batna ef Guð lofar. Ég er orðin svo leið á þess- um veikindum. Samt mátt þú ekki vera áhyggjufullur út úr mér, elsku pabbi minn. Ég hef sálarró og ham- ingju. Þakka þér af hjarta fyrir að segja: „Ég mun ekkert gera infra dign." En ég vissi þú mundir ekkert gjöra sem mundi flekka stolt okkar af þér. „But consider well your blood" - eins og Shakespeare segir. Weigh well and thoroughly the pros and cons. 29 years is a long span of time. May God bless your final decision..." í þessum síðustu línum, þar sem Svala svissar yfir á ensku, er hún að tala um hjónaskilnaðinn. I bréfi fá- einum dögum síðar kemur fram hversu veik hún er orðin: „Elsku pabbi minn. Aðeins fáein orð í staldri því mér er bannað að skrifa, lesa né má ég neitt annað að- hafast. En ég sendi þér nú þessar lín- ur samt - bara vona ég þær séu læsi- legar og að mitt næsta bréf verði myndarlegra. Ástæðan að ég skrifaði ekki í tvo mánuði var sú að ég var al- varlega veik. Svo skánaði mér um stutta hríð en nú er ég aftur niðri með hjúkrunarkonu og allt spilið gangandi. - Ég hef ekki séð Émil Walthers málara síðan ég var með þér í New York. Ég hef enga nýja vini eignast í langa tíð. Þú áttir ekki að efast um tryggð mína, pabbi minn. Skrifa bráðum aftur, í Guðs friði, elsku pabbi minn. Svala." • Einar er greinilega miður sín af áhyggjum af Svölu dóttur sinni. Hann leggur allt út á versta veg. Hún hefur fengið nýtt heimilisfang og það ruglar hann, tekur það nærri sér að hún hafi ekki eignast neina nýja vini og hann er enn að fárast yfir því að hún skrifaði honum ekkert frá jólum og fram í aprfl. Svala sendir honum mynd af fjölskyldu manns síns, Kern Moyse, og hann biður fyrir kveðju til þeirra í næsta bréfi og uppástendur að hann hafi hitt tengdaforeldra hennar sem alls ekki getur staðist. Engu er líkara en farið sé að slá út í fyrir Einari enda skammar Svala hann fyrir að halda slíku fram. Hann eldist hratt um þessar mundir þó að hann sé aðeins tæpra 65 ára. IV Ferðin til Herdísarvíkur Ekki er liðinn nema tæpur hálfur mánuður frá því að Hlín og Einar koma til landsins er þau halda af stað austur yfir fjall áleiðis til Herdísar- vfkur. Það er 10. júlí. Góðviðris- bólstrar eru yfir Reykjavík en skýja- bakkar í austri yfir Hengli, Vífilfelli og Bláfjöllum. Farkosturinn er splunkunýr Nash frá Litlu bflastöð- inni eða Litlabfl eins og hún er kölluð í daglegu tali. Einar situr í framsæt- inu við hliðina á bílstjóranum en aft- ur í eru þau Hlín, Jón Eldon, sonur hennar, 13 ára gamall, og Oscar Clausen sem hefur dregist á að fara með í þetta ferðalag að kröfu Einars. Kvíði er í skáldinu og honum verður rórra af að vita af Oscari, gömlum og góðum kunningja, með í för. Þetta er langt og strangt ferðalag, vegurinn vondur og ekki farnir nema 30 kflómetrar á klukkustund í mesta lagi. Áð er skamma stund á Kolviðar- hóli áður en lagt er upp brattann í Hveradali og áfram upp á Hellis- heiði. Vegurinn niður Kamba liggur í ótal hlykkjum og þar verður að fara með ítrustu gát svo að bfllinn nái beygjunum eða bruni ekM fram af. Stundum verður að stoppa og bakka til að ná beygjum. Nýlega hefur verið lagður slarkfær bilvegur um Ölfus að bænum Hraunum, sem stendur rétt við hina víðáttumiklu ósa Ölfusár, en lengra nær vegurinn ekki til vesturs. Eftir þetta verður að aka hestagötur, sem nýlega hafa verið breikkaðar til að gera þær bflfærar, troðninga og vegleysur ef komast á með bíl í Sel- vog. Slfkt er einungis hægt í sæmi- lega þurru veðri um hásumar eins og núer. Eftir að drukkið hefur verið kaffi á Hraunum er lagt í hann í átt inn til fjallsins áleiðis til Selvogsheiðar um hraun og aurflög á víxl. Ekið er fram hjá Hlíðarenda, sem er ysti bær í Ölf- ushreppi, þá er farið um slæman kafla með lausagrjóti, helluhrauni og moldarflögum. A einum stað festist bfllinn og þá verða allir að fara út og ýta. Einar Benediktsson tekur ekki Heyskaparfólk og smiðir í Herdísarvík haustið 1932. Einar Benediktsson er þriðji frá vinstri og sker sig nokk- uð úr því hann er að venju í jakkafötum og með bindi um hálsinn. Hlín er sjötta frá hægri en við hlið hennar stendur ,1 ón Eldon, sonur hennar. Herdísarvík eins og hún leit út á dögum Einars og Hlínar. Til vinstri er stórgrýti sem kallast Urðin. Þá eru útihiís sem HQín lét reisa að miklu leyti, þar á meðal Ijós, hlaða og brugghús. Ennfremur hafði hún látið flytja skarsúðarþekju gömlu baðstofunnar og leggja hana á nýjar tóttir þar. Lengst til hægri er hús þeirra Einars og Hlínar og eru eldhúsdyrn- ar opnar á litlu bfslagi vestan á húsinu. Við greftrun Einars Benediktssonar í heiðursgrafreit á Þingvöllum 27. janúar 1940. Yfir kistuna er sveipaður bláhvíti fáninn sem Einar sjálfur skapaði og orti fánasöng sinn til. Lengst til vinstri er séra Ólafur Magn- ússon í Arnarbæli, skólabróðir Einars og sdknarprestur hans f Herdís- arvík, þá koma fimm söngmenn, þá séra Gfsli Skúlason, prófastur á Stóra-Hrauni. Næst kistunni standa 111 ín Johnson og heldur undir hönd Eggerts Claessens. Dökkklæddi maðurinn við hlið hans er Már, sonur Einars. Næst honum stendur Sigurgeir Sigurðsson biskup, þá Oiafin- Haukur Ólafsson, brdðursonur Einars, þá Gústaf Jönasson skrifstofu- sl jói-i og séra Hálfdan Helgason á Mosfelli er kastaði rekunum. Ekki er vitað hver maðurinn lengst til hægri er. þátt í þeirri athöfn. Hann stendur hjá og er eins og úti á þekju. Honum kemur þetta ekki við. Brátt tekst að ná bflnum upp og landið tekur að hækka upp í heiðina. Vegurinn liggur um móa og mýrlendi og enn festist bflhnn. Bera þarf grjót í hjólförin til að mjaka honum úr stað. Einar stendur hjá sem fyrr og skyggnir hönd fyrir augu. I miklum fjarska rís Hekla í austri, Tindfjöll og Eyja- 'fjallajökull. Úti við hafflötinn mótar fyrir Vestmannaeyjum. Skáldið tuldrar eitthvað fyrir munni sér. Loks er komið á háheiðina. Niður frá blasir við meginbyggðin eða þorpið í Selvogi. Mest ber á Selvogs- vita austast og Strandarkirkju vest- ast. Niður af heiðinni að vestanverðu er ekið niður Pétursleiti vestan við Hellisþúfu og á gamla alfaraveginn vestan við Hásteinaflag. Þetta er að mestu sjálfgerður bílvegur, jafn halli með sléttum grundum og ferðin sæk- ist greitt. Eftir því sem Selvogs- hverfið nálgast fer að bera á foksandi og uppblæstri í æ rfkara mæli. Bfll- inn kemst þó ekki lengra en að túngarðinum í Miðvogi. Þá er orðið áliðið dags. Nokkra krakka drífur að og Oscar Clausen spyr til vegar að höfuðbólinu Nesi. Guðmundur Jónsson í Nesi er tal- inn fjárrfkasti bóndi landsins. Hann heyrir til mannaferða og gengur til dyra. í bæjarganginum hittir hann fyrir ókunnuga konu sem heilsar og segist heita Hlín Johnson. Hún hefur engar vöflur á en biður um mat handa fimm manns og gistingu handa þremur. Guðmundur sagði síð- ar um viðbrögð sín: Hlín Johnson í dyrum Herdísar- víkurhússins. „Ég hafði orð um að ekki stæði vel á með það því sláttur væri byrjaður og verið að þvo og verka ull sem átti að fara að flytja í kaupstað. Þá bætti Hlín því við að það væri Einar Bene- diktsson skáld sem þyrfti að fá gist- ingu. Er ég heyrði það gufuðu upp öll mín anna-vandræði. Þó ég hefði aldrei séð Einar þekkti ég hann allvel af kvæðum hans. Mundi ég að hann komst Jjannig að orði í kvæðinu Dal- býlið: I sveit er ei starfið leikur. Þótt- ist ég því vita að hann myndi virða allt á betri veg." Guðmundur bóndi gengur út á hlað og verður þar fyrir honum Oscar Clausen og kynnir hann skáldið. Þá segir Guðmundur: „Mig hafði ekki dreymt um það að mér hlotnaðist sá heiður að Einar Benediktsson skáld gengi undir mitt þak og verið þið velkomin." Þá slær Einar á öxlina á Guðmundi og segir: „Þú ert ekki svo vitlaus, laggi!" Þetta er eitt af orðatiltækjum hans. Guðmundur býður þeim öllum að ganga til bæjar og þiggja máltíð. Á boðstólum er harðfiskur sem er malt- ur eða byrjaður að rotna inn við bein- ið. Þetta þykir skáldinu ógurlega vænt um að fá, hann hefur ekki smakkað maltan harðfisk síðan hann var stráklingur. Hann og allt fóMð er lengi að tína í sig harðfiskinn. Að lokinni máltíð halda bílstjórinn og Oscar Clausen aftur til Reykjavfkur. Ekki er hægt að komast lengra á bfl en þetta. Enn eru einir tíu kflómetrar í Herdísarvfk. Einar, Hlín og Jón Eldon gista í Nesi um nóttina. Þegar Einar er genginn til sængur sest Guðmundur bóndi við rumið og þeir spjalla margt lengi nætur. Bóndi rifjaði samtalið upp síðar og sagði meðal annars: .Aðallega var hann þá að segja mér að hann hefði fyrir ekki löngu verið að kynna sér galdra eins og hann orðaði það. Hann sagði að aust- ur í Kákasus væri skipulagður skóli til að kenna mönnum að gera krafta- verk. Þangað kom hann og sá, meðal annarra undra, stúlku innan þykkra múrveggja hverfa á augnabliki og verða eins og að engu. En alveg samstundis stóð hún alsköpuð í ann- arri stofu, hinum megin við vegginn. Um dyr gat hún ekki komist því þar var röð af fólki. Þetta fyrirbrigði skýrði hann svo að stúlkan hefði náð tökum á alheimskraftinum þó hún sjálf vissi ekM hvernig eða hvers vegna. Á þennan hátt sagði hann að öll kraftaverk gerðust. Mennirnir hefðu ekki kraftinn á valdi sínu enn- þá en af tilviljun yrðu þeir einstöku sinnum fyrir honum og þá gerðust undrin. Sá eini, sem hefði haft kraft- inn á valdi sínu, var Kristur. Hann gat tekið til hans hvenær sem viðeig- andi var að gera kraftaverk. Hann sagði að þessi kraftur væri umhverfis okkur og mennirnir myndu ná hon- um og taka hann í þjónustu lífsins mjög bráðlega. Þá yrði gaman að vera til því þá gæti maðurinn endur- nýjað sig eftir vild með því að láta kraftinn leysa sig upp í frumeindir og skapa sig aftur að nýju. Þá væri dauðinn sigraður. Þetta kallaði hann „undrið mikla" og hreifst svo af þeirri tilhugsun að hann lyftist upp í rúm- inu." Margt fleira spjalla þeir Guð- mundur bóndi og skáldið allt fram í birtingu. Einar tekur lítt undir það að hann sé mikið skáld en segir þó að kvæðin Utsær og Tínarsmiðjur séu sæmilega ort. Aftur á móti segir hann að sér hafi tekist vel að þýða Pétur Gaut: „Þegar ég spurði Einar hvernig hann færi að því að finna alltaf bestu orðin þó önnur væru til, sem táknuðu sama hugtakið, svaraði hann: „Orðin koma sjálf upp í fangið á mér. Tungan er svo auðug. Það er ekki vandi að yrkja á íslenska tungu enda er hún það eina, sem við eigum eða munum eignast, sem máli skiptir. Og það megum við þakka - að málið glataðist ekki - húsgangskörlunum sem fóru milli bæja, lúsugir, hungr- aðir og hálfnaktir, með rímur og þul- ur sem þeir kváðu fyrir fólkið á bæj- unum." Þegar ég hafði haft yfir erindið „I hallarglaum var mitt hjarta fátt", Jiég: „Því lifðir þú allt öðru vísi en þú ortir?" Þá svaraði Einar: „Þegar ég orti var ég með viti en þegar ég lifði var ég ekki með viti."" Morguninn eftir er orðið rigning- arlegt. Sóttir hafa verið hestar til að flytja ferðafólkið til Herdísarvíkur og ætlar Guðmundur bóndi sjálfur að fylgja þeim. Annað tekur hann ekki í mál þrátt fyrir miklar sumarannir. Einar Benediktsson hefur ekki kom- ið á hestbak árum saman og það er beygur í honum. Enn situr í honum slysið sem hann varð fyrir á hestbaki forðum daga er hann var sýslumaður Rangæinga. Það er ekki fyrr en eftir miklar fortölur að hann fæst til að fara á bak. Og svo er farið fetið vest- ur allt hverfið og áleiðis að Vogsós- um. Þar þarf að fara yfir vað á ósnum sem Einari líst illa á. Guðmundur bóndi verður að ríða fast við hlið hans yfir vaðið og Hlín hinum megin. AUt fer þó að óskum. Nú tekur Sandaveg- urinn við um svokallaðan Víðisand og fara hestarnir á létt brokk. Það er all- hvasst og komin hellirigning. Fram undan eru svartar fjallshlíðar með mosavöxnum hraunstraumum fram um skörð en Hlíðarvatn á hægri hönd. Skyndilega stöðvar Einar hestinn og rennir sér af baki. Hann neitar að fara á bak aftur. Það er sama hvaða fortölum er beitt. Ferðin er ekki nema hálfnuð og sýnt að Ein- ari mun verða erfitt að ganga þennan spöl sem eftir er í rigningu og roki. Þá segir Guðmundur: „Ja, nú sé ég alveg hvernig þetta ætlar að fara. Við verðum hér öll saman útí; þú deyrð fyrstur, Einar, af því að þú ert okkar minnst harðnað- ur. Nú svo deyjum við Hlín auðvitað lfka því að við skiljum aldrei við þig." Við þessi orð lætur Einar segjast. Hann fer þegjandi á bak og ferðinni er haldið áfram. Bókartitill: Einar Benediktsson - Ævisaga III. Höfundur er Guðjón Fríðriksson. Vtgefandi Iðunn. AIIs um4S0 bls. með fjölda mynda. ~

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.