Dagblaðið Vísir - DV - 12.03.1994, Síða 12

12
LAUGARDAGUR 12. MARS 1994
Erlend bóksjá
Metsölukiljur
Bretland
Skáldsögur:
1. Thomas Keneally:
Schindler's List.
2. George Eliot:
Middlemarch.
3. John Grisham:
The Relican Brief.
4. Elizabeth George:
Missing Joseph.
5. Joanna Trollope:
The Rector's Wife.
6. Joan Brady:
Theory of War.
7. Robert James Waller:
The Bridges of Madison
County.
8. Colin Forbes:
By Stealth.
9. Edith Wharton;
The Age of Innocence.
10. Kazuo Ishiguro:
s The Remains of the Ðay.
Rit almenns eðlis:
1. Jung Chang:
Wild Swans.
2. Brian Keenan:
An Evil Cradling.
3. Nick Hornby:
Fever Pitch.
4. Gerry Conlon:
Proved Innocent.
5. Duncan Campbell:
The Underworld.
6. James Herriot:
Every Líving Thing.
7. David Yallop:
To the Ends of the Earth.
8. Stephen Fry:
Paperweíght.
9. Nancy Friday:
Women on Top.
10. Stephen Briggs:
The Streets of
Ankh-Morpork.
(Byggt á The Sunday Tlmes)
Danmörk
Skáldsögur:
1. Peter Hoeg:
Froken Smitlas
fornemmelse for sne.
2. Mary Wesley:
En tvivlsom affære.
3. James Ellroy;
Sorte Dahlia.
4. Robert Goddard:
Fra billede til billede.
5. Laura Esquivel:
Hjerter i chili.
6. Peter Hoeg:
Forestilling om det 20.
árhundrede.
7 Peter Hoeg:
Fortællinger om natten.
(Byggt á Politiken Sondag)
Af morðum og
hryðjuverkum
Robert Ludlum og Stephen King
eru mjög ólíkir höfundar; eiga það
eitt sameiginlegt að sérhver ný
spennusaga frá þeirra hendi fer sjálf-
krafa á metsölulista víða um heim.
Það á við um þessar tvær sögur sem
eru nýkomnar út í pappírskiljum.
Ludlum er bandarískur höfundur,
fæddur árið 1927. Hann hefur samið
hátt í tuttugu spennusögur síðan sú
fyrsta, The Scarlatti Inheritance,
birtist árið 1971.
Hann er á hefðbundnum slóðum í
The Scorpio Illusion. Helsta við-
fangsefni hans hefur ávallt verið
hryðjuverkamenn og barátta vest-
rænna stjórnvalda gegn þeim. Svo
er einnig nú.
Að þessu sinni er kona í hlutverki
hryðjuverkamannsins. Hún gengur
undir ýmsum nöfnum en heitir
Amaya Bajaratt. Hún er Baski sem
mátti á unga aldri horfa á spænska
hermenn drepa foreldra sína og önn-
ur ættmenni í basknesku ijallaþorpi.
Hún sór að hefna sín og hlaut þjálfun
og reynslu í hryðjuverkum á vegum
Palestínumanna. Nú stefnir hún að
hryðjuverki allra tíma, það er morð-
um á fjórum helstu þjóðarleiðtogum
Vesturlanda.
Vestrænar leyniþjónustur senda
gamalreyndan kappa, Hawthorne að
nafni, til að flnna Bajaratt og koma
í veg fyrir áform hennar. Sá eltingar-
leikur berst víða um lendur og er
hinn æsilegasti þótt auðvitað sé aldr-
ei óvissa um endalokin.
Morð á smáeyju
Stephen King er einnig bandarísk-
ur höfundur. Hann er mun yngri en
Ludlum, fæddur árið 1941 og kunn-
UIDLUM
astur fyrir hryllingssögur þar sem
yfirnáttúrlegir atburðir eru nánast
jafn algengir og morgunkafflð.
Þessi saga fjallar um hversdags-
legri hluti; sum sé morð i fámennu
Umsjón:
Elías Snæland Jónsson
byggðarlagi á lítilh eyju sem nefnist
Little Tall. Sagan er frásögn mið-
aldra konu sem heitir Dolores Clai-
borne. Hún er í upphafi bókarinnar
til yfirheyrslu hjá lögregluyfirvöld-
um, grunuð um að hafa myrt ríka,
sjúka konu sem hún starfaði hjá og
annaðist árum saman.
Þegar Dolores Claiborne fer á ann-
að borð að segja frá lífi sínu og sam-
skiptum við annað fólk á eyjunni
#1 BESTSELLER!
BKAND NLW IOKFSVOKU »Y
: ,«n:i'HKN kino—i;x<'.u!sivt: io ons epition
kemur fljótlega að því sem lögreglan
hefur ekki minni áhuga á en andláti
gömlu konunnar, sum sé hvernig
eiginmaður hinnar handteknu lét líf-
ið fyrir þijátíu árum eða svo. Dauða
hans bar að höndum á sama tíma og
sólmyrkvi gekk yfir og var aldrei
fyllilega skýrður.
Raunasagan sem Dolores rekur hér
skilmerkilega er óhugnanleg frásögn
af oíbeldi og hatri sem leiddi til
manndrápa.
Þessar tvær spennusögur eru vel
gerðar og æsilegar aflestrar, enda
samdar af fagmönnum í greininni.
THE SCORPIO ILLUSION.
Höfundur: Robert Ludlum.
Bantam Books, 1993.
DOLORES CLAIBORNE.
Höfundur: Stephen King.
Signet, 1993.
Metsölukiljur
Bandaríkin
Skáldsögur:
1. John Grisham:
The Client.
2. Thomas Keneally:
Schindler's List.
3. Julie Garwood:
Saving Grace.
4. Dean Koontz:
Winter Moon.
5. LaVyrie Spencer;
November of the Heart.
6. Kevin J. Anderson:
Jedí Search.
7. Lilían Jackson Braun.
The Cat Who Went into
the Closet.
8. V.C. Andrews:
Ruby.
9. Steve Martini:
Prime Witness.
10. John Sandford:
Winter Prey.
11. Terry Brooks:
TheTaiismans of Shannara.
12. Richard North Patterson:
Degree of Guilt.
13. Fern Michaels:
Texas Sunrise.
14. John Grisham:
The Pelican Brief.
15. Harold Coyle:
The Ten Thousand.
Rit almenns eðlis:
1. Thomas Moore:
Care of the Soul.
2. M. Scott Peck;
The Road Less Travelled.
3. Maya Angelou:
I Know why the Caged Bird
Sings.
4. Joan W. Anderson:
Where Angels Walk.
5. Rush Límbaugh;
The Way Things Ought
to Be.
6. Peter Mayle:
A Year in Provence.
7. Gait Sheehy:
The Silent Passage.
8. Benjamin Hoff:
The Tao of Pooh.
9. H.G. Moore & J. L. Galloway:
We Were Soldiers
Once.. .and Young.
10. Benjamin Hoff:
The Te of Pigtet.
11. Deborah Tannen:
You Just Don't Understand.
12. Nellie Bly:
Oprah!
13. Ann Rule:
Everything She ever
Wanted.
14. Peter Mayle:
Toujours Provence.
15. Martin L. Gross:
A Call for Revolution.
(Byggt á New York Times Book Reuiew)
Vísindi
Tónlistarmenn beita
vinstra heilahvelinu
Píanóleikur frá unga aldri getur haft mikil áhrif á formgerð heilans.
Nýhúðá
steikar-
pönnuna
Bandarískir vísindamenn hafa
nú uppgötvað eins konar frænda
teflonsins, efiúsins sem m.a, er
sett á steikarpönnur til aö matur-
inn festist ekki við þær. Nýja efn-
ið stendur hinu mun framar þar
sem ekki þarf nema um eitt
hundraö gráða hita á Celsíus til
að festa það við pönnurnar og
aðra hluti sem húða á.
Nýja húöunarefniö er eins og
sápa, aö sögn vísindamanna, og
blandast vatni en þegar búið er
að mála það á og hita myndar það
húð. Bandaríska fyrirtækið 3M
hefur keypt framleiðsluréttinn.
Hálshnykkur
hjáungling-
unum
Þungarokkið, sem nýtur mik-
illa vinsæida meðal unglinganna,
getur orðið þess valdandi að þeír
fái hálshnykk, eins og algengt er
eftir aftanákeyrslur. .
Jú, þungarokksaðdáendur
leggja það nefnilega í vana sinn
að hrista hausinn fram og aftur
í takt við hraða tóniistina og get-
ur það strekkt einum um of á
vöðvum og liðböndum i hálsi.
Bandarískur taugalæknir
rannsakaði fyrirbrigðiö í hópi
unghnga sem aUir höföu sótt
sömu veisiuna. Sumir hötðu
dansað og hrist höfuðið en aðrir
höfðu látið sér nægja aö hlusta. I
ljós kom að dansaramir kvört-
uðu mun meira um verki í hálsi.
Tónlistarhæfileikar hafa löngum
veriö tengdir hægra hveh heilans,
þeirri hhð sem alla jafna sér um hluti
eins og tilfinningar og tjáningu án
orða. En sannleikurinn er sá að tón-
listarskynjun hins laglausa íjölda
skiptist á milli heilahvelanna.
Hægra heilahvehð ber t.d. kennsl
á laglínuna og tónmyndun. Vinstra
heilahvelið, þar sem málstöðvar er
m.a. a finna, sér um þá hlið tónlistar-
innar sem krefst meiri greiningar,
svo sem takt. Þessi verkaskipting
virðist þó hverfa hjá mjög þjálfuðum
tónlistarmönnum. Rannsóknir á
heilabylgjum hafa sýnt að þegar tón-
listarmenn leika eða hiusta á tónlist
hafa þeir tilhneigingu til að nota nær
eingöngu vinstra heilahvelið.
Þýskir taugasérfræðingar geröu
nýlega rannsókn sem sýnir fram á
að þessi mismunur endurspeglist í
formgerð heila tónlistarmannsins,
formgerð sem ekki aðeins verður
fyrir áhrifum frá genum tónlistar-
mannsins heldur einnig frá þjálfun
hans.
Gottfried Schlaug, Helmuth Stein-
metz og starfsbræður þeirra við há-
skólann í Dusseldorf báru saman
segulómunarmyndir af 27 rétthent-
um píanó- eða strengjahljóðfæraleik-
urum af karlkyni sem fengu klass-
ískt tónhstarupþeldi við sams konar
myndir af jafnmörgum rétthentum
karlmönnum sem ekki eru tónlistar-
menn. Þeir komust að því að gagn-
augablaðið, sá hluti heilans sem
tengist hljóðúrvinnslu, var stærra í
vinstra heilahvelinu og minna í því
hægra en hjá þeim sem ekki eru tón-
listarmenn. Tónhstarmennirnir
reyndust einnig vera með þykkara
safn taugaþráða milh heilahvelanna.
Munurinn var einkum áberandi
meðal tónlistarmanna sem höfðu
byrjaö tónlistarnám sitt fyrir sjö ára
aldur.
Schlaug segir að tónhstamám á
unga aldri viröist setja svipmót sitt
á heilann, styrkja taugafrumusam-
bönd og mynda ef til vill ný. Áhrif
þjálfunarinnar vora mest áberandi í
heilahvelatengslunum, tíu sentí-
metra löngu heilaþráðabúnti sem
tengir sambærilegar formgerðir í
heilahvelunum. Schlaug komst að
því að heilahvelatengslin voru tíu til
fimmtán prósent þykkari í þeim tón-
listarmönnum sem hófu nám fyrir
sjö ára aldur en í þeim sem ekki voru
tónlistarmenn eða hófu nám síðar.
Svo virðist sem sterklegri heila-
hvelatengsl stuðli að hraðari sam-
skiptum milli heilahvelanna og
stærra gagnaugablað í vinstra heila-
hveh kann að auka á tónlistargetu
manna almennt. Schlaug telur ekki
að það séu eingöngu hæfileikar held-
ur afrakstur þrotlausra æfinga viö
píanóið á unga aidri. „Ég á ekki
börn,“ segir hann. „En þegar ég eign-
ast þau eiga þau að leika á píanó og
byrja mjög ung.“
Nikótín dregur
úrþunglyndi
Bandarískur geðlæknir, Alex-
ander Glassman við Columbia-
háskólann í New York, segir að
nikótín geti unnið gegn þung-
lyndi meðal geðsjúkra og að það
komi að gagni í baráttunni gegn
svefnleysi, þreytu og sjálfsmorðs-
þönkum.
Hann hefur komist að því að
fólk sem hefur þjáðst af aivarlegu
þunglyndi eígi erfiðara með að
hætta að reykja en hinir. Og tak-
ist þeim það aukist líkurnar á aö
sjúkdómurinn taki sig upp að
nýju.
Glassman ráðleggui því að gefa
þeim sjúklingum þunglyndislyf
sem vilja hætta að reykja.
Von fyrir
lamaða
Nýjar uppgötvanir breskra vís-
indamaima gefa milljónum lam-
aðra von um að þeir fái einhvern
tíma bót meina sinna. Það hefur
nefnilega komið i ljós að ígrædd-
ar taugafrumur geta hjálpað
sködduðum mænum við að end-
urnýja sig.
Læknar hafa lengi taliö að
mænuskaði sé varanlegur en nú
virðist sem svo sé ekki. Og ef all-
ar aöstæður eru réttar mun ekki
útilokað að lamaðir geti gengið á
ný.
Umsjón
Guðlaugur
Bergmundsson