Dagblaðið Vísir - DV - 12.03.1994, Qupperneq 32

44
LAUGARDAGUR 12. MARS 1994
Rofar til í loðdýraræktinni:
Krepp an var
ekki alslæm
- segir Reynir Barðdal, loðdýraræktandi á Sauðárkróki, sem sér fram á bjarta framtíð
i ereininrii
Reynlr Barðdal hefur unnlð I loðdýrarækt lengst allra hér á landi og sér nú fram á bjartari framtið eftir sjö mjög
erflð ár.
Mikil útþensla var í loðdýrarækt hér á landi fyrir nokkrum árum á sama
tima og verðhrun var á skinnum erlendis.
„Eg er sannfærður um að fyrst við
lifðum þetta af er loðdýraræktin
komin til að vera. Nú er meira að
segja möguleiki á að greinin skapi
einhver aukin atvinnutækifæri og
bæti upp þann samdrátt sem er á
vinnumarkaðnum. En þessi kreppa,
sem veriö hefur í loðdýraræktinni
mörg undanfarin ár, mátti ekki
standa lengur. Ég býst við að ef ekki
hefði rofað til á síöasta ári hefðu loð-
dýrabændur gefist unnvörpum upp
á þessu ári. Langlundargeðið var á
þrotum, enda þarf að fara alveg aftur
til 1940-’50 til að flnna einhvern sam-
bærilegan samdrátt á markaðnum.
Þetta var svo langur timi núna sem
markaðurinn var niðri. Við höfum
þurft að þola sjö mögur ár en nú eru
menn bjartsýnir á að fram undan séu
góðir tímar og þykjast sjá þar ýmis
teikn á lofti,“ segir Reynir Barðdal,
loðdýraræktandi á Sauðárkróki.
Reynir er sá maður sem á að baki
lengsta og samfelldasta starf í loð-
dýraræktinni á íslandi. Hann er sá
eini í greininni sem hefur haldið
áfram gegnum þykkt og þunnt og
hann hefur staðið af sér alla þá nei-
kvæðu umræðu sem átt hefur sér
stað um loðdýraræktina á síðustu
árum, enda segir Reynir nú: „Þegar
menn hafa reynt aö gera sig gildandi
á opinberum vettvangi þá hefur byij-
unin á ræðunum venjulega verið:
„Loödýrarækt, laxeldi, sukk og svín-
arí“. Nú held ég að menn verði aö
fara að fmna einhverja nýja byrjun
á ræður sínar. Ég er líka sannfæröur
um að laxeldiö á eftir að koma upp.
Kannski þurfa þeir að skipta um
stofn eins og við gerðum."
Þá voru sjö
loðdýrabú á landinu
Reynir hefur lifað og hrærst í loð-
dýraræktinni í aldarfjórðung. Það
var sumarið 1969 sem hann hélt til
náms í Noregi og í ársbyijun 1971
kom Reynir til landsins með dýrin á
búið sem stofnsett var hér af hlutafé-
laginu Loðfeldi, þar sem Adolf heit-
inn Bjömsson rafveitustjóri var
helsti hvatamáður og drifljöður. Á
þessum tíma voru sjö loðdýrabú í
landinu. Búiö á Gránumóum við
Sauðárkrók er það eina sem hefur
starfað óslitið og einungis eitt annað
bú af þessum sjö er starfrækt í dag,
búið Helgadal í Mosfellssveit en 10
ára hlé varð á starfsemi þess.
Reynir segir að sú rúmlega 100%
hækkun á minkaskinnum sem varö
á síöasta ári og tæplega 200% í refn-
um fari einungis í það að styrkja eig-
iníjárstööu búanna. Nú fáist um 2000
krónur fyrir minkaskinniö, sem sé
heldur yfir framleiðslukostnaði, sem
er með vinnu bóndans reiknaður
rúmlega 1800 krónur. En verðiö hafi
farið allt niður í 700 krónur á skinni
og þá sjái nú menn hvernig afkoman
hafi verið.
Reynir er með 2200 minkalæður
um þessar mundir og 65 refalæður.
Hann hefur náð að lesa rétt út úr
þróun markaðsmála að undanfórnu,
veriö að fjölga dýrum undanfarin
misseri og er nú kominn meö full-
nýtta skála eftir aö fimm skálar
höfðu staðiö auðir í nokkur ár. Þegar
kreppan byijaði var hann með 4-5
menn í vinnu en undanfarin ár hefur
hann þurft að láta eigiö vinnufram-
lag duga. Nú er Reynir byijaður að
ráða til sín fólk aftur, segist vera með
2-3 með sér í sumar og ársframleiösl-
an stefni í 11 þúsund minkaskinn og
300 refaskinn.
„Það hafa skipst á skin og skúrir í
þessu. Fyrstu árin voru erfiö af þeim
sökum að stofninn sem við fengum
var veikur. Það var í honum vírus-
sjúkdómur sem skapaði mikil affóll
aíf hvolpum og vanhöld. Yfirdýra-
læknir komst að þeirri niðurstöðu
að það þýddi ekkert annað en skipta
um stofn í landinu. Það var árið 1983
sem menn stóöu frammi fyrir þessu.
Þetta var mikil áhætta sem fólst í
þessu. Það var spurningin hvort það
dygði að sótthreinsa skálana, hvort
vírusinn gæti ekki leynst í umhverf-
inu. Að auki var mjög kostnaðarsamt
að kaupa nýjan stofn. Ég ákvað að
taka áhættuna og um þetta leyti urðu
eigendaskipti á búinu. Ég tók við öll-
um skuldum Loöfelds og félagið var
lagt niður. Eigendumir töpuðu þó
ekki meira en því sem hlutafjáreign
þeirra nam.
Stofnskipti tókust vel
Nú, það verður ekki annað sagt en
þessi stofnskipti hafi tekist ákaflega
vel. Við höfum aldrei síöan orðið vör
við þennan vírus og við íslendingar
stöndum betur aö vígi en allar aörar
þjóðir í heiminum sem þurfa að berj-
ast við þennan vírussjúkdóm, í
mismiklum mæli þó. En okkar stofn
er hreinn og það er vitaskuld auðlind
út af fyrir sig.“
Voru þetta mistök landbúnaðarfor-
ustunnar hér á landi aö ýta svona
mörgum út í loðdýraræktina á síð-
asta áratug?
„Nei, ef að menn eru að leita aö
einhverri verulegri skekkju eða mis-
tökum þá held ég að stóra skekkjan
hafi verið gerð 1954 þegar íslending-
um var bannað að stunda loðdýra-
rækt. Það hafa náttúrlega verið erfið-
ir tímar þá og menn ekki haft næga
fjármuni til að tryggja góöa aðstöðu
og aðhald fyrir dýrin. Það hefði samt
verið réttara að halda áfram með
greinina en gera kröfur um hluti eins
og húsakost og girðingar. Bannið
orsakaði það nefnilega að verkþekk-
ingin glataðist og það er það sem
styrkir okkur í dag að verkþekkingin
er til staðar.
Útþensla á
vitlausum tíma
Það sem gerðist á síðasta áratug
var einfaldlega að svo óheppilega
vildi til að þessi útþensla greinarinn-
ar átti sér stað á vitlausum tíma.
Verölag á mörkuðum hafði verið
ipjög hagstætt árin 1984-’86. Þetta
eru bestu árin á þessum aldarfjórð-
ung í greininni. Þá er það sem menn
taka við sér hér en útþenslan byrjar
einmitt á þeim tíma sem veröið fer
að falla. Að auki voru ytri aðstæður
ekki hagstæöar í landinu, verðbólga
mikil, verkþekkingu skorti og það er
kannski lýsandi dæmi fyrir þá
skammsýni, sem oft hefur ríkt hér í
málum, að búin voru sett langt fram
til dala í stað þess að byggja þau sem
næst fóðurstöðvunum. Þetta var allt
á sömu hliðina og gat því ekki farið
öðruvísi. Búunum hefur fækkað úr
270, þegar þau voru sem flest, niður
í um 70 sem þau eru í dag.“
En hvað var það sem olli þessu
mikla verðfalli?
„Það voru margar ástæður fyrir
því. Má þar nefna slæmt efnahags-
ástand í Bandaríkjunum, hlýindi í
Evrópu og óhagstæða tískuþróun. Þá
bætti ekki úr skák þegar náttúru-
verndarsamtök fóru að beita sér á
móti því að fólk gengi í skinnum af
dýrum. En sem betur fer hafa þessir
hlutir verið aö breytast að undan-
fórnu. Tískusveiflan hefur orðið til
okkar og síðan virðist eins og það sé
aö opnast stór markaður í Rúss-
landi. Rússar, sem áöur framleiddu
mikið á þennan markað, virðast nú
vera farnir að kaupa skinn í stórum
stO.
Nokkuð björt framtíð
Sem betur fór báru menn gæfu til
þess að standa við bakið á okkur. Þar
eiga sérstakan heiður skiliö stjórn
Framleiönisjóðs landbúnaðarins,
sem hefur ávallt sýnt greininni mik-
inn skilning, svo og nokkrir alþingis-
manna okkar. Mér líst vel á framtíð
greinarinnar núna og kreppan var
ekki alslæm. Hún hefur kennt mönn-
um aö búa betur að sínu og draga
úr tilkostnaöi eins og mögulegt er.
Ég held að þeir sem stunda grein-
ina nú séu mjög áhugasamir, enda
meðvitaðir um að það þarf að hugsa
vel um dýrin og láta þeim líða vel.
Það er stór þáttur í því að ná góðri
framleiðslu. Ég hef alltaf haft mikinn
áhuga á loðdýraræktinni. Það er ekki
aðeins ánægjan í því að gefa dýrun-
um og moka frá þeim, heldur er þetta
eins og hvert annað ræktunarstarf
sem er spennandi að fylgjast með
hvernig til tekst frá ári til árs. Við
færum ættbók dýranna inn í tölvur
og þannig er auðvelt að fylgjast með
þessu.
Nauðsynlegt að
auka framleiðsluna
Ég hallast að því aö það sé nauð-
synlegt að auka framleiðsluna á nýj-
an leik. Það getur reynst jafnslæmt
ef vantar skinn á markaðinn og það
sé of mikiö af þeim. Þú sérð að árið
1987 var framleiðslan í heiminum 45
milljónir skinna, núna er hún 19-20
milljónir. En menn verða að fara
skynsamlega í það. Byrja smátt og
reyna að hafa tilkostnaðinn sem
minnstan. Þaö þarf að byggja þetta
sem kjarna í kringum fóðurstöðv-
arnar,“ segir Reynir og það virðist
enginn bilbugur á honum í loðdýra-
ræktinni. Fram undan eru annasam-
ir tímar í minkabúinu. Fengitíminn
er að byrja og gotið hjá minknum er
í lok apríl og byrjun maí.