Dagblaðið Vísir - DV - 04.03.1985, Síða 38

38
DV. MÁNUDAGUR 4. MARS1985.
Hrafn Gunnlaugsson er umdeildast-
ur íslenskra kvikmyndaleikstjóra.
Hann hefur verið úthrópaöur sem
helgimyndabrjótur sem ekkert er heil-
agt. Myndir hans eru sagðar drifnar
blóði. Á hann hefur einnig verið borið
lof fyrir frumleika og áræði. Hvað sem
þessum dómum líður er hitt ólíklegt,
að þögn verði um myndir Hrafns.
Aðsókn að seinustu myndinni, Hrafn-
inn flýgur, hefur verið heldur dræm
hér á landi. Hrafn var spurður hverju
það sætti.
Sjálfskipaðir verndarar
„Það sem hefur eyðilagt mest fyrir
þessari mynd hvað aösókn snertir er
að einhverjir menn, sem hafa atvinnu
af því að hafa vit fyrir öðrum, bönnuöu
myndina. Það útilokaði ekki bara böm
heldur einnig að foreldrar færu með
bömum sínum. Einnig virðast gömlu
konumar, sem klæða sig upp til að fara
út, ekki hafa treyst sér til að sjá mynd-
ina af ótta við að fá blóðslettur framan
í sig. Þegar þær fara ekki þá fara
mennimir þeirra ekki heldur. I raun-
inni er Hrafninn sárasaklaus ævin-
týramynd sem á ekkert skylt við blóð
og er að mínu viti hin ágætasta fjöl-
skylduskemmtun.
Það sorglega er að krakkar fengu
ekki einu sinni að sjá myndina í fylgd
með fullorðnum. Stóri bróöir hefur
tekið að sér aö hafa vit fyrir foreldrum
sem em aö ala böm sín upp. Jafnvel þó
þú sem uppalandi vildir fara með böra
þín á einhverja kvikmynd sem Stóri
bróðir hefur bannaö þá er bann hans
æðra foreldravaldinu og meinar aö
velja og hafna fyrir bömin sem þú berð
ábyrgðá.
Eg held að það sé kominn timi til aö
menn staldri aöeins við í ritskoðunar-
æöinu sem gengur yfir landiö. Það eru
alltaf einhverjir fræðingar að vernda
fólk fyrir sjálfu sér. Þessir menn sveit-
ast viö þaö heilu dagana að horfa á
hryllingsmyndir sem þeir telja að aðr-
ir hafi ekki andlega burði eða taugar til
að sjá. En hvemig er áran þeirra
sjálfra oröin eftir að hafa horft á allan
viðbjóðinn? Vildir þú hitta þessa menn
ímyrkri?”
Nú er það viökvæði sumra að þeir
fari ekki á myndir eftir Hrafn Gunn-
laugsson?
„Mínar myndir hafa þá sérstöðu að
vera höfundarverk en ekki eftir-
myndanir af vinsælum skáldsögum.
AUar þessar myndir hafa verið gerðar
af ákveðinni köllun og krafist afstöðu
af áhorfandanum eins og skáldskapur
á að gera. Sá sem er stöðugt að kref ja
áhorfendur sína um að taka afstöðu
með eða á móti klýfur gjaman fylking-
una. Þaö er kannski nóg að ein mynd
fari á skjön við skoöanir manna til aö
þeir hafni öllum hinum. Þetta er það
sem hefur yfirleitt alltaf gerst þegar
nýjar hugsanir hafa verið viðraðar í
listinni, bæði hér heima og erlendis. En
kannski hafa viðbrögðin verið harka-
legri hér heima vegna þess að menn
hafa fundiö þær spumingar sem
þessar myndir hafa spurt brenna
frekar á sér en útlendingar sem ekki
eru sjálfir vaxnir út úr því umhverfi
sem myndimar sækja yrkisefni sitt í.
Ég held að þegar frá líður sjái menn
þetta í öðru ljósi. Eg hef aldrei leitað
eftir því í myndum mínum að ganga
erinda einhverrar lýðhylli heldur reynt
að vera sjálfum mér trúr sem lista-
maður.”
Að hitta í mark
Hefur þú gert einhverja mynd sem
hefur eyöilagt fyrir þér? Hvað með
Oðal feðranna?
„Ég vil ekki kalla þetta að eyði-
leggja heldur að hitta í mark. Eg held
t.d. að Oðal feöranna hafi hitt beint i
mark vegna þess að þar er snúið viö
þeirri rómantísku lygi að það sé ein-
hver tragedía i þvi fólgin að menn
'flytjist frá afdölum til betra lífs í borg-
inni. I íslenskum skáldskap var sama
klisjan margbúin aö éta sjálfa sig:
Sagan af sveitadrengnum sem verður
að yfirgefa sveitina sina sælu og fara á
mölina. Harmleikurinn i Oðali feör-
anna liggur hins vegar í því aö komast
ekki burt og sitja fastur í hokri og
eymd í þessari sælu sveit.
Ákveöin öfl eru alltaf að ala á ein-
hvers konar þjóðernisöfgum með því
aö telja fólki trú um að nauðsynlegt sé
að viðhalda byggð úti á ystu annesjum
og í afdölum. Skýringin á því aö menn
byggöu í eina tíö á þessum stööum var
plássleysi og fátækt. En þessi öfl vilja
binda fólk átthagafjötrum við þessa
staði vegna pólitískra hagsmuna.
Byggðastefnan og allt þetta tal um
jafnvægi í byggð landsins er angi af
þessu öllu. I Oðali feðranna bjó ég til
fjölskyldudrama sem gerist í dag en
yrkisefnið ekki sótt í gamlar sögur og
sveipað fjarrænni öryggismóöu liðinna
tíma. Áhorfandinn veit innst inni að
þetta fólk, sem sagt er frá í myndinni,
er til i þjóöfélaginu. Þar með er höfðaö
til samvisku áhorfandans og réttlætis-
kenndar. En sök bítur sekan. Og þeir
sem myndin hitti snerust öndverðir
gegnhenni.
Þannig væri hægt að fara í gegnum
allar mínar myndir og hægt aö finna
skýringar á því hvers vegna sumir
segjast ekki sjá myndir eftir Hrafn
Gunnlaugsson.”
Verðlaun
En verðlaunin sem þú hefur hlotiö.
Hvaðþýða þau?
„Nú í vikunni er ég að fara til Noregs í
boði norska sjónvarpsins vegna frum-
sýningar á Hrafninum þar í landi.
Sjónvarpið ætlar að gera þátt um
myndina og höfund hennar. Hrafninn
ætti að höföa til Norömanna öðrum
fremur því myndin fjallar um pólitíska
flóttamenn frá Noregi. Að Norðmenn
gera þennan sjónvarpsþátt er dæmi
um hvaöa áhrif verðlaun geta haft. Ef
ég heföi ekki fengiö verðlaun sænsku
Kvikmyndaakademíunnar er mjög
ólíklegt að norska sjónvarpiö hefði
tekið Hrafninn út úr af öllum þeim
fjölda mynda sem koma í bíó.
Bíódreifing á islenskum myndum er
Hrafn mefl menningarverfllaun DV.