Dagblaðið Vísir - DV - 14.09.1983, Síða 10

DV. MIÐVKUDAGUR14. SEPTEMBER1983.
1U
Útlönd Útlönd Útlönd Útlönd
Augusto Pinochet forseti hefur
veriö tíu ár á valdastóli í Chile (11.
sept.) en er litlu nær um að friöa
landiö eftir þennan tíma. Á undan-
fömum vikum hefur stjómarand-
staöan gerst svo opinská og uppi-
vöðslusöm aö margir velta þvi fyrir
sér hvort hershöfðinginn fyrrverandi
sé að missa sín fyrri tök á stjómar-
taumunum.
Allt frá valdaráninu 11. september
1973, þar sem kjörinn forseti lands-
ins, marxistinn Salvador Allende, lét
lífið, hefur Pinochet hershöfðingi
staðiö af sér erlendar úthrópanir
vegna mannréttindabrota og bægt
frá Chile þeim tilburöum sem farið
hafa í vöxt annars staðar í spönsku-
mælandi Ameríku til þess að koma á
borgaralegum stjómum.
Andstöðunni heima fyrir hefur til
skamms tíma verið haldiö í skefjum
með þeirri fylgisöldu, sem valdaræn-
ingjarnir nutu í upphafi byltingar-
innar og eins hefur stjómarandstöð-
unni verið haldið niðri haröri hendi.
Enda drógu bætt kjör, sem fylgdu
efnahagslegum uppgangi, mjög úr
óánægjunni i bili. En siöustu fimm
mánuðina hefur hann andaö úr
norðrinu og tíöar mótmælaaðgerðir
úti á götum stærstu borga.
Utlendingar sem dvelja langtím-
um í Chile segja að andrúmsloftiö sé
11

w
%

Þessi mynd var tokin af forsetahölllnnl I Santiago þann fræga dag 11. sept. 1973þegar stjóm Allende var
bylt.
Pinochet oróinn
valtur tfu árum
ffi ■ I _| r ■ *
töluvert breytt frá því 1980 þegar
flest andaöi af batnandi efnahag. Þá
var í þjóðaratkvæðagreiðslu sam-
þykkt stjórnarskrá sem gerði ráð
fyrir endurreisn lýðræðis áriö 1989
og fól Pinochet hershöfðingja að
fara með forsetaembættið til bráða-
birgða þangað til. Nú era hins vegar
fáir þeirrar trúar að Pinochet verði
stætt á forsetastólnum allt fram til
1989.
Mestu veldur. um fylgishnignun
Pinochets sá afturkippur sem kom-
ið hefur í efnahagsh'fið. Kreppan
skall á í fyrra og gerði þriðjung
vinnuaflsins atvinnulausan. Um leiö
virðast hafa brostið vonir millistétt-
anna um Pinochet, en til þeirra sótti
hann aö mestu fylgi sitt.
En í Chile segja menn að Pinochet
sjálfur geri sér ekki grein fyrir því
hvað vindáttin hefur breyst mikið.
Mátti þó margt vera til marks um
það. Fyrstu teiknin voru kannski hin-
ar miklu undirtektir sem kopar-
námumenn fengu 11. maí strax á
fyrsta degi mótmælaaðgeröa sinna
gegn stjóm hans. Eftir því sem mót-
mælaaðgerðimar héldu áfram og
breiddust út var lögreglu og her teflt
harðar fram. Fangelsanir fóru í
vöxt. Eftirlit með útgöngubanni í
höfuöborginni var hert. Stjómin
gerðist æ harðorðari.
En slíkar gagnráðstafanir höfðu
eins og þær gera venjulega gagnstæö
áhrif viö það sem þeim var ætlað.
Menn eins og Rodoif o Seguel, leiðtogi
kopamámumanna, og Gabriel
Valdes, formaður flokks kristilegra
demókrata (sem er bannaður), urðu
á svipstundu nánast þjóðhetjur. Og í
stað þess aö binda enda á mótmæla-
aðgerðimar og óeirðirnar var eins og
olíu hefði verið skvett á eldinn. Með
vissu er vitað um 32 menn sem látið
hafa iífið í óeirðum síðan mótmæla-
aðgerðirnar hófust í maí. Þar af féllu .
24 í nýlegustu aðgerðunum í síðasta
mánuði. Boðaðar hafa verið áfram-
haldandi mótmælaaðgerðir.
Ösveigjanleiki Pinochets þykir
hafa gert aöstöðu hans verri. Hann
hefur hvergi slakað til og hvergi
mætt umkvörtunum með umbótum.
Er því jafnaö til þess þegar ríkis-
stjómin horfði í eitt og háift ár að-
gerðalaus á dvínandi efnahag eftir
að kreppunnar tók að gæta.
Nú þykir þó loks veriö farið að örla
á því að stjómin hafi markað nýja
stefnu og og frumkvæðið að henni
ekki runnið frá Pinochet sjálfum
heldur innanríkisráðherra hans,
reyndum hægripólitíkus, sem er
Sergio Jarpa.
Menn þykjast þekkja handbragð1
Jarpa á því að neyðarástandslögun-
um, sem gilt hafa í tíu ár, hefur verið
aflétt. Þessir fáu útlagar, sem fengið
hafa leyfi hingað til aö snúa heim,
eru nú orðinn stöðugur daglegur
straumur. Kosningalögin hafa verið
tekin til endurskoðunar og heitið hef-
ur verið þjóðaratkvæði til undirbún-
ings þingkosningum, sem annars.
ættu ekki að koma til fyrr en 1990.
Jarpa hefur tekið upp viðræður við
fulltrúa stjórnmálaflokka, sem hafa
verið bannaðir, en þeir hafa með
fleiri stjómarandstæðingum stofnað
ný samtök sem kalla sig „lýðræðis-
bandalagið”.
Þessi nýju samtök hafa krafist
þess að Pinochet víki fyrir nýjum
manni og að réttkjöriö löggjafarþing
setji nýja stjómarskrá svo að ekki
þurfi að taka nema 18 mánuði þaöan
í frá til þess að koma á lýðræði.
Það er nú orðið æ oftar viðkvæðið
meðalmanna: .JHvaöætlar Jarpa að
gera næst?” — I staðinn var það áð-
ur: „Hvað ætli Pinochet geri næst?”
— Segir þetta nokkuð um hvernig;
vindáttin hefur breyst.
Fyrst í stað hefur þetta haft þau
áhrif að treysta stöðu forsetans og
einkanlega á meðal hersins, sem er í
rauninni sá, sem mestu getur ráðið
um örlög hans. Pinochet hefur tekist,
aö minnsta kosti í bili, að draga úr
því áliti manna að hann sé fyrst og
fremst aðalþröskuldurinn í vegi fyrir
úrbótum. Minnast má þess enda að
þá fyrst var Allende forvera hans
rutt úr vegi þegar hann hafði lýst því
yfir að vonlaust væri að ræða við
stjómarandstöðuna.
Það er að vísu önnur andstaða í
dag, en hún var í fyrstu tortryggin á
einlægni Jarpa. Síðan hefur henni
aukist trúa á þvi aö honum sé full
alvara, en forsetinn hins vegar hugsi
sér þessar aðgerðir aöallega til þess
að kaupa frest. Við þau tækifæri sem
Pinochet hefur komiö fram opinber-
lega upp á síökastið hefur kveðið við
nokkuö öðruvísi tón hjá honum en
Jarpa. Hann hefur meöal annars
sagt að vilji marxistar annan 11.
september muni þeir fá hann. Hann
hefur sagt að neyði menn hann til
þess þá muni hann ganga enn harka-
legar fram en hingaö til, og hann hef-
ur bent á það aö kosningar 1989 eöa
1968 séu einungis möguleiki.
Pinochet segir aö breytingar á
stjómarstefnu séu ekki afleiöingar
mótmælaaðgerða heldur nokkuð sem
hann hafi stefnt að í áratug. Þennan
áratug þjóöfrelsunar, eins og komist
er að oröi í stjómartilkynningum í
sjónvarpinu.
Tilnefning Jarpa í ráöherraembætti
var nokkuö djarfur leikur hjá
Pinochet. Jarpa virðist hafa sitt
eigið pólitiska markmið, sem er að
því er viröist að koma á lýðræðis-
stjóm með friðsömum hætti. I sam-
skiptum sínum við stjómarandstöð-
una og viðræðum hefur Jarpa virst
tala fyrir eigin munn jafnt sem full-
trúi Pinochets.
Jarpa virðist einnig eiga sína
traustu bakhjaria í hemum. Einkan-
lega þá hjá flotanum og í flughem-
um, en foringjar þar vora fljótir að
lýsa yfir fylgi sínu við stefnubreyt-
ingar hans eftir morðið á æðst-
ráöanda Santiago á dögunum. Einn
og einn afsettur hershöfðingi kominn
á eftirlaun hefur viðrað óánægju
sína, eins og t.d. Gustavo Leigh, sem
stýrði flughemum á tímum
byltingarinnar, en áhrif þeirra hafa
verið þverrandi eftir aö þeir drógu
sig í hlé eða voru settir á eftirlaun.
Eiginlega er ekki búist við bví að
herinn beiti sér eöa hafi frumkvæði
að stjórnarherraskiptum. Þrátt fyrir
valdaránið fyrir tíu árum hefur það
raunar fylgt hernum í Chile að virða
vel stjómskrárlög. Sagt er að það
hafi einmitt verið þess vegna sem
byltingin gegn stjóm Allende forseta
var ekki gerð þrem árum fyrr en
raunin varð á.
Innan landhersins, þaðan sem
Pinochet kom sjálfur, era ekki leng-
ur eftir tíu ár neinir keppinautar sem
hann þarf að óttast. Þeir eru annað-
hvort komnir á eftirlaun eða fallnir í
valinn.
Þó gæti herinn neyðst til að taka
afstöðu með öðrum hvorum ef skær-
ist í odda með Jarpa og Pinochet. Til
dæmis ef Jarpa gæti sameinaö hin
borgaralegu öfl að baki sér með áætl-
un sem Pinochet vildi hafna.
Hugsanlega gæti þá herforingjaráðið
notaö sér þann rétt, sem því var
áskilinn í gildandi stjórnarskrá, að
lýsa forsetann óhæfan til að gegna
embættinu áfram.
En hvernig sem það allt veltur þá
er hitt fyrirsjáanlegt að Pinochet
getur ekki átt sér mjög langrar
framtíðar von í embættinu. Þar að
hlýtur að koma að nýr maður verður
að koma í forsetastólinn, og vafalítið
hefur Jarpa það á bak við eyrað.
Yfirvöld Chlle hafa mœtt mótmœlagöngunnl aö undanförnu með meiri
hörku fyrst framan af, en Jarpa, hinn nýiinnanríkisráðherra, hefurbeitt
sór tyrir afniml neyOarástandslaga og teklð upp viöræöur vlð stjómar-
andstöðuna.
Umsjón: Guðmundur Pétursson