Þjóðviljinn - 13.12.1987, Blaðsíða 20

Þjóðviljinn - 13.12.1987, Blaðsíða 20
Allir þekkja Steven Spiel- berg og ævintýramyndir hans. Hann hefurgerttvær myndir sem slá á alvarlegri strengi, Purpuralitinn og nú „EmpireoftheSun", Keisara- veldi sólarinnar. Hún fjallar um ungan breskan dreng í Shanghai á tímum seinni heimsstyrjaldarinnar. Tom Stoppard skrifar handritið að myndinni en hann vinnur það eftirsamnefndri skáldsögu James Graham Ballard, en- skum höfundi vísindaskáld- sagna, beturþekktum undir nafninu JG Ballard. Keisara- veldi sólarinnar er ekki fyrsta bók Ballards en hún erfyrsta sannsögulega bók hans og sú fyrsta sem aflar honum al- mennra vinsælda. Hún er sjálfsævisaga og byggir á því tímabili ævi hans er hann bjó í Shanghai ásamtforeldrum sínum. Ballard fæddist í Shanghai 1930. Faðir hans varforstjóri efnaframleiðslu- fyrirtækis og Ballard bjó þartil 15 ára aldurs. Shanghai Á þessum tíma var Shanghai einn af skrýtnustu stöðum á jarð- ríki, segir Ballard. Allar hugsan- legar pólitískar stefnur rákust þar hver á aðra og mikil ringulreið ríkti. Japanir höfðu hertekið borgina og á skömmum tíma ger- breyttust allar aðstæður Ballards. Hann fluttist með fjölskyldu sinni úr stóru einbýlishúsi með þjóna- liði í pínulitla íbúð. Þaðan fóru þau í fangabúðir Japana. Áður en hann var fluttur í fangabúðirnar gekk Ballard í kaþólskan skóla fyrir börn, þar sem hann hafði enska kennara. Þar skrifaði hann sínar fyrstu sögur, ekki ótilneyddur. Hann hafði einn mjög strangan kenn- ara sem refsaði börnunum með því að láta þau skrifa nokkur hundruð línur upp úr skólabóku- num. Ballard komst brátt að því að skemmtilegra var að skálda þessar línur sjálfur en að skrifa þær beint upp. Kennari hans komst aldrei að hinu sanna en skammaði drenginn fyrir að skrifa upp úr ómerkilegum reyfurum í stað skólabókanna. Ballard var nokkuð lengi í fangabúðunum ásamt fjölskyldu sinni. Þessi tími er þó ekki svo slæmur í minningu hans. Hann var aðeins barn að aldri og gerði sér ekki grein fyrir hættunum sem umkríngdu hann á degi hverjum. Fjöldi barna var í búðunum og þau fengu kennslu. Nálægðin við dauðann, ofbeldi og sjúkdóma var honum sjálfsögð. Þess vegna var menningaráfailiö sem hann fékk vtö komuna tii Englands, 15 ára fÍMcln, gííurtegt. Smáborg- arahattörttw, örvercwfeinin, úí-, hverfiB|arsem aldret virtist neitt gerast vefkuðu andstyggilega á hann. Úr iœknisfœði í flugherinn Ballard fór hefðbundinn menntaveg og lærði læknisfræði í tvö ár eftir menntaskóla. Á sama tíma skrifaði hann smásögur og Um enska vísindaskáldsagnahöfundinn James Graham Ballard i Does 1 walís the angle betweeo (wo have a happy ending? J r ' M M i k Fictton k a branch of nenrolögy: |k the scenarios of nerve má blood ^¦k vessei are ihe wrítten myíhologíes Mmk ofniemory anddesíre. ^ Sex: laner Spaee: J, G. Ballarii að því kom að hann langaði að leggja skriftirnar fyrir sig. Hann gaf læknisfræðina upp á bátinn og fór í enskar bókmenntir. Par féll hann eftir eitt ár og ákvað að ganga í flugherinn. Hann fór til Kanada þar sem hann komst fyrst í kynni við vísindaskáldskap í gegnum tímarit sem birtu slíkar sögur. Það var ást við fyrstu sýn og síðan hefur Ballard ekki verið í vafa um hvers konar skáldskap hann vill skrifa. Þegar Ballard kom aftur til Englands hélt hann áfram að skrifa með öðrum störfum. Hann gifti sig og eignaðist þrjú börn, hann þurfti að sjá fyrir fjolskyld- unni. Það gerði hann með ýmsu móti, seldi alfræðiorðabækur og &m árabil ritstýrði hann tímariti tmr efnafrædí flg $n»£t. . Fjrstu skáldsögnna sftia skrifa* hann um 1960, „The Wind from Now- here". Síðan komu þær hver af annarri og eru nú á annan tug, bæði skáldsögur og smásagna- söfn. Engin stjörnustrtð Vísindaskáldskapur Ballards er óraleið frá hinum hefðbundna vísindaskáldskap sem oft á sér stað í fjarlægri framtíð eða fortíð, þar eru engin stjörnustrið. „Framtíðin í bókum mínum er framtíðin eftir fimm mínútur," segir Ballard. Frekar mætti kalía skáldskap hans tækniskáldskap en vísinda. Heimur hans er ekki langt frá okkur á tuttugastu öld- inni. Stíll hans er einstakur og það er ekki hægt að útskýra hann með einu dæmi. Eitt af því sem gerir hann sérstakan eT læknis- fræðikunnátta hans, hann notar fræðiheiti yfir hina ýmsu líkams- hluta mannsins og gefur það mjög einkennilega stemmningu. Persónur hans eru yfirleitt hald- nar einhvers konar þráhyggju sem orsakast af nánasta umhverfi þeirra. Dæmigert ballardískt um- hverfi inniheldur svo eitthvað sé nefnt; yfirgefna flugvelli, brotin geimhylki, sanda, auðar borgir, sandrif, hálfsokknar byggingar, þyrlur, krókódíla, bíótjöld undir beru lofti, sporðdreka greypta gimsteinum, auglýsingaskilti, hvít hótel, sandstrendur, steingervinga, brotna glym- skratta, kristalla, eðlur, bflastæði á mörgum hæðum, tilraunastofur læknisfræðinnar, uppþornaðar sundlaugar, bflhræ, hraðbrautar- brýr, brotnar kókflöskur, eyði- merkur, háhýsi, flugvélar sem fljúga lágt; - svo eitthvað sé nefnt. tíannh^él eigin tákflficim en tákn hans eru efckí hín kíassísku tákn. I lann vill skrifa am goð- sagnir framtíðarirmar, þær goð- sagnir sem eru að skapast í dag, og eiga eftir að móta nánustu framtíð. Eitt smásagnasafn hans nefnist einmitt „Goðsagnir nán- ustu framtíðar". Bnadella? Ballard fjallar um fjölmiðla- heiminn sem við lifum í, neon- birtuna og stanslaust áreiti um- hverfisins, ýkir það og sýnir okk- ur mögulegan heim. Tvær bóka hans fjalla sérstaklega um þessa firringu, en á algjörlega einstæð- an hátt. Þetta eru bækunar Crash! og Highrise. í Crash! eða Mótorslys! fjallar Ballard um bíl- inn á tuttugustu öldinni. Um hana segir Ballard sjálfur:' „Mótorslys! er öfgafull líking fyrir öfgafullar aðstæður, eins konar hjálpartæki til að nota að- eins í ýtrustu neyð. Að sjálfsögðu varar Mótorslys! okkur við hin- um yfirlýsta og ofbeldisfulla heimi sem við lifum í og sem stöðugt herjar á okkur í gegnum tæknina." í Mótorslysi! notar hann bflinn sem líkingu fyrir líf mannsins á tuttugustu öldinni og hún er ör- ugglega fyrsta klámfengna bókin sem byggir á tækni. Mótorslys! fjallar um martrað- arkennt samband mannsins og tækninnar, um hvað tæknin hefur gert okkur og hvað við höfum gert okkur sjálfum í gegnum tæknina. Eins konar dekkri hlið á nútímanum þar sem bældar ástr- íður bíða átekta undir glansandi yfirlýstu yfirborðinu. Engin af- staða er tekin. Ballard flytur ekki siðferðilegan boðskap í bókum sínum. Hann lætur lesandanum eftir að taka afstöðu. í Mótorslysi! er sögumaðurinn stjórnandi sjónvárpsauglýsinga. Kunningi hans, Vaughan að nafni, lendir í bílslysi þar sem hinn ökumaðurinn deyr. Pegar Vaughan rankar við sér á sjúkra- húsinu er hann gagntekinn af kynferðisórum um læknana og hjúkrunarkonurnar í kringum sig, um beyglaðan bflinn og konu látna ökumannsins. Þegar hann yfirgefur sjúkrahúsið fer hann strax út á vegina, nú haldinn al- gjörri þráhyggju gagnvart bflslys- um. Hann eltir uppi slys, ljós- myndar beygluð frambretti og fórnarlömb í ýmsum stellingum. ' Undarlegur sannleikur birtist honum í samanburði á líkams- áverkum og beyglum á bflum. Takmark hans er að deyja í árekstri við Elisabeth Taylor þar sem bflarnir rekast hvor framan á annan. Sögumaðurinn smitast af þessari einkennilegu slysaáráttu og lýsir svo fyrsta minniháttar árekstri sínum; „Ég man eftirfyrsta minnihátt- ar árekstrinum mínum, á auðu hótelbílastœði. Við höfðum neyðst til að flýta okkur í ásta- leiknum því við vorum trufluð af lögreglumanni. Þegar ég bakkaði út úr bílastœðinu rakst ég á ómerkt tré. Catherine kastaði upp yfirsœtið mitt. Þessipollur afælu með blóðkögglum eins og fljót- andi rúbtnum, eins hógvœr eins og allt sem kemur frá Catherine, mnihikdur ennþá í huga mínum kfáma lostafutts óráds bíislyssins, meira œsaiidi hetéur en vessar kyt^sra hennar og endaþatms, eins fíngerður og saur álfadrottn- ingar eða örsmáir dropamir sem myndast við hlið ávalra snerti- linsa hennar. t þessari töfralaug sem steig upp úr hálsi hennar eins og sjaldgaeft fæði úr opi fjarlœgs og dularfulls musteris. Ég sá mynd mína í þessum spegli úr blóði, sœði og celu flœðandi úr munninum sem aðeins nokkrum 20 SÍÐA - ÞJÓÐVIUINN Sunnudagur 13. desember 1987

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.