Þjóðviljinn - 18.03.1979, Síða 17

Sunnudagur 18. mars 1979 ÞJÓÐVILJINN — SIÐA 17
af erlendum vettvangi
( febrúarbyrjun til-
kynnnti herforingjastjórn-
in í Eþíópíu að hersveitir
hennar hefðu gersamlega
,,þurrkað út" lið eri-
treískra sjálfstæðissinna,
sem síðast hefðu verist á
ýmsum stöðum milli
fjallaborgarinnar Keren í
miðhéruðum Eritreu og
bæjarins Karona við
landamæri Súdans. Að
sögn stjórnarinnar hafði
Eþíópíuher orðið þetta
ágengt í f jórða þætti sókn-
ar sinnar á hendur
Eritreumönnum, og hefði
sá þáttur hafist 7. janúar.
Enda þótt ekki sé ástæða til
annars en að taka sigur-
fregnum Eþíópíustjórnar
með fyrirvara, fer það
ekki milli mála að her
hennar hefur unnið veru-
lega sigra undanfarið og
sumir f réttaskýrendur
telja að með þessum ósigr-
Etrlskir sjálfstæöissinnar. Myndin var tekin I april 1975.
meö hvaöa rétti hægt er aö neita
þeim um þaö. Og svo hæpinn sem
málstaöur eþiópskra valdhafa
var frá upphafi deilunnar, er
hann oröinn enn verri meö áö-
urnefndri tortimingarherferö.
Lítill stuðningur
utan að
Skæruliöar sjálfstæöishreyfing-
anna, ELF og EPLF, halda trú-
lega baráttunni áfram, þótt vart
geti þeir gert sér vonir um sigur i
fyrirsjáanlegri framtiö. Sovét-
menn óttast að sjálfstæöi Eritrea
yröi háö Arabarikjum hlynntum
vesturveldunum (Egyptalandi,
Saúdi-Arabiu og Súdan), þannig
að Arabariki þessi yrðu allsráö-
andi viö Rauöahafj þar aö auki
vilja Sovétmenn tryggja sér að-
stööu i hafnarborgum Eritreu
fyrir Indlandshafsflota sinn. þeir
munu þvi ekki draga úr stuðningi
viö Eþiópiustjórn. Hinsvegar er
stuöningur Arabalanda við
Eritreumenn veill og hálfur, þar
eö ELF og EPLF eru vinstrisinn-
aðar hreyfingar og falla þvi ekki i
geö mönnum eins og Sadat i
Austur-afrískt Víetnam
um eritreísku skærulið-
anna sé lokið frelsisstríði
þeirra, sem staðið hefur
yfir í 17 ár.
ttalir lögöu Eritreu undir sig
skömmu fyrir siöustu aldamót og
héldu landinu sem nýiendu þar til
i siöari heimsstyrjöld, er Austur-
Afrikuher þeirra varð aö gefast
upp fyrir Bretum. Nokkrum ár-
um eftir striöslok afhentu Sam-
einuðu þjóöirnar Haile Selassi
Eþiópiukeisara yfirráö i Eritreu.
Keisari var þá orðinn skjólstæö-
ingur Bandarikjamanna, sem þá
réöu mestu innan S.þ. Hvorki
keisari eöa kanar höföu fyrir þvi
aö bera máliö undir Eritreumenn
sjálfa.
Vinir gerðust
óvinir
Fyrst var látiö svo heita aö
keisaradæmi Hailes Selassi væru
tvö jafnrétthá bandalagsriki,
Eþiópia og Eritrea, en skömmu
eftir 1960 var öllum slikum láta-
látum hætt og Eritrea gerö aö
fylki i Eþiópiu. Hófst þá I Eritreu
vopnuö uppreisn, sem staöiö hef-
ur allt fram á þennan dag. Upp-
reisnarmenn hafa allan þann
tima fengiö meiri eöa minni
stuðning frá ýmsum Arabarikj-
um, einkum Súdan en einnig ann-
aö veifiö aö minnsta kosti frá
trak, Sýrlandi, Libiu og fleirum.
Kúba var þeim einnig lengi vel
hlynnt og þjálfaði fyrir þá skæru-
liöa. Keisarinn neytti aö sjálf-
sögöu allra bragöa til þess aö
bæla uppreisnina niður og fékk til
þess vopn eins og hann vildi frá
Bandarikjunum.
Eftir aö vinstrisinnaöir herfor-
ingjar steyptu keisaranum 1974
leit um hriö út fyrir aö sættir
tækjust meö þeim og sjálfstæöis-
hreyfingum Eritreumanna, en af
þvi varö ekki og striöiö hélt
áfram. Þá brá svo viö aö ýmsir,
sem áöur höfðu talist vinir eri-
treisku sjálfstæöissinnanna,
geröust þeim öndveröir. Vinslit
uröu fljótt meö nýju stjórninni i
Addis Ababa og Bandarikjunum,
og jafnframt tókust kærleikar
meö Mengistú, forkólfi herfor-
ingjastjórnarinnar, og Sovétrikj-
unum og Kúbu hins vegar. Kúban-
ir og Sovétmenn reyndu fyrst aö
sætta Mengistú og hinsvegar vini
sina, Eritreumenn og Sómali, en
þegar þaö fór út um þúfur, kom-
ust ráöamenn I Habana og
Moskvu aö þeirri niöurstööu aö
hin nýja Eþiópiustjórn væri mest-
ur bógur þessara þriggja aöila og
þvi hagkvæmast aö veöja á hana.
Engu aö siöur horföi nú um hriö
vænlegar fyrir sjálfstæöissinnum
en nokkru sinni fyrr, þvi aö
stjórnin I Addis Ababa átti fullt i
fangi meö aö verjast Sómölum og
margskonar vandræöi önnur
steöjuöu aö henni. Liö þaö, sem
stjórnin sendi til Eritreu, var
mestanpart illa þjálfaöar varð-
liössveitir, skipaöar bændum,
sem litill vigahugur var i. ^ier-
sveitir sjálfstæöissinna náöu á
vald sitt mestallri Eritreu, uns
svo var komið aö Eþópar héldu
Mengistú — forkólfur herfor-
ingjastjórnarinnar I Addis Ababa
ekki öðru af landinu en höfuð-
borginni Asmara, Massava sem
er helsta hafnarborgin og einni
eöa tveimur borgum öörum.
Tortímingar-
herferð
En þegar Eþiópar höföu sigraö
Sómali meö drjúgri hjálp Kúbana
og Sovétmanna sneru þeir vopn-
um sinum af fullum krafti gegn
sjálfstæðissinnum i Eritreu.
Margir spáöu þvi nú aö Kúbanir,
sem sent höföu hersveitir fram á
vigvöllinn gegn Sómölum og átt
mestan þáttinn i sigrinum á þeim,
myndu einnig senda her gegn
fyrrverandi vinum sinum i
Eritreu. Þaö geröist þó ekki, enda
Kúbönum, sem trúlega hafa
tekiö þátt i Ogaden-striöinu fyrir
þrábeiöni Sovétmanna, fundist
hæpiö að striöa meira i bráö, meö
tilliti til álits sins á alþjóöavett-
vangi, auk þess sem búast mátti
viö aö Eritreumenn reyndust út-
haldsbetri og mannskæðari and-
stæöingum sinum en Sómalir.
Engu aö siöur fengu Eritreu-
menn nú á móti sér skaövænlegri
andstæöinga en fyrr. Eþiópíu-
stjórn sendi nú gegn þeim bestu
hersveitir sinar, þjálfaöar meö
kúbanskri aöstoö og hertar I
Ogaden-striöinu. Þar aö auki
fengu Eþiópar I hendur eins og
þeir gátu viö tekiö
af nýjustu og skæöustu vigtólun-
um úr vopnasmiöjum Sovétrikj-
anna, og margra ætlan er aö
sovéskir hershöföingjar hafi
beinlinis stjórnaö þeirri sókn,
sem Eþiópar hófu nú gegn sjálf-
stæðissinnum. Eritreumenn
halda þvi fram, aö sovéskir flug-
menn fljúgi sumum af árásar-
flugvélum Eþiópiuhers.
Til þess aö lama viönámsþrótt
almennings, sem vitaö var aö er
hlynntur sjálfstæöissinnum, var
jafnhliða sókninni á landi gerö
griöarleg loftsókn gegn hverju
byggbu bóli á yfirráðasvæði sjálf-
stæbishreyfinganna. Flugmenn
Eþiópiustjórnar, sem höföu til af-
nota jöfnum höndum bandarisk-
smiðaðar flugvélar frá tiö keisar-
ans og sovésksmiðaöar sem
Mengistú haföi höndlaö, beittu
hliföarlaust vopnum eins og
napalmi, flisasprengjum og gróö-
ureyöandi efnum. Hér var sem sé
i stórum dráttum fariðað eins og i
Vietnam forðum.
Arangurinn jaörar ef til vill viö
þjóöarmorö; samkvæmt éinni
heimild hafa nú tveir þriöju hlut-
ar Eritreumanna orðið forflótta
frá heimilum sinum, sumir af
ótta við hersveitir Eþiópiustjórn-
ar, en fleiri að likindum vegna
þess aö þorp þeirra hafa veriö
sprengd i rústir og akrar eyddir
og beitilönd. Margir flóttamann-
anna hafa leitað inn fyrir landa-
mæri Súdans.
Afkomendur
Askúms
Forsvarsmenn Eþópiustjórn-
ar færa þaö gjarnan fram sér til
afáökunar að Eritreumenn séu
ekki sérstök þjóð, heldur sundur-
leitir hvaö snertir bæöi tungumál
og trúarbrögð og hafi þar aö auki
aldrei veriö aögreindir frá Eþióp-
um fyrr en Italir lögöu Eritreu
undir sig fyrir um niutiu árum.
Eritreiskir sjálfstæöissinnar
halda hinsvegar fast viö þaö aö
allt frá fornu fari hafi Eritrea
veriö rikisheild eöa einskonar
þjóðland sér á parti, en ekki hluti
eþiópska svæðisins, aö minnsta
kosti ekki i þrengri merkingu
orösins. Bæöi Eþiópar og
Eritreumenn eiga ættir sumpart
aö rekja til semiskra þjóöflokka,
sem komu til landa þessara frá
Suður-Arabiu nokkrum öldum
fyrir Krists burö. Siöan hafa
gengiö i Eritreu og Noröur-
Eþiópíu semiskar tungur, nú
þrjár talsins, tigrinja sem er
aöalmáliö I Eritreu, tigre og
amhariska, sem er opinbert
tungumál Eþiópiu. Fyrsta riki
semita þessara Afrikumegin viö
Bab el-Mandebsund var kennt viö
höfuöstaö sinn Aksúm. Siöar
færöist þyngdarpunktur semisku
rikjanna suöur i hálendiö og hin
núverandi Eþiópia grundvall-
aðist.
Ótvíræður
sj álfstæðis vilj i
Eritreiskir sjálfstæöissinnar
halda þvi fast fram aö Eritreu-
menn séu ein þjóð og tigrinja
þjóötungan. Eitthvaö mun þó af
fólki I landinu, sem mælir á tungur
eða mállýskur skyldar sómölsku
og tungu Galla, sem aö likindum
eru fjölmennastir þjóöerna I
Eþiópiu; af þvi fólki er Mengistú
ofursti. Sumir Eritreumenn játa
hina koptisku grein kristninnar
likt og Eþiópar, aörir eru
Múhameðstrúar. En talsmenn
sjálfstæöissinna segja aö siöan
frelsisstriöið hófst hafi dregiö úr
þýðingu trúarbragðanna i augum
landsmanna og trúmál valdi þvi
ekki ágreiningi.
En hvort sem Eritreumenn
geta kallast sérstök þjóð,i venju-
legum evrópskum skilningi orös-
ins eöur ei, þá fer vart milli mála
aö þorri landsmanna vill sjálf-
stæði og lausn frá eþiópskum
yfirráðum. Annars heföu sjálf-
stæðishreyfingar þeirra varla
haldiö ut svo lengi gegn illvigu
ofurefli, studdu fyrst af einu risa-
veldinu og svo af öðru. Og fyrst
viljinn til sjálfstæðis er svo
greinilega fyrir hendi hjá
Eritreumönnum, er erfitt aö sjá
Egyptó og miöaldasjeikum
Saudi-Arabiu. Afstaöa þeirra
(sem og tsraels, sem styöur
Eþiópiustjórn til að koma i veg
fyriraöRauöahaf veröi „arabiskt
innhaf”) kann aö hafa einhver
áhrif á afstööu vesturveldanna,
sem aö minnsta kosti sjá ekki
ástæöu til þess að taka svari
Eritreumanna. Ein enn ástæöa til
einangrunar þeirra: Afrikurikin,
sem flestöll samanstanda af fólki
af mörgum þjóöernum, óttast aö
ef Eritreu héldist uppi aö slita sig
lausa frá Eþiópiu, myndi þaö
skapa fordæmi til óteljandi frels-
isstriöa út um alla álfu. Og vest-
urveldin, sem eiga mikilla hags-
muna aö gæta i Afriku, hliöra sér
auövitaö hjá að styggja rikis-
stjórnir þar.
Sjaldan er ein báran stök, og of-
an á annab gæfuleysi Eritreu-
manna bætist þaö að þeir eru
sjálfum sér sundurþykkir. Aö
sögn sumra fréttamanna liggur
ágreiningurinn i þvi að ELF er
fyrst og fremst skipuö Múham-
eöstrúarmönnum, en EPLF
marxistum af kristnum uppruna.
Talsmabur ELF, sem kom til ts-
lands s.l. vor, hélt þvi hinsvegar
fram aö menn skipuðu sér ekki i
hreyfingarnar eftir trúarbrögð-
um eða stjórnmálaskoöunum,
heldur stafaöi ágreiningurinn af
persónulegum metingi milli for-
ustumanna. Um hrið var fjand-
skapur slikur á milli ELF og
EPLF aö til bardaga kom á milli
þeirra. Sættir tókust aö visu, en
samstarf á milli hreyfinganna um
hernaöaraögeröir var hinsvegar
áfram takmarkað og mun það
hafa átt sinn þátt i hrakförum
þeirra undanfariö.
dþ
V erslunarmannafélag
Reykjavíkur
Aðalfundur
Aðalfundur Verzlunarmannafélags
Reykjavikur verður haldinn að Hótel Esju
mánudaginn 26. marz kl. 20.30.
Dagskrá samkvæmt félagslögum.
Verzlunarmannafélag Reykjavikur.