Þjóðviljinn - 12.01.1975, Blaðsíða 6

Þjóðviljinn - 12.01.1975, Blaðsíða 6
6 SÍDA — ÞJÓÐVILJINN Sunnudagur 12. janúar 1975. LÚÐVÍK JOSEPSSON Málmblendiverksmiðja eða rafhitun húsa „Hvers vegna er rétt, að ráðast I byggingu málmblendiverk- smiðju?", — spurði fréttamaður sjónvarps iðnaðarráðherra, Gunnar Thoroddsen i sjónvarps- þætti fyrir stuttu siðan. Svar iðnaðarráðherra var efnislega á þá leiö, að fyrst og fremst væri um að ræða mögu- leika á að selja raforku til verk- smiðjunnar og I annan stað þá væri það stefna Sjálfstæðis- flokksins að skjóta þyrfti nýjum og traustari stoðum undir at- vinnulíf landsmanna. Ég hygg að flestir þeir, sem gerst hafa talsmenn þess, að Islendingar semji við auðfyrir- tækið Union Carbide um byggingu og rekstur málmblendi- verksmiðju, hafi uppi svipuð rök og Gunnar Thoroddsen fyrir af- stöðu sinni, þ.e.a.s. þau, að viö þurfum að selja raforku, og að verksmiðja af þessari gerð muni gera atvinnulif okkar traustara en það er nti. Það er þvi rétt að skoða þessar röksemdir nokkru nánar. Raforkusalan Samkvæmt samningsdrögum þeim, sem gerð hafa verið milli Union Carbide og islenskra stjórnvalda um málmblendiverk- smiðju við Grundartanga I Hval- firði, er gert ráð fyrir, að verk- smiðjan kaupi raforku frá Lands- virkjun, sem nemí 550 Gwh ( Gigawattstundum) á ári, og skiptist sú orka i 244 Gwh for- gangsorka og 306 Gwh afgangs- orka. Gert er ráð fyrir raforku- samningi til 20 ára. Verð þessarar raforku á að vera tvö fyrstu árin 82aurará kw. st. að meðaltali, en breytist siðar eftir ákveðnum reglum. Hér verður miöað við verðið tvö fyrstu árin, enda er augljóst, að verðið siðari árin verður fslendingum ennþá öhag- stæðara i samanburði við aðra orkusölumöguleika og sennilegt orkuverðlag þá. Samkvæmt þessu er ráðgert, að orkusalan til verksmiðjunnar nemi um 450 miljónum króna á ári, og að orkumagnið, sem verksmiðjan noti, verði um 60 Mw (Megawött) eða rumlega 1/3 af hinni nýju Sigölduvírkjun, sem er 150 Mw. I skýrslu, sem fyrir liggur, um verksmiðjumálið og raforkusölu til verksmiðjunnar, og sem gerð var snemma á árinu 1974 kemur fram, að ekki er fært að selja þetta raforkumagn til verksmiðj- unnar, nema jafnframt sé ákveðið að ráðast nú þegar i aðra stórvirkjun, sem þá yrði við Hrauneyjarfoss og yrði jafnstór og Sigölduvirkjun eða 150 Mw. í þessari skýrslu er sagt, að til þess að hægt sé að reikna út, hvað mögulegt sé að selja raforkuna til verksmiðjunnar á lægstu verði ,,svo að almenningi verði ekki Iþyngt", verði að taka til skoð- unar stofnkostnað og reksturs- kostnað beggja stórvirkjananna, við Sigöldu og við Hrauneyjar- foss. Þetta gerðu sérfræðingar Landsvirkjunar og miðuðu við að dreifa stofnkostnaði og reksturs- kostnaði þessara tveggja virkjana á 40 ára reksturstlmabil. 1 skýrslunni segir, að miðað við stofnkostnað virkjananna beggja, sem áætlaður var fyrir rúmu ári sfðan, og þá var 17,3 miljarðar króna, verði að telja aö fram- leiðslukostnaður á forgangsorku frá þessum orkuverum sé 8,2 mills eða um 98 aurar á kw.st. Nú er augljóst, að stofn- kostnaður virkjananna verður miklu meiri en áætlað var og leikur þvi enginn vafi á, að fram- Ieiðslukostnaður forgangs- orkunnar verður aldrei undir 9,5- 10,5 mills. Það er því alveg ljóst mál; að fyrirhuguð orkusala til járn- blendiverksmiðjunnar á 9,5 milis forgangsorkan og 5 mills af- gangsorkan, eða á 82 aura kw.st. að meðaltali, er beinlinis undir framleiðslukostnaöarverði. Sti skýring, að verksmiðjan takí rtimlega helming orkunnar I formi afgangsorku, er Htils virði, þegar þess er gætt, að skylt er að án sllkra skilyrða, og erum við þvi fullkomlega frjálsir að ráð- stöfun á orkunni á þann hátt, sem við teljum okkur hagkvæmast. Þær athuganir, sem gerðar voru um nýtingu orkunnar, voru þvi jöfnum höndum I sambandi við orkufrekan iðnað, eins og málmblendiverksmiðju, og til al- mennrar htisahitunar með raf- orku I stað oliuhitunar. Magntis Kjartansson, fyrrver- andi iðnaðarráðherra lagði fyrir Alþingi á sl. ári mjög athyglis- verða skýrslu, sem verkfræði- skrifstofa Sigurðar Thoroddsen gerði, um raforku til húshitunar. Samkvæmt þessari skýrslu nota Islendingar orku til húshit- unar, sem nemur 2530 Gwh. á ári, miöað við notkun á árinu 1972. verksmiðjunnar i forgangsorku. Sé Norðurlandi einnig bætt við þarf énn 241 Gwh. til viðbótar. 1 skýrslu verkfræðistofu Sigurðar Thoroddsen kemur fram, að mið- að við að oliuverð sé kr. 11.50 hver Htri þá megi sambærilegt raf- orkuverð til húsahitunar vera kr. 2.50 kw.st. Nú er olluverðið þegar kr. 16.70 hver litri ög mætti þá raforkuverðið til húsahitunar nema kr. 3.60 kw.st. Af þvi, sem hér hefur verið sagt er ljóst, að brýn þörf er á þvi, aö Islendingar breyti sem allra fyrst húsahitun úr oliukyndingu i notkun jarðhita, þar sem þess er kostur og I notkun raforku allsstaðar annars staðar. Þörfin á raforku I þessu skyni er augijós og ú næstu 2—3 áruin er hægt að nýta til húsahitunar, I Dettifoss er einn þeirra staða sem rætt hefur verið um að virkja á Norðurlandi. afgreiða allt orkumagniö, 550 Gwh. á ári, og I tilteknum hlutföllum forgangsorku og afgangsorku. Hvaða aðrir möguleikar eru til orkusölu? Sá áróöur hefur jafnan verið hafður uppi i hvert sinn sem ís- lendingar hafa ráðist I að koma upp sæmilega stórum raforku- virkjunum, að þeir yrðu óhjá- kvæmilega að ráðstafa stórum hluta orkunnar til einhverra ann- arra en sjálf sín, til þess að virkj- unin yrði ekki óhagkvæm, eöa til þess að hægt yrði að fá f jármagn til að koma virkjuninni upp. 1 samræmi við þennan áróður var um 2/3 orkunnar frá Búrfells- vlrkjun ráðstafað til erlends aðila á smánarverði eins og kunnugt er. Þegar ráðist var i Sigölduvirkj- un I tíð vinstri stjórnarinnar, var þess vandlega gætt, að ekki yrði gengist undir nein skilyrði um sérstaka ráðstöfun orkunnar frá hinu nýja orkuveri, I sambandi við útvegun lána til framkvæmd- anna. Það tókst að titvega 511 nauösynleg lán til virkjunarinnar Þessi orka skiptist þannig, að 130 Gwh. eru framleiddar með raforku, 1200 Gwh. með jarðhita og 1200 Gwh. með ollu. Þetta þýð- ir með öðrum orðum, að árið 1972 hafa Islendingar notað oliu til húsahitunar sem nemur 1200 Gwh. (gigawattstundum), en það er meira en tvöföld sú ársorka, sem rætt er um að selja til málm- blendiverksmiðju. f skýrslunni kemur fram, að þó að jarðvarmi veröi notaður til hins ýtrasta, miðað við kostnaðarlega hag- kvæmni, til þess að leysa oliu- kyndinguna af hólmi, þá verði samt eftir þörf fyrir raforku til htisahitunar árið 1980, sem nemi um 927 Gwh. á ári. Þá, þegar jarðhitamöguleikar hafa verið fullnýttir, verður raf- orkuþörfin til húsahitunar á nti- verandi Landsvirkjunarsvæði, þ.e. á Suðurlandi, Reykjanesi og Vesturlandi 342 Gwh. á ári. Ariö 1972 var raforka til húsahitunar á þessu svæði 56 Gwh., og er þá Ijóst, aö auka þarf raforkunotk- unina á þessu svæði frá þvi sem nti er, til húsahitunar, um 286 Gwh. á ári á þessu tfmabiii, fram til 1980. Það er því ljóst, að aðeins þetta svæði (Landsvirkjunarsvæðið) þarf að nota I þessu skyni jafn- mikið og ætlað er til málmblendi- stað oliunotkunar, alla þá raf- orku, sem nú er rætt um að selja til málmblendiverksmiðju. Sjálfsagt er að nýta raforku frá Sigöldu um leið og htin verður til- tæk til htisahitunar á þeim svæð- um sem þegar geta auðveldlega nýtt orkuna. Auðvitað þarf á ýmsum stöðum að bæta nokkuð dreifikerfi en sllkt verður að gera jöfnum höndum og er ekkert þrekvirki og síðan á að vinna að allsherjar samtengingu á öllum helstu orkuveitusvæðum lands- ins. Það er blátt áfram hlægilegt að kvarta undan kostnaði við endur- bætur á dreifikerfum í þessu sambandiog við tengilínurá milli landshluta, á sama tlma og rætt er um aö leggja fram 1.5 miljarða Ihlutafé i málmblendiverksmiðju og útvega auk þess að okkar hluta rumlega 4.0 miljarða i stofnfé til verksmiðjunnar og byggja auk þess höfn hennar vegna fyrir 300^100 milj. kr. Aður hefur verið á það bent að ráðgerð raforkusala til málm- blendiverksmiðjunnar gæti orðið um 450 milj. kr. á ári. Sama orku- magn, sem selt yrði tii húsahitun- ar á kr. 2.50 kvst. gæfi þrefalt verðeöa 1.350 milj. kr. á ári og þó yrði hitunarkostnaðurinn fyrir notendur verulega lægri en að nota oiiu. Traustari stoðir efnahagslífsins önnur aðalröksemdin fyrir byggingu málmblendiverksmiðju i félagsskap við erlendan auð- hring er sti ,,að skjóta þurfi traustari stoðum undir Islenskt efnahagsllf". Skýringu á þessari röksemd er ekki að finna aðra en þá, að Islenskt atvinnulif sé „ein- hæft" og „áhættusamt". Staðhæf- ingar af þessu tagi eru endur- teknar si og æ algjörlega án rök- færslu og er sýnilega skákað í þvi skjóli, að ekki verði farið að grufla nánar út I sannleiksgildi þessara fullyrðinga. Hér er þvi miður ekki aðstaða til að taka þessar staðhæfingar um vangetu Islenskra atvinnu- vega til rækilegrar athugunar, til þess þyrfti miklu lengra mál en hér er hægt að hafa. En nokkur atriði er þó hægt að minna á, sem skýrt geta málið fyrir þeim, sem um það vilja hugsa. Það er stað- reynd, sem ekki er hægt að hnekkja, að á nokkrum siðustu áratugum hafa efnahagslegar framfarir á Islandi verið fullkom- lega eins miklar, miðað við ibúa og best hefur gerst hjá tekjuhæstu þjóðum I heiminum. Þjóðarfram- leiðsla á ibúa mun hafa verið árið 1973 hér á landi ein sti mesta sem skýrslur greina frá. ísland mun það ár hafa skipað 3.-5. sæti með- al hinna hæstu. Þessi mikla þjóö- arframleiðsla og þessar háu þjóð- artekjur hafa grundvallast á at- vinnurekstri Islendinga — sjávar- útvegi, landbúnaði og iðnaði. Hér á landi hefir nokkur stór- iðja útlendinga og i félagi við tit- lendinga verið reynd. Alverið i Straumsvik mun hafa tapað ó'll árin að frátöldum árunum 1973 og 1974 en þá er gróðinn talinn vera um 10 milj. kr. hvort árið — eða semsagt enginn, þegar tillit er tekið til rekstursumfangs. Þó nýt- ur álverkið glfurlegra frlðinda á mörgum sviðum, en mest munar þó um að það kaupir raforkuna langt undir framleiðslukostn- aðarveröi. Rekstur kisilgúrverksmiðjunn- ar við Mývatn hefur gengið með svipuðum hætti. Tap hefur verið ár eftir ár þrátt fyrir ýmiss konar beina og óbeina fyrirgreiðslu sem innlend fyrirtæki hafa ekki notið. Heföu íslendingar átt og rekið álverksmiðjuna hefði rekstur hennar vafalitið verið stöðvaður I eitt ár eða tvö, þegar stöðvun varð I sölu álsins og verðfall. Auð- vitað eíga sér stað sveiflur i at- vinnurekstri landsmanna á sviði sjávartitvegs, landbtinaðar og iðnaðar. En hliðstæðar sveiflur gerast i öllum atvinnurekstri, I öllum löndum. Hvað halda menn um rekstur skipafélaga, þegar fragtir lækka, eða hækka á víxl? Eða hvað halda menn um sveiflur I erlendum iðnrekstri I sambandi viö markaðsmál — verðfall og sölutregðu? Og erlendur landbtin- aður er líka háður sveiflum eins og fjölmörg dæmi sýna. Sú atvinnugrein okkar islend- inga, sem I þessum efnum skiptir mestu máli er sjávartitvegurinn. Vissulega er hann háður ýmsum ytri skilyrðum eins og aflamagni og markaðsaðstæðum. En þess ber Hka að gæta, að sjávartitveg- ur okkar er ekki lengur orðinn „einhæfur", hann er fjölbreytileg atvinnugrein. Veiöar eru stund- 4

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.