Þjóðviljinn - 18.03.1979, Síða 4

4 StÐA — ÞJÖÐVILJINN Sunnudagur 18. mars 1979
DIOÐVIUINN
Málgagn sósíalisma, verkalýös
hreyfingar og þjóðfrelsis
l tgefandi: Otgáfufélag Þjóöviljans
Kra mkvæmdastjóri: Eiftur Bergmann
Kitstjórar: Arni Bergmann, Einar Karl Haraldsson.
Frettastjóri: Vilborg Harftardóttir
Kekstrarstjóri: Olfar Þormóösson
Auglýsingastjóri: Rúnar Skarphéöinsson
Afgreiöslustjóri: Filip W. Franksson
Blaöamenn: Alfheiöur Ingadóttir, Einar Orn Stefánsson, Erla Sigurö-
ardóttir, Guöjón Friöriksson, Ingibjörg Haraldsdóttir, Ingólfur Mar-
geirsson, Magnús H. Gíslason, Sigurdór Sigurdórsson. íþróttafrétta-
maöur: Ingólfur Hannesson. Þingfréttamaöur: Siguröur G. Tómasson.
Ljósmyndir: Einar Karlsson, Leifur Rögnvaldsson.
t tlit og hönnun: Guöjón Sveinbjörnsson, Sævar Guöbjörnsson.
Handrita- og prófarkalestur: Andrea Jónsdóttir, Elias Mar.
Safnvöröur: Eyjólfur Arnason
Auglýsingar: SigríÖur Hanna Sigurbjörnsdóttir, Þorgeir Olafsson.
Skrifstofa: Guörún Guövaröardóttir, Jón Asgeir Sigurösson.
Afgreiösla: GuÖmundur Steinsson, Hermann P. Jónasson, Kristín Pét-
ursdóttir.
Slmavarsla: Olöf Halldórsdóttir, Sigriöur Kristjánsdóttir.
Bílstjóri: Sigrún Báröardóttir
Húsmóöir: Jóna SigurÖardóttir
Pökkun: Anney B. Sveinsdóttir, Halla Pálsdóttir, Karen Jónsdóttir.
Ctkeyrsla: Sölvi Magnússon, Rafn Guömundsson.
Ritstjórn, afgreiösla og auglýsingar: Slöumúla 6, Reykjavik, slmi 8 13 33.
Prentun: Blaöaprent hf.
Menningardagar
herstöðvaandstœðinga
• Fyrir helgina áttu fjölmiðlar kost á þvi að skýra
frá ánægjulegum tiðindum: menningardögum her-
stöðvaandstæðinga i myndlistarhúsinu að Kjarvals-
stöðum i Reykjavik. 1 10 daga samfleytt stendur
þarna dýrlegt veisluborð þar sem fram er borið
ýmislegt af þvi athyglisverðasta i listum samtim-
ans, og verða þar réttir við allra hæfi. Það góða hús,
Kjarvalsstaðir, hefur verið heldur fásótt að jafnaði,
en nú er þess að vænta að hin fjölbreytta dagskrá
menningardaganna freisti margra til að leggja
þangað leiðir sinar.
• Listamenn og aðrir andans menn hverrar þjóðar
eru samkvæmt eðli málsins eins konar byggingar-
meistarar menningarinnar og liðsmenn i ævarandi
baráttu fyrir menningarlegum samfélagsháttum.
Þeir beita sér fyrir varðveislu og útbreiðslu
menningarverðmæta, fyrir órofnu sögulegu sam-
hengi i menningarþróun og fyrir almennum
skilningi á hlutverki og ábyrgð hvers einsiaklings i
sókn samfélagsins til þroska. Af þessum sökum eru
listir og menning annars vegar og sjálfstæðisbar-
átta alþýðu og þjóða hins vegar eðlilegir förunautar
og bandamenn.
• Þennan skilning hefur þorri islenskra listamanna
gert að sinum, þvi fáir hafa verið ötulli i baráttunni
gegn hernáminu en einmitt þeir. Veigamikill þáttur
i lista- og menningarlifi Islendinga hefur einmitt
verið að vekja þjóðina til varðstöðu um sjálfstæði
sitt og til andstöðu við erlent hervald og auðvald.
• Á hinn bóginn hafa skipulagsbundin samtök
þeirra, sem hafa beitt sér i baráttu fyrir herstöðva-
lausu Islandi, einnig gert sér ljóst, hver akkur þeim
væri i liðveislu listamanna. Þau samtök hefðu
aldrei orðið öflug ef ekki hefði notið framlags
skálda og rithöfunda, myndlistarmanna, tónskálda
og tónflytjenda, leikara og annarra verkmanna i
vingarði menningarinnar.
• Aldrei hafa verið taldar saman allar þær sam-
komur sem hernámsandstæðingar hafa efnt til
undanfarna þrjá áratugi, né heldur gerð skrá yfir
alla þá sem komið hafa fram opinberlega á vegum
hernámsandstæðinga. Það er mikill og friður hóp-
ur. En varla hafa hernámsandstæðingar nokkru
sinni haldið svo fund til útbreiðslu málstaðar sins,
að ekki kæmu þar islenskir listamenn við sögu á
einn eða annan hátt.
• A siðasta áratug efndu hernámsandstæðingar
þrivegis til menningardaga i likingu við þá sem nú
eru hafnir á Kjarvalsstöðum. Árið 1962 var
menningarvika með myndlistarsýningu, skálda-
vökum, tónlistarflutningi og sögulegum dagskrám,
þar sem margir tugir manna lögðu hönd á plóginr..
Málgögn hernámsflokkanna reyndu að þegja vik-
una hel, en alþýða manna kunni vel að meta þennan
mikla menningarviðburð.
• Menningarvikan 1965 var enn fjölþættari, og
hennar verður lengi minnst fyrir það, að þá var
frumflutt við þjóðlagatónlist hið magnaða Sóleyjar-
kvæði Jóhannesar úr Kötlum. Fannst þá mörgum
ljóðaunnendum að þeir væru að kynnast nýjum
viddum i þessum þekkta ljóðabálki. Listavaka her-
námsandstæðinga á árinu 1967 stóð heilar þrjár vik-
ur, og þá var enn bætt við áhugaverðum dagskrár-
þáttum.
• Hlutverk menningardaganna að Kjarvalsstöðum
er meðal annars það að minna á stórveldabanda-
lagið NATO sem íslendingar voru flæktir inn i fyrir
réttum 30 árum. Þetta dapurlega afmæli mun verða
öllum herstöðvaandstæðingum tilefni til að treysta
raðir sinar og auka baráttuna fyrir stefnumiðum
sinum:
ísland frjálst — herinn á braut.
Úrsögn úr NATO — gætum hlutleysis.
Lifi sjálfstæð þjóðmenning á íslandi. H.
Úr almanakinu
Atburðirnir í Indókína
að undanförnu hafa sett
sósíalista í vanda. A yfir-
borðinu virðast borgara-
legir f réttaskýrendur
standa með pálmann í
höndunum, eitt kommún-
iskt ríki hefur ráðist á
annað, höfuðríki heims-
valdastef nunnar sem
sósíalistar kölluðu svo
kemur hvergi nærri —
þvert á móti reynir Cart-
er að miðla málum.
Enda fékk Gunnar Eyþórsson
ekki nægilega itrekaö þá skoöun
i sjónvarpsþætti um þessi mál á
þriöjudaginn, aö hér meö heföi
marxisminn „afsannast”: Sú
kenning hans aö meö afnámi
stéttaandstæöna væru striö úr
sögunni heföi reynst hjóm eitt.
Og hreinskilnasta blaö auö-
valdsins, Wall Street Journal,
var ekki lengi aö draga þá
ályktun af þessum atburöum
„áö vald Ameriku er ekki undir-
rót hins illa i heiminum; þvert á
móti er þaö llklegra til aö vera
afl til góös.”
Margir vinstri menn einsog
gefast upp fyrir þessum atburö-
um, gefa sig á vald þunglyndis-
legra hugrenninga um seiglu
þjóöernisstefnunnar og hald-
leysi marxiskrar kreddu. Ekki
vil ég gera litiö úr þvi áfalli sem
sósialistar, sem róttækir uröu á
timum Vietnamstriös og menn-
ingarbyltingar, uröu fyrir viö
striösátökin nú. Þvert á móti.
En ég vildi vara menn viö aö
taka undir söng borgaralegra
fréttaskýrenda. Vangaveltum
þeirra er þaö öllum sameigin-
legt aö hlutverk Bandarikjanna
i þessum hildarleik likt og gufar
upp.
Ýmsir á vinstra kanti hafa til
dæmis látiö i ljós svipaöa skoö-
un og New York Times: „Ljót
þjóöernisstefna hrósar enn einu
sinni sigri I hinni mannlegu fjöl-
skyldu.” Talaö er um aö alda-
gamalt hatur þjóöanna hafi
blossaö upp á ný, likt og sigiö úr
djúpi þjóðarsálna og tekið völd-
in af kommúniskum alþjóða-
hyggjumönnum.
Þaö er sameiginlegt þessum
hugleiöingum aö i raun skýra
þær ekkert. Hvernig stendur á
þvi aö á landamærum Kina og
Vietnam þar sem rikt haföi
friöur og samstarf i 25 ár, kem-
ur nú til stórátaka? Þessari
spurningu er ósvaraö. Hitt er
rétt aö ráöamenn þessara landa
hafa reynt að rétlæta geröir sin-
ar meö þjóöernislegum herferö-
um, samanber yfirlýsingar
Kinverja rétt fyrir innrás (og
hefur ekki gengið alltof vel;
andófs gegn striðinu hefur orð-
iö vart um land allt). En slikar
herferöir eru engin ný tiöindi úr
sögu svonefndra sósialiskra
rikja.
Skýringar Sovétmanna eru
raunar litlu betri. Bréfsneff
ræöir nú um Kina sem „alvar-
legustu ógnunina viö heimsfriö-
inn” og sovéskir fjölmiölar hafa
uppi mikla áróðursherferö gegn
Kinverjum. Aö minum dómi er
þetta önnur gildra sem só-
sialistar veröa aö vara sig á:
Aö gera Kina aö einhverjum alls
herjar djöfli verri en bæöi
Sovétrikin og Bandarikin. I sllk-
um skýringum hverfur hlutur
stjórnarinnar i Washington lika.
Þvi að auövitaö hafa
Bandarfkjamenn aldrei sætt sig
við ósigur sinn I Vietnam. „Viö
erum aö sælast eftir vissum
gæöum úr náttúruauölindum
Indókinasvæöisins og Suð-
austur-Asiu”, eins og Eisen-
hower oröaöi þaö 1953. Og sigur
vietnömsku byltingarinnar, af-
nám kapitalismans lika i suöur-
hlutanum (sem þjóðnýtingar
miklar i mars I fyrra ráku enda-
hnútinn á) er meiri háttar áfall
fyrir pólitisk itök heimsvalda-
stefnunnar á þessum slóðum.
Bandarikjamenn hafa lika not-
aö allar hugsanlegar átyllur til
aö neita aö greiða þær smánar-
lega lágu striösskaðabætur sem
Nixon lofaöi 1973.
Innnrásin i Kabodiu i janúar
varö fjölmörgum öörum auö-
valdsrikjum tilefni til að feta i
fótspor þeirra. Asbraliustjórn
hætti allri aöstoð s>nni, Japanir
sömuleiöis, og Sviar hafa hótað
aö fara eins aö. Þetta gerist á
sama tima og Vietnamar eru aö
berjast viö afleiöingar verstu
flóöa sem þar hafa komiö i 35 ár
sem uröu i september i fyrra. A
þennan hátt reynir heimsauö-
valdiö aö „refsa Vietnömum”
eftir aö hernaðarihlutun þessi
reyndist árangurslaus.
A sama tima verður sú
stefnubreyting i Kina aö stjórn-
in sækist eftir stórauknum
efnahagslegum viöskiptum viö
Vesturlönd og vonast þannig til
aö geta gert stórátak i iðnþróun
heima fyrir. t þvi skyni gripa
Kinverjar til sams konar ráö-
stafana og þeir höföu áöur vitt
Sovétmenn hvaö mest fyrir.
Vestur-þýskt fyrirtæki á aö
reisa kolanámur, japanski
Nippon.auöhríngurinn stálverk-
smiöjur, FIAT á aö framleiöa
traktora (og Pierre Cardin á aö
vera ráögefandi um tiskuna). A
skömmum tima hefur Peking
gert meiri háttar viöskipta-
samninga viö Japan, Bandarik-
in og Bretland. Sú ályktun
liggur óneitanlega nærri aö meö
innrásinni séu Kinverjar aö
„endurgjalda” efnahagsaöstoö-
ina þó fleiri þættir komi inn i
myndina.
Viöbrögö forystumanna auö-
valdsrikjanna ýta einnig undir
þann grun. Einsog breska blaö-
iö Economist oröaöi þaö, þá er
afstaöa Carters „þaö sem á-
‘horfandi sem að nafninu til er
hlutlaus getur komist næst þyi
aö óska Kinverjum góös geng-
is.” Um aöra forystumenn auö-
valdsheimsins er svipaöa sögu
aö segja. Enda hafa háttsettir
embættismenn i Washington
skýrt frá þvi aö Deng hafi i
Bandarikjaför sinni látiö Carter
vita af hinni fyrirhuguöu innrás.
Einkum viröast Vesturveldin
vonast eftir þvi aö hægt sé aö
nota innrásina til einhvers
konar samninga um aö þeim
vinsamleg stjórn taki viö I
Kambodiu, jafnvel undir for-
ystu Sihanouks.
Þannig eru Kinverjar að
ganga erinda heimsvaldastefn-
unnar meö innrás sinni, þaö eru
hagsmunir auðvaldslandanna
sem liggja aö baki þessum átök-
um. Þess verður aö minnast aö
grundvallargerö þjóöfélagsins
er sú sama i Vietnam og Kina.
Þó markaöskerfinu hafi veriö
kollvarpaö er „byltingin ófull-
gerö”: Völdin eru ekki I höndum
almennings, heldur fárra valda-
manna eins flokks. Þessir
valdamenn vilja fyrst og fremst
óbreytt ástand, þeir vilja halda
völdum sinum.
í þvi skyni verður viet-
namska stjórnin aö verja
hendur sinar og um leiö ávinn-
inga byltingarinnar I Vietnam,
og sósialistar á Vesturlöndum
hljóta að styöja þá vörn. Kin-
verjar eru hins vegar i sömu
stöðu og Sovétmenn löngum
fyrr — I þágu friösamlegrar
sambúöar viö Vesturveldin er
hagsmunum byltingarinnar I
öðrum löndum fórnaö. Mætti
þaö veröa róttæklingum þörf á-
mining aö treysta hvorugri
rikisstjórn „sósialisku stórveld-
anna” fyrir framkvæmd
byltingarhugsjóna.
Þaö skiptir þvi miklu aö só-
sialistar láti ekki borgaralegar
útlistanir þessara tiöinda rugla
sig svo I rlminu aö þeir komi
ekki auga á laumuspil heims-
valdastefnunnar. Einkum nú
þegar Bandarikjamenn eru aö
efla herstyrk sinn meö alls
herjar endurnýjun hans, undir-
búningi „takmarkaöra kjarn-
orkustriöa” og hótunum um aö
Bandarikin muni ekki sætta sig
viö aö missa Itök sin viöar. Nái
áróöursherferö auðvaldspress-
unnar nú árangri mun þaö auö-
velda Bandarikjastjórn aö gripa
til hernaöarlegrar ihlutunar til
stuönings hagsmunum sinum á
nýjan leik. Viö þeirri hættu
veröur ekki næeilega varaö.
Halidór Guömundsson
■ 4
/J
Halldór Guðmundsson skrifar
Hugleiðingar
um Indókína