Dagblaðið Vísir - DV - 12.03.1994, Blaðsíða 15

LAUGARDAGUR 12. MARS 1994
15
Sérkennilegrar taugaveiklunar
hefur gætt hjá sumum stjómmála-
mönnum síðustu dagana vegna
þess árangurs sem náðst hefur í
samningaviðræðum þriggja af
Norðurlöndum við Evrópusam-
bandið eins og það heitir víst núna
eftir enn eina nafnbreytinguna.
Þetta á einkum við suma þing-
menn og ráðherra sem sátu á fund-
um erlendis um það leyti sem nið-
urstaða samningaviðræðnanna lá
fyrir. Þeim hefur vafalaust fundist
að þeir væru að verða eitthvað ut-
angátta á fjölþjóðlegum manna-
mótum þar sem viðmælendur
þeirra gátu skiljanlega um fátt ann-
að talað en væntanlega aðUd ríkja
sinna að Evrópusambandinu.
Svo er þó að heyra að sumir sem
sannfærðust um það í útlöndum
að þeir væru að missa af einhverju,
hvort sem það var nú strætisvagn
eða hraölest, hafi tekið gleði sína á

Norðmenn i eldlinunni í Brussel: Grete Knudsen viðskiptaráðherra og Björn Tore Godal utanrikisráðherra.
Simamynd Reuter
bandinu væri þar af leiðandi ein-
göngu pólitísk gjörð. Hún lýsti póli-
tískum vUja tíl að taka þátt í - en
þó fyrst og fremst að lúta - því sam-
evrópska pólitíska valdi sem kennt
er við Maastricht.
Ekki þarf að fara mörgum orðum
um póÚtískt áhrifaleysi smáríkis-
ins íslands í slíku Evrópusambandi
sem hlyti fyrr en síðar að fá úrshta-
vald um nýtingu auðlinda okkar,
fiskimiðanna. Á þeim vettvangi
yrðu íslenskir stjórnmálamenn
fyrst og fremst í einhvers konar
þykjustuleik. Þar með væri óhjá-
kvænúlega verið að fórna miklum
hagsmunumn fyrir litla.
A hitt ber einnig að líta að þótt
evrópski markaðurinn sé mikU-
vægur fyrir íslendinga er brýnt að
einblína ekki um of á næstu ná-
granna okkar. Heimurinn er stærri
en svo.
Samgöngur eru nú með þeim
Utangátta í útlöndum
ný eftir að hafa heyrt í forsætisráð-
herra sem virðist hafa haldið ró
sinni í málinu.
Staða sem kemur
ekki á óvart
Þetta óðagot og hræðslutal um
pólitiska einangrun íslendinga, sem
fylgt hefur í kjölfarið, er óneitanlega
sérkennUegt þegar haft er í huga
að atburðir síðustu daga og vikna í
Brussel eru „samkvæmt bókinni"
eins og það heitir á skákmáli.
Þegar flestar Efta-þjóðimar sóttu
um aðUd að Evrópusambandinu á
sínum tima var einmitt að því
stefnt að ljúka samningaviðræðun-
um svo snemma að Austurríki,
Svíþjóð, Noregur og Finnland gætu
gengið inn í Evrópusambandið á
árinu 1995.
Sú áætlun virðist einfaldlega
vera að ganga upp - ef kjósendur í
viðkomandi ríkjum reynast sam-
mála ríkisstjómum sínum um inn-
gönguskUmálana.
Þessi niðurstaða ætti því ekki að
koma neinum á óvart. Síst af öllu
þingmönnum sem tóku þátt í því
fyrir einu ári eða svo að móta á
Alþingi þá stefnu sem íslendingum
bæri að fylgja ef og þegar núver-
andi staða kæmi upp.
Niðurstaða þingsins var sem
kunnugt er sú að Islendingar ættu
við þær aðstæður að semja beint
við Evrópusambandið um að
breyta EES-samningnum í tvíhliða
samning en ekki reyna sjálfir við
inngöngu í Evrópusambandið.
Forsætisráðherra hefur skil-
merkUega ítrekað þessa stefnu Al-
þingis og ríkisstjómar og undir-
strikað að umsókn um aðUd að
Evrópusambandinu sé ekki á dag-
skrá. Hins vegar hefur ríkisstjóm-
in ákveðið að fela sérfræðingum
við Háskóla íslands að gera úttekt
á kostum og göUum slíkrar aðUdar.
Vantrú eða
viljaleysi?
Annað af tvennu verður að segja
um þá stjómmálamenn sem nú
horfa með söknuði á eftir strætis-
vagninum tíl Brussel og óska þess
heitast að fá að vera þar innan
dyra.
Annaðhvort hafa þeir ekki haft
neina trú á því að samningavið-
ræður fjögurra Efta-ríkja um aðUd
að Evrópusambandinu myndu
ganga samkvæmt fyrirhggjandi
áætlun og hafa því núna vaknað
upp við vondan draum.
Eða þeir em svona seinir að sýna
vUja sinn í verki. Hafi það verið
skoðun þessara þingmanna að ís-
lendingar ættu að hafa samflot með
hinum Norðurlöndunum inn í Evr-
ópusambandið áttu þeir að sjálf-
sögðu að beita sér fyrir því á Al-
þingi og í ríkisstjóm að ísland
sækti um aðUd um leið og Finn-
land, Noregur, Svíþjóð og Austur-
ríki. Það gerðu þeir ekki.
íslensk stjómvöld tóku þvert á
móti þá ákvörðun eftir miklar um-
ræður um EES-máUð í þjóðfélaginu
að sækja ekki um inhgöngu í Evr-
ópusambandið með hinum Norður-
löndunum heldur stefna á tvíhliða
samning. Við það situr að sjálf-
sögðu.
Öflugt
menningarsamstarf
Auðvitað er ljóst að aðUd hinna
Norðurlandanna að Evrópusam-
bandinu mun hafa áhrif á norrænt
samstarf, ekki síst til að byrja með.
Orka stjómmálamanna og emb-
ættismanna hinna Norðurland-
anna ipun beinast að því að aðlag-
ast breyttum aðstæðum og sameina
kraftana á hinum nýja samstarfs-
vettvangi þeirra. Það er jú yfirlýst-
ur vUji margra Skandinava að sam-
hæfa norræn viðhorf innan Evr-
ópusambandsins svo að Norður-
lönd geti haft þar einhver áhrif á
gang mála. islendingar hafa að
Laugardags-
pistLU
Elías Snæland Jónsson
aðstoðarritstjóri
sjálfsögðu eftir sem áður aUa
möguleika til að fylgjast með og
jafnvel taka þátt í þeim samtölum
á pólitískum samstarfsvettvangi
Norðurlanda eftir því sem ástæða
þykir til.
Hins vegar er því spáð að sjálf-
stætt norrænt samstarf muni í
framtíðinni beinast enn frekar inn
á svið menningarmálanna sem
reyndar eru þegar einn mikUvæg-
asti hluti samvinnu bræðraþjóð-
anna. Það er rétt stefna. Því meiri
sem efnahagslegur og póUtískur
samruni verður í Evrópu þeim
mun mikUvægara er að efla menn-
ingarstarf, Ustsköpun og menning-
arlega sjálfsvitund smáþjóða eins
og Norðurlanda.
Þröngt sjónarhom
Þegar roláð er upp tíl handa og
fóta vegna þess að íslendingar séu
að einangrast frá nágrönnum sín-
um hlýtur að vera spurt um for-
sendur slíkra upphrópana. Lýsa
þær ekki fyrst og fremst afar
þröngri hugsun?
Hagsmunir íslendinga í Evrópu,
eins og reyndar í samskiptum við
ríki í öUum heimsálfum, eru fyrst
og síðast viðskiptalegs eðUs.
Hinn margræddi samningur um
Evrópska efnahagssvæðið, EES, er
í raun réttri víðtækur viðskipta-
samningur sem getur haft mikU
áhrif hér á landi ef íslendingar
reynast menn til að nýta tækifærin
sem hann skapar. EES leysti af
hólmi að mörgu leyti ágætan tví-
hUða viðskiptasamning Islendinga.
Og nú blasir við, ef stækkun Evr-
ópusambandsins verður að veru-
leika á næsta ári, að inntaki EES-
samningsins verði breytt í nýjan
tvíhUða samning.
Þess vegna er alveg ástæðulaust
að halda því fram að hætta sé á
viðskiptalegri einangrun íslend-
inga í Evrópu. Ef rétt er á málum
haldið af íslands hálfu eiga við-
skiptahagsmunir okkar í álfunni
að vera jafn vel tryggðir eftir
stækkun Evrópusambandsins og
þeir eru nú.
Pólitískur
þykjustuleikur
AðUd íslendinga að Evrópusam-
hætti að fljótlegt er að flytja ís-
lenskar vörur á markað nánast
hvert sem er á jörðinni. ísland Ugg-
ur ekki aðeins miðja vegu milU
Evrópu og Ameríku, heldur er
einnig orðið harla stutt tíl Japans
og annarra Kyrrahafslanda þar
sem efnahagslegur uppgangur er
með eindæmum kröftugur. Þar eru
mögiUeikarnir mikUr, eins og at-
hafnasamir íslendingar hafa þegar
sýnt, ekki síst með útflutningi
ýmissa sjávarvara.
Næsti vagn
enn dýrari
í ljósi aUs þessa er full ástæða til
að stjórnvöld hugi af stórauknum
krafti að viðræðum viö Bandaríkin
um fríverslun. Satt best að segja
geta Bandaríkjamenn reynst ís-
lendingum mikilvægir bandamenn
í baráttunni gegn innflutningshöft-
um af ýmsu tagi - jafnvel innan
Evrópu. Þann lærdóm má í það
minnsta draga af fiskistríðinu við
Frakka en þeir gáfu þá fyrst eftir
þegar Bandaríkjamenn hótuðu að
svara fyrir sig í sömu mynt.
Um leið ber að leggja verulega
aukna áherslu á að efla gagnkvæm
viðskipti íslendinga og Asíuþjóða.
Núna hefur það síst af öUu tilgang
að fara að elta strætisvagn sem er
fyrir löngu lagður af stað - já,
reyndar kominn langleiðina á
endastöð.
Þess ber svo að geta að allt bend-
ir tíl þess að næsti strætisvagn tU
Brussel leggi ekki af stað fyrr en
eftir mörg ár. Og að þvi er best
verður séð mun sú ferð verða bæði
dýrari og óþægUegri fyrir farþeg-
ana en sá kostur sem íslensk
stjórnvöld hafa þegar hafnað.