Dagblaðið Vísir - DV - 04.01.1983, Síða 15

DV. ÞRIÐJUDAGUR 4. JANUAR1983.
15
P
ing
Menning
Menning
Menning
Menning
ekki leitt neitt þaö í ljós, sem
afsannar þaö, aö í þessum atriöum
sé kjami staðreynda, þótt hann sé í
sumum atriöanna sveipaöur hjúpi
þjóötrúar. I nokkrum tilvikum hafa
þessar athuganir aukið tiltrú á sann-
leiksgildi frásagnanna.”
Ef litið er til fomleif af ræðinnar má
segja aö hún hafi oftar en ekki rennt
stoöum undir sannfræöi fomra frá-
sagna, en hvomg þessi vísindagrein
hefir enn sagt síðasta oröiö og ekki er
annaö aö gera en bíöa dómsins.
I riti dr. Haralds Matthíassonar er
greinargóð lýsing á þeim vinnu-
brögöum sem höfö vom við skrán-
ingu landnámanna. Farið er sólar-
sinnis kringum landiö og helstu
atriðin sem tekin em fram um land-
námin eru: landnámsmaöur, nokkuð
um ætt hans, tilefni landnámsfarar,
landnám, landamörk, bær, ráöstöf-
un landnáms og afkomendur.
Stundum er frásögnin styttri t.a.m.
þegar greint er frá Þorbimi kólku.
Landnámin eru talin réttsælis og röö
bæja fylgt og það eitt sýnir góöa staö-
þekkingu því aö þetta er erfitt í
breiðum byggðum svo sem í Borgar-
firöi, Héraöi og á Suðurlandi, en
hvarvetna er landnámunum raöaö
haglega og af miklum kunnugleik,
svo sem boöleið væri, segir Haraldur
og þar telur hann aö fariö hafi saman
staöþekking heimamanna og föst
regla höfundar. Samt eru undantekn-
ingar frá þessari reglu og gat ýmis-
legt oröið til. Merkilegasta frávikiö
telur Haraldur i Suður-Þingeyjar-
sýslu, þegar komiö er austur um
Ljósavatnsskarö, er byrjaö á
Tjörnesi og haldið vestur án sýni-
legrar ástæöu. Rangsælisröð kemur
einnig fyrir í landnámsfrásögnum á
Austfjöröum. Gaman væri aö geta
sér þess til, aö sami heimildarmaöur
hafi sagt fyrir um landnámin í
Suður-Þingeyjarsýslu sem frá er
greint í rangsælisröð og þá e.t.v. átt
heima á Tjörnesinu, en aðalritstjór-
ann brostiö staöþekkingu til að leið-
rétta skekkjuna, en um það verður
aldrei neitt meö vissu vitað.
Landnámskort af Norðausturiandi.
Margar hugmyndir uppi
Á einum staö býöur manni í grun
hvar heimildarmaðurinn hafi átt sitt
heima, en þaö er í frásögn Hauks-
bókar um landnám Lýtings í Vopna-
firöi, þar segir: „Lýtingr nam
Vápnafjarðarstrond alla hina eystri,
Böövarsdal og Fagradal, ok bjó í
Krossavík ok liföi hér fá vetr.” Þaö
þarf ekki mikla getspeki til aö láta
sér detta í hug að heimildar-
maöurinn hafi átt heima í Krossavík.
Margarhugmyndir hafa verið uppi
um hvernig Landnáma hafi orðið til í
upphafi. Haraldur Matthíasson
hallast að því aö alþingi hafi veriö
höfuövettvangur söfnunarstarfsins
og þaöan hafi verkiö verið skipulagt
af ritstjóranum sem hafi falið bænd-
um og goðum aö afla heimilda úr
héraði og skrá þaö og flytja með sér
til næsta alþingis. Haraldur er ekki
trúaöur á að svo mikill staðhátta-
fróöleikur og Landnáma geymir hafi
komist til skila jafnmisfellulaus og
raun ber vitni, í munnlegri geymd en
þá kemur fram sú spurning, hvemig
stendur á því aö landnámslýsingar
vantar með öllu eöa aörar megin-
skekkjur og missagnir koma jafnoft
fyrir og raun ber vitni. Viö þessu eru
engin endanleg svör, en vel má láta
sér koma í hug aö því valdi a.m.k. aö
einhverju leyti ókunnugleiki aöalrit-
stjóra eöa textabrenglun hafi átt sér
stað í glötuöum Landnámugerðum.
Um gerð þessa verks er þetta að
segja: I fyrsta kafla segir frá fundi
Islands og fyrstu mönnunum,
Naddoði, Garöari Svavarssyni og
Hrafna-Flóka Vilgerðarsyni sem
þangaö komu, síöan segir frá Ingólfi
Arnarsyni og landnámi hans og þar á
eftir frá hverjum og einum land-
námsmanni og konu sem er 415
talsins og endar að segja frá Vífli
sem byggöi á Vífilstóftum og Vífils-
fell er viö kennt. Fyrst er texti Land-
námu prentaöur og síöan nánari
greinargerö höfundar um hvern
landnámsmann og landnám hans
eftir því sem efni standa til. Þær lýs-
ingar sem höfundur gefur af kenni-
leitum og öörum staöháttum gætu
orðið aö verulegu liði fyrir rann-
sóknir á komandi árum og öldum, ef
ókomnar kynslóöir fýsir aö rýna inn í
myrkur liöinna alda, því aö margt
breytist á langri leiö.
Enn við gátur að glíma
Enda þótt þessar lýsingar séu
góöra gjalda veröar, heföi veriö
æskilegra aö ljósmyndir af öllum
stöðunum heföu fylgt, en þar meö
væri bókin orðin svo tröllaukin aö
flestir útgefendur heföu snúiö frá.
Hins vegar má greina mörg kenni-
leiti og gamlar mannvirkjaleifar á
góöum loftmyndum sem teknar eru í
sérstakri birtu svo aö engu líkara er
en þær risi upp, enda þótt þær séu
hálfsokknar í jörö og öllverksum-
merki orðin næsta óglögg. Hér bíður
nýtt rannsóknarefni og bækur dr.
Haralds Matthíassonar vísa veginn
fyrir þá sem takast vilja slikt á
hendur. Ritiö er samt prýtt fjölda
korta og uppdrátta og skemmtilegar
teikningar gleöja augaö.
Ein er sú athugun sem gaman
heföi verið aö fylgt heföi meö
lýsingum á landnámunum og þaö er
hvaö fombréfasafniö hefir aö segja
um þau kennileiti og örnefni sem
fyrir koma í Landnámu, hvenær þau
hverfa og hvort þau breytist. Af því
kann að vera hægt aö draga ýmsa
lærdóma, en því miður er þá ekki aö
finna hér og vel má vera aö sú
athugun bæti ekki miklu viö.
Um vinnuaðferð dr. Haralds
Matthíassonar er þaö aö segja aö
honum svipar til postulans Tómasar
að því leyti aö hann trúir ekki fyrr en
hann sér og er þaö vel, og um
bækurnar og gerð þeirra og frágang
allan er það eitt aö segja aö eigulegri
verk úr islenskri prentsmiðju
minnist ég varla aö hafa handleikiö.
Mér detta í því sambandi í hug orö
gamals vinar míns, sem sagðist taka
á fallegum bókum eins og ungum
kvenmanni. Ég er ekki í miklum
vafa um meö hvaöa hugarfari hann
heföi flett þessum bókum.
Hér hefir veriö tekist á viö eitt sviö
Landnámu, en margt er enn myrkri
hulið og viö margar gátur er enn aö
glíma í sambandi við þetta furðu-
verk og alltaf á þessi gamla spuming
við: Vituð ér enn — eöa hvaö?
band” eða „brazz-band” tónlist,
frönsk dægurlög, sígaunatónlist, —
allt eru þetta dæmi sem höföa til
áhugafólks um þessa sérstöku teg-
und aftónlist.
Þaö er varla mjög áhugavert aö
bjóöa upp á tónlistarþætti, sem vara
skemur en eina klukkustund, eöa 50
mínútur í stytzta lagi (ef fréttir eöa
veðurfréttir fengju þær 10 mínútur,
sem vantar á klukkutímann).
Þaö er ótækt, aö fólk skuli hafa á
orði, aö vilji þaö hlusta á uppáhalds-
tónlist af léttara tagi, þurfi þaö aö
stilla tæki sín á Keflavíkurútvarpiö.
— Þar er t.d. útvarpaö daglega
prýöilegum tónlistarþætti meö
suður-amerískum lögum í heila
klukkustund. Fleiri tegundir léttrar
tónlistar eru þar á boöstólum allan
sólarhringinn, og miðast öll tónlist
viö sérhæfingu hverju sinni, sem
höföar til óska hvers hlustunarhóps
fyrirsig.
Auövitaö verður aldrei neitt al-
gott, né heldur er RUV, hljóðvarp,
al-vont aö því er varöar tónlistar-
flutning. Vissir hópar tónlistarunn-
enda geta vel viö unað aö sögn þeirra
sjálfra. Hér á ég við áhugamenn um
klassíska tónlist, sem fá sinn
skammt í heilu lagi og innpakkaö aö
auki.
Það aö blanda saman tónlist, þótt
létt sé, úr öllum áttum í stuttum út-
sendingum, má líkja viö aö sáldrað
sé mylsnu í eyru þeirra, sem vonast
eftir aö heyra létta tónlist í sam-
ræmdu og fyrirfram ákveðnu formi,
þar sem hver hlustunarhópur fær <
notið sinnar tónlistar. Þetta er til
staðar í hljóövarpi fyrir þröngan hóp
áheyrenda, og því þá ekki fyrir aöra.
Það væri snoturt af hljóövarpi og
forráðamönnum þess aö hunza ekki
fullkomlega allar ábendingar og
hugmyndir, sem fram koma, ekki
sízt nú, þegar umræöur eru í há-
marki um starfsemi hljóövarpsins.
Þaö er enginn aö tala um sérþarfir.
— „mais quand méme. . , mor
Dieu”!
Geir R. Andersen
„ÞaÖ er ótækt, að fólk skuli hafa á orði, að vilji það hlusta á uppáhaldstónlist af lóttara tagi þurfiþað að stilla tækisin á Keflavikurútvarpið.
veöurfréttir og fréttaútdráttur, jafn-
vel á hverjum klukkutíma, ef slíkt er
taliöhenta.
Tímasetningar, sem miöaöar eru
viö 30, 15 og jafnvel 10 mínútur yfir
heilan eöa hálfan klukkutima eru
hvimleiðar, oft villandi og oftar en
ekki lítið til aö treysta á.
Þetta ættu forráðamenn RUV,
hljóövarps, aö ræða sín á milli og
meta, hvort þessar ábendingar eru
með öllu út í hött. Sérstök tíma-
áætlun og áreiöanleiki er nokkuö,
sem verður aö hafa í heiöri.
Engar sérþarfir, en...
Eins og áöur er minnst á má segja,
að dagskrárliöir meö léttri tónlist
njóti ekki þeirrar viðurkenningar
sem vera myndi, ef slíkir þættir
væru afmarkaöir meö tilliti til
þeirra, sem sækjast eftir aö hlusta á
tónlist við sitt hæfi, — í staö þess sem
nú er, að blanda saman tónlist úr svo
aö segja öllum áttum.
Dæmi um sérhæföa tónlist má
nefna, auk þess sem áður er getið,
þáttinn „Á franska vísu”, sem var í
hávegum hafður af þeim, sem sækj-
ast eftir frönskum vísnasöngvum og
dægurlögum. Fleiri slíka þætti þyrfti
að setja inn í dagskrána, ef vel á aö
vera.
Suöur-amerísk tónlist er t.d. mjög
sjaldgæf í íslenzka hljóðvarpinu, og
aldrei sem sérstakur þáttur. — „Big-