Þjóðviljinn - 14.12.1988, Blaðsíða 6

Þjóðviljinn - 14.12.1988, Blaðsíða 6
pJOÐlllLIINNMá/gag/7 sósíalisma, þjóðfrelsis og verkalýöshreyfingar gu lýðræðis KLIPPT OG SKORIÐ „Fleiri pólitískar stöðuveitingar - í þágu stjórnmála og lýðræðis" heitir grein sem Karl Birgisson skrifaði í Þjóð- viljann í gær, og vakið hefur nokkra athygli. Athyglin stafar kannski ekki síst af djarflegri fyrirsögn. Á íslandi hafa pólitíkusamir nefnilega komið óorði á pólitík- ina, og lýsingarorðið „pólitískur" hefur á sér ákaflega neikvæðan blæ. Og hver kannast ekki við þá bölsýnu niðurstöðu að eitthvað sé nú eftir alltsaman barasta pó- litík, -og þarmeð illa þefjandi og ekki nálægt komandi fyrir heiðvirt fólk. Eitt af því allra versta sem menn vita af í pólitík á íslandi eru einmitt pólitískarstöðuveitingar, og kann því einhverj- um að bregða í brún þegar einmitt fjölgun þeirra er talin mundu verða lýðræði til þroska. En það segir einmitt Karl Birgisson, -sem sjálfur var fyrir fáum mánuðum í pólitískri stöðu í fjármálaráðuneyt- inu. Hann fagnar fjölda aðstoðarmanna ráðherra í nýju stjórninni, og segir góðs viti: „Mér sýnist álitlegt að auka verulega stöðuveitingavald ráðherra við stjórnarskipti. Það er gott fyrir pólitíkina, stjórnmálaflokka og stjórnmála- menn, og á endanum einnig gott fyrir trúnað þeirra við stefnu sína." Þessir pólitísku starfsmenn ráðherranna eiga hvergi að þrengja að almennu ráðuneytisfólki, enda á hlutverk þess að vera annað: „að mynda ramma utan- um hin pólitísku störí, skapa samfellu í störfum ráðuneyt- isins sem nauðsynleg er óháð pólitískum sviptivind- um"..., vera „minnisbanki ráðherrans". Karl grípur hér á einu af verstu kýlum í íslenska stjórnkerfinu, nefnilega því að nánast enginn greinar- munur er gerður á faglegum störfum og pólitískum, með þeim afleiðingum að hvorttveggja drabbast niður, góð fagmennska og heiðarleg pólitík. Besta og frægasta dæmið um þetta er kóngulóarvefur Sjálfstæðisflokksins í stjórnkerfi Reykjavíkurborgar, en í flestum ráðuneytum og ríkisstofnunum má finna svipað munstur. Það þarf varla lengra en í menntamálaráðuneytið til að finna gróf nýleg dæmi um samblöndun fagmennsku og pólitíkur síðustu ár, bæði innan ráðuneytisins og utan. Að ekki sé minnst á helmingaskiptaregluna í dómskerfinu, eða flokkslitinn á sendiherrunum, eða bankastjórana, eða... Það þarf ekki að skyggnast lengi um þessar gáttir til að sjá að þessi óáran í ísíensku stjórnkerfi er fyrst og fremst í hag þeim tveimur stjórnmálafylkingum sem lengst og oftast hafa unað sér við sætleik valdsins, Sjálf- stæðisflokki og Framsóknarflokki, -og menn meira en grunar að forystumenn þessara flokka virði ennþá sjálf- krafa áratuga gamlan óskrifaðan samning um helminga- skipti og þögn um hvors annars spillingu. Pólitískar stöðuveitingar, sem til dæmis gætu tekið mið af bandarískum venjum, mundu eiga þátt í að slá á þetta samfélagskrabbamein. Þeir starfsmenn sem eru pólitískt skipaðir sitja aðeins meðan sætt er og standa og falla með sinni pólitísku ábyrgð, -hinir eru alvöru-fagmenn sem bæði stjórnmálamenn, fjölmiðlafólk og almenningur geta treyst eitt hundrað prósent. Hér rekast umbótamenn á sterka hagsmuni, hagsmuni spilltra embættismanna, hagsmuni spilltra stjómmála- manna og hagsmuni spilltrar valdastéttar sem lítur á ís- lenska ríkið og stjórnkerfi þess sem einskonar einkafyrir- tæki sitt. En síðasta birtingarmynd þess álits er einmitt tíðrætt brennivínsmál hæstaréttarforsetanna og þingforsetans fyrrverandi. Það er margra fróðra manna hald að sú spilling hefði aldrei í dagsljós komið nema vegna þess að ríkisendur- skoðun hafði nýverið verið losuð við pólitískt taumhald ráðuneytis og sett undir löggjafann, -og vegna þess að í forsæti hinna þjóðkjörnu situr nú óspilltur maður, hinn glæsilegi og vinsæli þingmaður Reykvíkinga, Guðrún Helgadóttir, sem ekki ruglar saman hagsmunum vald- stéttarinnar og hagsmunum almennings, heldur beitir for- setavaldi sínu í þágu stjórnmálanna og í þágu lýðræðis- ins. -m Dýrö Þriðja ríkisins: að fá glýju í augun eða hugsa sér gott til glóðarinnar... Islandsdraumar Himmlers Nú geisar bókaflóð sem allt vill leggja undir sig - og ekki nema von að þessi þáttur hér, Klippið, fljóti með. Út er komin hjá AB bók eftir Þór Whitehead sagnfræðing sem nefnist „íslandsævintýri Himml- ers". Þór Whitehead hefur, sem kunnugt er, verið að setja saman ritröð mikla um fsland í heimsstyrjöldinni síðari, og þessi bók hér skarar það með ýmsum hætti sem hann hefur áður saman sett um aðfara heimsstyrjaldar- innar. En vegna þess að gögn hafa upp hlaðist og málið er sér- stætt og fróðlegt þá verður nú til sérstök bók um íslandsdrauma eins helsta glæpamanns sögunn- ar, Heinrichs Himmlers, ríkisfor- ingja SS. Tölvert á sig lagt En þar er skemmst frá að segja að Himmler var mjög sterkt hald- inn hugmyndum um að íslend- ingar væru sérlega hreinir Aríar og fornir í sér. Og bókin greinir frá því að hann hefur mörg spjót úti til þess að efla sem mest tengslin við íslendinga - m.a. leggur hann ýmiskonar vinátt- usnörur fyrir Hermann Jónasson forsætisráðherra, sendir honum SS-riddara úr postulíni, býður honum á Ólympíuleika og fleira £ þeim dúr. Hann býður íslending- um að læra leirbrennslu og móta- smíð við fyrirtæki SS í Dachau (þarvarvinnuafliðm.a. pólitískir fangar), og - svo annað dæmi sé nefnt - fyrr en varir er nýbakaður læknir íslenskur kominn að við háskólasjúkrahús í Berlín og sæk- ir kaupiö sitt í sjálfar höfuðstöðv- ar Gestapo. Svo mætti áfram telja. Ástríðan og dellan Þrennt er einkum fróðlegt við þessa bók: í fyrsta lagi: hve rammur áhugi Himmlers og SS var á íslandi. Svo sem sá leiðangur nær tuttugu SS-manna sýnir, sem til íslands kom á þvi vansæla ári 1936. Lík- lega hefur jafn svartur söfnuður aldrei til landsins komið - en Þór Whitehead rekur það af sinni fræðilegu þolinmæði hvað um þá varð síðar: voru þeir flestir dæmdir fyrir stríðsglæpi herfilega þótt þeir þættu fæstir nógu miklir bógar til að þeir væru hengdir strax eftir stríð meðan mönnum var enn heitt í hamsi. í annan stað: Himmlers- ævintýrið minnir með skemmti- legum hætti á það, hve allskonar gervivísindi og rutl blómstra í al- ræðisríki. Vegna þess að viðeru teknir nýir menn sem hafa ótak- mörkuð völd, líka til þess að gera óskhyggju sína um hvaðeina að „vísindum" - þeir demba sér út í það með skuggalegum ærslum að láta sem heimurinn sé eins og þeir hugsi sér hann. Og því getur hraðlyginn ruglukollur sem Burkert heitir (helsti milligöngu- maður SS og íslendinga) komist ótrúlega langt með Himmler sem horfir hrifinn í norður og bíður eftir fregnum af íslenskum blót- stöðum og annarri heiðni. Oss til framdráttar í þriðja lagi er vitanlega alltaf forvitnilegt að skoða það, hvern- ig fslendingar brugðust við blíð- uhótum nasista. Það hefur reyndar áður verið um það fjallað f sambandi við skrif Þórs White- heads og reyndar fleiri manna, að þeir menn sem höfðu af ýmsum ástæðum fengið miklar mætur á Þjóðverjum, þýskri menningu eða þá varningi, voru mjög auðveld bráð áróðursmaskínu nasista. Menn geta svo deilt um það endalaust, hve saklaust það trúnaðartraust var (barnaskap- arkenningin) eða þá hvort ekki réði mestu um framgöngu þess- ara manna vonin um að hagnast persónulega. Til dæmis á kyn- þáttaórum nasista. Einn slíkur var Guðbrandur Jónsson, mikill furðufugl, kaþ- ólskur maður og félagi í Alþýð- uflokknum og um leið firna dug- legur við að koma á sem mestum og nánustum tengslum við Þýska- land Himmlers. Hann gerir m.a sitt besta til að reyna að koma Hermanni Jónassyni forsætisráð- herra á Ólympíuleikana í Berlín og skrifar þá í orðsendingu sem Hermanni er ætluð: „Eitt með öðru í hinum ein- kennilegu skoðunum ráðandi manna í Þýskalandi um „race- málið" (kynþáttamálið) er það, að vér íslendingar séum hinir einu hreinu og óblönduðu Arí- ar... og því einhverskonar „race- yfirstétt" sem hlynna beri að ...Enda þótt vér ekki skiljum þennan hugsanagang virðist svo sem oss sé skylt að nota hann oss til framdráttar eftir því sem föng eru á. Það er því fráleitt fyrir hið opinbera ísland að vilja ekki hafa öll vinsamleg mök við hið opin- bera Þýskaland, vegna þess að nasistar standa að stjórninni þar, jafnfráleitt eins og það væri af þýsku stjórninni að vilja engin mök hafa við hið opinbera ísland af því að stjórn lands vors standa sósíalistar og framsóknarmenn" Guðbrandur Jónsson var fúrð- ufugl sjálfsagt, en þessi viðhorf hans hafa reynst sterk og afdrifa- rík lengst af síðan. Þau að „oss sé skylt að nota oss til framdráttar" hvaðeina sem stórveldi kann upp á að taka á hverjum tíma - óháð því hvað okkur sjálfum finnst satt og rétt. Guðbrandur Jónsson reyndist spámaður í sínu föður- landi - því miður. ÁB Þjóðviljínn Síðumúla 6-108 Reykjavík Sími 681333 Kvöldsími 681348 Útgefandl: Útgáf utelay Þjóðviljans. Rltstjórar: Árni Bergmann, Mörður Árnason. Fróttastjóri: Lúövík Geirsson. Biaðamenn: Dagur Þorleifsson, Guðmundur Rúnar Heiðarsson, Heimir fvlár Pétursson, Hjöríeilur Sveinbjörnsson, Kristófer Svavarsson, Magnús H. Gíslason, LiliaGunnarsdóttir, Ólafur Gíslason, Páll Hannesson, Sigurður A. Friðþjófsson (Umsjónarm. Nýs Helgarb.), Sævar Guðbjörnsson, Þorfinnur Omarsson (íþr.). Handrita- og prófarkalestur: Elías Mar, Hildur Finnsdóttir. Ljósmyndarar: Jím Smart, Þorfinnur Ómarsson. Útlitsteiknarar: Kristján Kristjánsson, KristbergurÓ. Pétursson Framkvæmdastjórl: Hallur Pátl Jónsson. Skrif stof ustjóri: Jóhanna Leópoldsdóttir. Skrifstofa: Guðrún Geirsdóttir, Kristín Pétursdóttir. Auglýsingastjóri: Olga Clausen. Auglýsingar: Guðmunda Kristinsdóttir, Unnur Agústsdóttir, Sigurrós Kristinsdóttir. Símavarsla:SigríðurKristiánsdóttir, ÞorgerðurSigurðardóttir. Bfl8t)6ri: Jóna Sigurdórsdóttir. Húsmóðir: Anna Benediktsdóttir Útbretðslu- og atgreiðslustjóri: Björn Ingi Ratnsson. Afgrelðsla: Halla Pálsdóttir, Hrefna Magnúsdóttir. Innhelmtumaður: Katrin Bárðardóttir. Útkeyrsla, afgreiðsla, ritstjórn: Siðumúla 6, Reyk)avík, simar: 681333 & 681663. Auglýslngar: Síðumúla 6, símar 681331 og 681310. Umbrot og setning: Prentsmiðja Þjóðviljans hf. Prentun: Blaðaprent hf. Verð i lausasölu: 70 kr. Nýtthelgarblað:100kr. Áskriftarverð á mánuði: 800 kr. 6 SÍÐA - ÞJÓÐVIUINN Miðvikudagur 14. desember 1988

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.