Þjóðviljinn - 12.01.1975, Blaðsíða 9

Þjóðviljinn - 12.01.1975, Blaðsíða 9
Sunnudagur 12. janúar 1975. ÞJÓÐVILJINN — SIÐA 9 ARNI BERGMANN SKRIFAR QQKn) fe@[]SDÍfD(Í[fflEtóQ[F Ein af 300 Ein af tæplega 300 bókum, sem út komu 1 fyrra, fylgdi mér inn á nýtt ár. Þaö var ágætur doðrant- ur Jóns Gubnasonar um Skúla Thoroddsen. Mér sýnist aö þetta sé einkar nytsamleg bók: eftir aö hún kom Ut veit maður miklu meira en áöur um það hvernig nútimapólitik varð til á Islandi, miklu fleira um rætur islenskrar róttækni, sem stundum er kölluð „þjóðernisofstæki til vinstri". Ein þeirra róta er merkilega niitima- legur skilningur Skúla á þeim mikla mismun sem oftar en ekki er staðfestur á milli formlegra réttinda og raunverulegra. Aður en lengra er haldið. A okk- ar dögum heyrast oft miklir kveinstafir út af flokksræöi sem svo er nefnt, að öll ákvaröanatekt sé harðlæst i lokuðu flokkakerfi með tilheyrandi ósóma. Skúli Thoroddsen lifði á tíma hinna miklu þingskörunga sem menn Heitar ástir kólnaog baöstofuhjal styttist tala nU um meö söknuði: þá höfðu þingmenn persónuleeg viðhorf og fóru að sannfæringu er sagt, voru ekki bundnir flokkskálfar. Það er i þessu samhengi skemmtilegt að sjá, hve SkUli hefur verið þreyttur á þessari persónupólitlk og harmað flokksleysið — hann vill bersýnilega að menn fylki liði og komi sér upp samtökum og stefnuskrá til aö fá meira vit i sjálfstæðisbaráttuna og mark- sækni, og hefur sjálfsagt haft rétt fyrir sér. Og jafnt á timum þing- jöfra og flokksræðis eru kvart anir manna um þá sem ekki eru „i náðinni", ekki eru i réttri klfku osfrv. ósköp hliðstæðar. Framleiösla En þetta var semsagt UtUrdUr. Ætlunin var hinsvegar sú að vikja að þelm tæpum 300 bókum sem út komu i fyrra, gera litillega grein fyrir þvi, hvernig þær skipt- ast I tegundir (það skal strax tek- ið fram, að lærðir bókasafna- fræðingar mundu fussa viö þeirri skiptingu sem hér fer á eftir). Sllka iðju er unnt að stunda fyrr á þessum vetri en venjulega, þvi nú hefur Landsbókasafn tekið að sér að gefa Ut bókaskrá þá sem áður var tekin saman á vegum Bók- salafélagsins. Bókaskráin var I ár komin út um jól. Mér telst svo til, að þar sé sagt frá 275 bókum, en það vantar nokkrar. Til dæmis íslandssögu Bókmenntafélagsins, og fimm-sex bækur aðrar koma upp I hugann. En hér á eftir verð- um viö, þvi miöur, að láta sem þær séu ekki til. Bókaframleiðsla hefur dregist saman, en ekki mikið. Bækur „fyrir fullorðna" voru I fyrra 204, 290 áriö 1972 og 230 árið 1971. Hrunið mikla, sem alltaf er verið aö spá Islenskri bókagerð er ekki komiö enn. Breytingar á hlutföll- um mi.U i flokka eru ekki veruleg- ar en þar er samt um nokkra at hyglisverða hluti að ræða. Tökum til dæmis barnabækur. Fjórar nýjar barnabækur Mér telst svo til, að I fyrra hafi komið út 71 barna- og unglinga- bók. Þessi útgáfa er á niöurleið — fyrir tveim árum voru barnabæk- ur 96. 1 öðru lagi fer hlutur inn- lendra barnabóka minnkandi, þær eru aðeins 18. Og það sem enn merkilegra er: allar þessar átján innlendu barnabækur voru endurútgáfur (til dæmis sex endurútgáfur ábókum meistara Stefáns Jónssonar) nema fjórar. Aöeins fjórar nýjar islenskar barnabækur komu út á árinu og hefur þeirra frægust liklega orðið tviburasaga GuðrUnar Helgadótt- ur. Skýringuna á þessari fátækt má liklega finna við skoðun hinna þýddu barnabóka: liklega er góð- ur helmingur þeirra prentaður erlendis, liður i alþjóðlegri útgáfu þar sem myndakostnaöur verður fremur Htill. Reyndar er allmikið af bókagerð komið út úr landinu — má nefna sem dæmi ýmislegar stórar bækur með miklu mynda- efni, handbækur og yfirlitsrit um sögu, landafræði, skordýr og hvaðeina. Um val á erlendum barnabók- um til þýðinga er það að segja, að liklega fer það ögn skánandi. Allavega er minna af krakka- reyfurum Ur löngum serium, enda ætti satt að segja yfrið nóg að vera til af þeim á öllum bóka- söfnum. Að þvi er varðar barna- bókaUtgáfu er það eitt fyrirtæki sem hefur nokkuð góöa sérstöðu og það er Iðunn. Það er einmitt sú útgáfa sem leggur út I ævintýri eins og að þýöa bók eftir þann rauöa barnabókahöfund Sven Wernström, sem á vonandi eftir að hrella margar Ihaldskerlingar. Halda velli Islenskarbókmenntireru ósköp svipaðar að fyrirferð og venju- lega. Nefndar eru 21 l.ióðabók, en liklega vantar nokkrar sjálfút gáfur nýliða I skrána. Nýliðar eru annars sjö á skrá,þeirra á meðal það orðheppna metsöluskáld Þórarinn Eldjárn. Clafur Jóhann og Siguröur A. Magnúss. gáfu út ljóðabækur ásamt fimm öðrum lífsreyndum skáldum. Endurútgáfur voru sjö og f jölgar þeim reyndar I flestum bóka- flokkum. 1972 komu Ut 22 ljóða- bækur en áriö 1971 um fjörutiu, herra minn sæll og trúr. Skáldsögur og ritgerðasöfn voru 21, þar af þrjár endurútgáf- ur. Hér er vert að vekja athygli á þvi, að afþreyingarbókum, hinum islensku eldhUsreyfurum, fer fækkandi — ég held að slikar bæk- ur hafa ekki verið nema f jórar, en oft hafa þeir veriö 8-10 á ári. Að öllu samanlögðu er þessi flokkur bóka liklega jafnskástur, þótt ekki verði sagt að stórtiðindi hafi beinllnis gerst. Þarna eru Halldór og Guðbergur, Jakobina og Thor, Þorgeir Þorgeirsson og Steinar Sigurjónsson, Þorsteinn frá Hamri og Þráinn Bertelson. Aður hefur sú hugmynd verið látin uppi, að liklega muni viðbótarrit- laun efla fleiri menn oftar til skáldsagnagerðar en áður. Ljóðabækur verða liklega alltaf til á Islandi, hvort sem efnahags- legar forsendur eru betri eöa verri. Það er nokkuð árvisst að Ut komi fimm (eða sex) bækur um islenskar bókmenntir og einstök skáld. Ein er þýdd — bók Breds- dorffs um þau firn sem hlutust af óskipulögðum kvennamálum á timum Islendingasagna. Þá komu Sjö erindi um Halldór Lax- ness, löng ritgerð Ingvars Stefánssonar um Gandreið Benedikts Gröndal (hvorttveggja i einni bók) og hér set ég einnig bók Helga Skúla Kjartanssonar um Hallgrim Pétursson. Tiu út- gáfur, alþýðlegar eða fræðilegar, voru gerðar á fornritum og ritum fyrri alda — þar á meðal er þjóð- hátiðarlandnáma, snobbútgáfan af Ferðabók Eggerts og Bjarna, hib heillandi safn Einars ólafs, Fagrar heyrði ég raddirnar og tvær Passiusálmaútgáfur íslensk sagnfræðirit eru ekki nema fjögur (fyrir utan Þjóð- hátl&arsöguna sem áður var get- ið) og má það eiginlega ekki vera minna á þessu söguári. Hér er bókin um SkUla Thoroddsen höfb meb, þvi hún fer langt út fyr- ir venjuíegan ævisöguramma. Hér er togarasaga Heimis Þor- leifssonar og Reykjavikursaga Páls Lindals. I betri árum telur þessi flokkur á annan tug bóka. Sjómannabókin sem hvarf Alls falla 27 bækur undir marg breytilegan flokk bóka þar sem saman kemur ýmislegur þjóbleg- ur fróbleikur og samtiningur, ferbabækur, endurminningar, ævisögur byggðar á vibtölum áttahagafræbi, saga einstakra félaga. A þessu svibi er um mik- inn samdrátt ab ræða og mundu vist flestir segja að löngu væri mál til komið. Fyrir tveim árum voru tæplega fimmtiu bækur i þessum flokki. Ýmsir ágætir menn eru enn með sagnaþætti (t.d. Bergsveinn SkUlason og Ein- ar Bragi) en liklegt er að sá akur sé nú mjög plægður. Enn at- hyglisverðara er að ævisagan, endurminningarnar virðast hafa misst þó nokkuð af sinu að- dráttarafli. Það var talað við Þórð á Dagverðará, Guðrún A. Simonar kom út aftur, Matthlas talaði við Gunnlaug Scheving, svei mér ef það var nokkuð meira. Jú — Gylfi Gröndal talaði við Kristin Guðmundsson utan- rikisráðherra og sendiherra, en sú bók komst reyndar ekki á list- ann. Hun minnir á merkilega staðreynd: þaö virðist sama hvort um er að ræða aumingja eða öðlingsmann úr hópi stjórn- málamanna — allir eru þeir jafn gjörsamlega frábitnir þvi að segja frá einhverju sem máli skiptir. Ég held ég ijúgi þvi ekki að það hafi i faun og veru gleymst ab setja saman sjómannabókina i ár, en þær bækur hafa stundum verib margar. Nema hvab sjó- slysasögunni miklu heldur áfram, en þab rit ætlar sér bersýnilega ab keppa við Hæstaréttardóma og Alþingistiðindi að lengd og verður vonandi gott fyrir þá sem þurfa á hillumetrum að halda. Mesta hruniö Þýdd rit um söguleg efni, hvort sem um er ab ræba fræbi- mennsku, endurminningar eba þá spekUlasjónir á la Dáhiken — þau eru ekki mörg, eba abeins sjö. Sá flokkur hefur oft ábur áreiðan- lega verib helmingi stærri eba meir. Þarna er ab fara af stað mjög myndskreytt itölsk mann- kynssaga, Ut komu tvær bækur um landafundi, ný þýbing á bráð- skemmtilegum endurminningum Peters Freuchens og svo sjálfs- ævisaga Jörundar hundadaga- kóngs, sem islenskum finnst skemmtilegastur valdsmanna eins og vonlegt er. Þab er bara verstað honum hefur bersýnilega ekki fundist Islandsævintýric nærri þvi eins spennandi og okk ur. Höldum "þá áfram meö flokka þýddra bóka. Mesta hrunið sem um getur i islenskri bókaUtgáfu er tengt erlendum þýddum skáld verkum, og á þetta, þvi miður, jafnt við um reyfara og bók menntaverk. Arið 1971 komu út 4( reyfarar og 10 erlend skáldverk sem til bókmennta máttu teljast Arið 1972 voru reyfararnir 44 og bókmenntaverkin 14 og þótti þat nokkuð gott hlutfall. En nU eri reyfararnir aðeins 4. Bækurnai fjórar er þýðing Jóns Gislasonar á þrem leikritum Evripidesar Móðir sjöstjarna eftir WiIIian frænda Heinesen, Mariamma stutt helgisaga eftir Pár Lager kvistog stutt skáldsaga eftir þanr japanska kviðristumann Misjima. Reyfararnir eru ósköp svipaðir og venjulega. Þarna eru nýjustu æsingabækur eins og Exorcist og Siðasti tangó i Paris, fastagestii eins og Sven Hazel, MacLean Bagley og Hammond Innes, fuli trúar tilfinningadýrðarinnar eins og Theresa Charles og Denise Robins, gamlir uppvakningai eins og Kordula frænka og leyni- lögreglumeistari eins og Simenon. Liklega halda best sölc þær bækur í þessum blokki sem oysgja ð sérlega æsilegri og lygi- legri atburðarás, en manni sýnist i fljótu bragbi að bæði ástirnar sykursætu og flókna morðgátan eigi I vök að verjast. Handbækur og fleira Aftur á móti sýnist vöxtur i kennslubókum, þær teljast 25 og ég held alllt innlend framleiðsla — þarna er mikil hreyfing frá þvi sem var fyrir skömmu, þegar kennslubækur færðust milli kyn slóða, hverju sem fram fór I heiminum. Handbækur margs- konar, uppflettirit, eru einnig flokkur bóka sem er á uppleið — þær voru átján og gáfu upplýsing- ar um kynlif og skordýr, eldvarn- ir og Islensk lög, meðferð ung- barna og ferðalög svo nokkuð sé nefnt. Mér synist aö tiu bækur falli undir dulræn efni svokölluð. Þar af eru ekki nema tvær innlendar miðilsbækur, Elinborg og seinna bindið af Ragnheiði Brynjólfs- dóttur, sem mun hafa vakib ná- kvæmlega jafnlitla athygli og hib fyrra kom upp fjabrafoki. Hins- vegar eru tvær draumráðninga- bækur og þrir bæklingar um stjörnuspádóma og geri ég ráb fyrir þvi ab áhugi manna á þvilik- um efnum muni haldast nokkub svo i hendur vib oliukreppuna. Undir trUarbrögð beinlinis falla fimm bækur, þar af tvær bibliuút- gáfur. Or þessu fara flokkarnir mjög að smækka. Bækur um félags- fræði, vistfræði, hagfræði, sál- fræði og svo jarbfræði (önnur raunvisindi komast ekki á blað) eru svo fáar að undrum sætir — aðeins sjö, þýddar og frumsamd- ar. Sigurbur Þórarinsson skrifar um Vötnin strib, Hjörleifur Gutt- ormsson um vistfræbi, Kristján Fribriksson um sina framsóknar- Utópu, þýdd er skýrslan um Tak- mörk vaxtar. Þab er nú ekki mik- ib meira — kilja MM eftir Erich Fromru, Listin ab elska, komst ekki á skrána. Bókaútgáfa um myndlist og tónlist lá svotil alveg niðri (samtalsbækur vib lista- menn, þrjU nótáhefti), ljós- myndasöfn til landkynningar voru þrjú, bækur um iþróttir og tómstundagaman fimm. Eyður og hrun Þegar á heildina er litib er hvorki ástæba til ab fagna né heldur gráta beisklega yfir is- lenskri bókaUtgáfu. Hún er þarna. I henni eru slæmar eybur, sem virbast fara stækkandi — nefni ég sérstaklega útgáfu er- lendra bókmenntaverka og rita um félagsfræbi, samtima sögu, heimspeki og annab I þá veru. Hinsvegar skal þvi ekki gleymt ab niburskurburinn verður mest- ur i ýmsu þvi sem ómerkilegast hefur verið: skrautUtgáfur á er- lendum reyfurum og innlendum reyfurum og útvötnuðum þjóðleg- heitum og minningatuldri. En þessir flokkar voru reyndar svo fyrirferðarmiklir um tima að eitthvað hlaut undan að láta — og er ekki vist að við þurfum að hrósa hvorki Utgefendum né les- endum fyrir bættan smekk. Arni Bergmann

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.