Dagblaðið Vísir - DV - 23.09.1997, Síða 12

12
ÞRIÐJUDAGUR 23. SEPTEMBER 1997
Útgáfufélag: FRJÁLS FJÖLMIÐLUN HF.
Stjómarformaður og útgáfustjóri: SVEINN R. EYJÓLFSSON
Framkvæmdastjóri og útgáfustjóri: EYJÓLFUR SVEINSSON
Ritstjóri: JÓNAS KRISTJÁNSSON
Fréttastjóri: JÓNAS HARALDSSON
Auglýsingastjóri: PÁLL ÞORSTEINSSON
Ritsflórn, skrifstofur, auglýsingar, smáauglýsingar, blaðaafgreiðsla, áskrift: ÞVERHOLTI11,105 RVÍK,
SfMI: 550 5000
FAX: Auglýsingar: 550 5727 - RITSTJÓRN: 550 5020 - Aðrar deildir: 550 5999
GRÆN númer: Auglýsingar: 800 5550. Áskrift: 800 5777
Stafræn útgáfa: Heimasíða: http://www.skyrr.is/dv/
Ritstjórn: dvritst@centrum.is - Auglýsingar: dvaugl@centrum.is. - Dreifmg: dvdreif@centrum.is
AKUREYRI: Strandgata 25, sími: 462 5013, blaðam.: 462 6613, fax: 4611605
Setning og umbrot: FRJÁLS FJÖLMIÐLUN HF.
Filmu- og plötugerð: ÍSAFOLDARPRENTSMIÐJA HF. - Prentun: ÁRVAKUR HF.
Áskriftarverð á mánuði 1800 kr. m. vsk. Lausasöluverð 160 kr. m. vsk., Helgarblað 220 kr. m. vsk.
DV áskilur sér rétt til að birta aðsent efni blaðsins í stafrænu formi og í gagnabönkum án endurgjalds.
Kvartmilljón á mann
íslenzkar lánastofnanir hafa á undanfórnmn árum og
verða á næstu árum að afskrifa töpuð útlán sem nemur
tæpri kvartmilljón króna á hvert mannsbam í landinu
og tæpri milljón á hverja fjögurra manna fjölskyldu.
Þetta er núgildandi Vesturlandamet í fjármálasukki.
Samanlagt hafa bankar landsins, sparisjóðir og aðrir
sjóðir tapað rúmlega sextíu milljörðum króna. Þeir brúa
bilið einkum með því að hafa útlánavexti hærri en
tíðkast annars staðar og innlánavexti lægri en tíðkast
annars staðar. Þeir afskrifa tapið með vaxtamun.
Þetta nægir ekki þeim stofnunum, sem verst eru rekn-
ar. Landsbankinn hefur til dæmis orðið að fá milljarða í
ríkisstyrk til þess að laga stöðuna. Almennt dugir þó
vaxtamunurinn einn til að halda lánastofmmum á fLoti.
Þannig hangir lánakerfi þjóðarinnar á vaxtamun.
Annars staðar á Vesturlöndum, þar sem hrikt hefur í
lánakerfinu, hefur verið stokkað upp og skipt um menn
og vinnubrögð. Hér hefur enginn bankastjóri, sjóðs-
stjóri, bankaráðsmaður eða stjórnarmaður orðið að taka
pokann sinn út af Vesturlandameti í óráðsíðu.
Tækifæri breytingar ríkisbankanna í hlutafélög var
notað um daginn til að gera alls ekki neitt. Áfram sitja
sem fastast sömu bankastjórarnir, er flestir voru ráðnir
pólitískt á sínum tíma. Áfram er bankaráðsstólum og
stjómarstólum skipt milli pólitískra umboðsmanna.
Taldir em sérstaklega hæfir til slíkrar setu þeir menn,
sem harðast ganga fram í að rukka styrki til stjómmála-
flokka. í núverandi taprekstrarkerfi þykir sérstaklega
heppilegt, að sami maðurinn geti rukkað með annarri
hendi og lofað bankafyrirgreiðslu með hinni.
Þetta þýðir, að allt er við það sama. Bankar og sjóðir
munu áfram veita óskynsamleg lán og láta viðskipta-
menn sína borga tjónið. Þeir, sem skulda, þurfa að borga
of háa vexti. Þeir, sem eiga inni, fá of litla vexti fyrir.
Þetta rýrir samkeppnishæfni atvinnulífsins.
Ýmis stórfyrirtæki em farin að sjá við þessu og taka
sín lán beint í útlöndum, þar sem óráðsíugjaldið er mun
lægra en hér. Vonandi leiðir þetta til, að erlendir bank-
ar setji hér upp útibú, svo að fleiri geti fetað í fótspor
þeirra, sem neita að borga fyrir svínaríið.
Við höfum séð það á öðrum sviðum, að koma erlendra
aðila á þröngan íslandsmarkað hefur lækkað kostnað
þjóðarinnar. Þannig hefur tryggingafélag á vegum bif-
reiðaeigenda lækkað tryggingakostnað sinn og annarra
um samtals mörg hundmð milljónir króna.
Þegar bankar og sjóðir em komnir úr eigu ríkisins,
má búast við, að þeir færi sig í átt til skynseminnar í
vali á bankaráðsmönnum og stjórnarmönnum, banka-
stjórum og sjóðastjórum. Við vitum hins vegar ekki
hvenær pólitíkusarnir þora að sleppa hendinni.
Dæmi íslandsbanka sýnir þó, að vanhugsuð útlán em
ekki bundin við Qármálastofnanir ríkisins einar. And-
rúmsloft bankakerfisins er hið sama, hvort sem er inn-
an eða utan ramma ríkisvaldsins. Það er þessu andrúms-
lofti, sem þarf að breyta til að vernda peningana.
Ofan á furðulegum heimi íslenzka fjármálakerfisins
trónir geymslustofnun fyrir aldraða stjómmálamenn.
Seðlabankinn hefur áratugum saman verið methafi rík-
isins í umsvifamiklum rekstri utan um nánast ekki
neitt, enda kemur einn bankastjórinn varla til landsins.
Hægt er að laga stöðuna á þrennan hátt, með innreið
erlendra banka, með sölu ríkisbanka og loks á þann hátt,
að íslenzkir kjósendur hætti að sætta sig við sukkið.
Jónas Kristjánsson
Varla líður svo dagur að ekki
komi fréttir í fjölmiðlum af veðri
eða afleiðingum veðurs, auk reglu-
bundinna veðurfrétta frá Veðurstof-
unni. Veðurfar og atvinnuvegir og
athafnir, háðar veðri og vindum,
eru á dagskrá statt og stöðugt. Bæði
almennt ástand og hamfarir heima
og erlendis þykja skipta máli.
Fróöleikur um áriö 1996
Samtök veðurstofa í heiminum,
Alþjóðaveðurfræðistofnunin, gefa
út kynstrin öll af skýrslum um sína
viðamiklu starfsemi, ætluð veður-
fræðingum og ráðamönnum um
víða veröld. En minni háttar bækl-
ingar og fróðleikur, ætlaður al-
menningi og fréttamönnum, er
einnig saminn. Þar á meðal er ár-
„Að vísu mætti svo sem hlýna á íslandi en gallinn er sá aö hætt er við
öðrum breytingum samtímis..." segir Þór m.a. í greininni.
Um veður og
veðurfræðinga
legt yfirlit um veðurfar
heimsins árið áður,
10—12 blaðsíðna smárit.
í pésanum um árið 1996
er greint frá þeirri ætl-
an fróðustu manna að
heimurinn muni hlýna
á næstu öld um 2 hita-
stig. Meðalhiti við yfir-
borð jarðar mun
hækka. Hve mikið mun
hann hækka? Það er
óvíst en eitthvað milli
1,0 og 3,5 stig (gráður).
Þá er sagt meira frá
árinu 1996. Miðað við
30 ára meðaltal áranna
1961-1990 var meðalhiti
á jörðinni, við yfirborð,
0,22 stigum hærri en í
meðalári. Þetta virðast
í fljótu bragði engin
ósköp. En þá ber þess
að gæta að árið 1996 var
áljánda árið I röö sem
var fyrir ofan meðallag.
Aðeins sjö ár siðan 1860
voru hlýrri. Enn meiri
hafði aukningin verið
árið 1995, 0,38 stig, sem
sagt hér um bil 4 hita-
stig! Árið þar á eftir,
þ.e.a.s. fyrmefnt ár,
1996, hafði að jafnaði kólnað á meg-
inlandi Asíu og hlýnun um allan
heim því orðið minni en ella.
Varaö viö mengun
Eitthvað er á seyði eftir þessu að
dæma og ekki út í bláinn að kenna
fikti mannskepnunnar um og stór-
tækum athöfnum sem menga and-
rúmsloftið. Hin margumtöluðu
gróðurhúsaáhrif virðast vera að
verki. Margvísleg efni sem menn
hafa áratugum saman hleypt við-
stöðulaust út í loftið, úr verksmiðj-
um og bílum, virðast hafa breytt
náttúrulegu jafnvægi í lofthjúpi
jarðar.
Að vísu mætti svo sem hlýna á
íslandi en gallinn er sá að hætt er
við öðmm breytingum samtímis:
loftstraumar á jörðinni breyttust,
uppgufun á úthöfum, úrkoma og
skýjafar. Sviptingar sem menn hafa
ekki átt að venjast gætu fylgt í kjöl-
farið. Lofthjúpur jarðar gæti verið
Kjallarinn
Þór Jakobsson
veðurfræöingur
viðkvæmari en menn
hafa ímyndað sér. Og
þunnur er hann, mið-
að við jörð þynnri en
hýði eplisins í sam-
anburði við epliö
sjálft. Þess vegna er
talið ráðlegt að
spyma við fótum og
reyna að draga úr
notkun mengandi
efna. í fyrrnefndu
smáriti er svo sagt
frá síminnkandi
ósoni yfir suður-
heimskauti og ósoni í
háloftunum, afbrigði-
legu veðurfari í
heiminum, þurrkum,
flóðum, E1 Nino í
Kyrrahafi, snjóhulu á meginlönd-
um árið 1996, o.s.frv. Margvíslegar
sviptingar hafa bersýnilega átt sér
stað og sumt hafði þótt fréttnæmt
um skeið langt út fyrir leiksvið at-
burðanna.
Skyldur - og fræðsla af
sjálfsdáðum
Hvers vegna geri ég hér að um-
talsefni lítinn en snotran pésa um
mikið efni? f rauninni einungis til
að segja lesendum DV frá því aö
svona rit finnast, samin handa al-
menningi og fréttamönnum, einföld
og skýr - en bara á ensku, því mið-
ur. Þau hafna í ruslafótunni hjá
okkur, íslenskum veðurfræðingum,
og koma ekki fyrir sjónir annarra.
Þetta er mitt auma svar við
beiðni blaðamanns hjá DV að
bregðast við bréfi frá lesanda
snemma sumars, Jóni Stefánssyni.
Jón virðist kvarta yfir sinnuleysi
veðurfræðinga, þeir hirði lítt um að
„Lofthjúpur jaröar gæti veriö við-
kvæmari en menn hafa ímyndaö
sér. Og þunnur er hann, miöaö
viöjörö þynnri en hýöi eplisins í
samanburöi viö epliö sjálft.“
upplýsa fólk um veðrið og flókin
ferli veðurfarsins. Nægur væri efni-
viðurinn að koma áleiðis til ís-
lenskra lesenda.
Þannig virðist eiga sér stað þver-
stæða í upplýsinga- og fræðslu-
streymi frá sérfræðingi til almenn-
ings, ef ég mætti komast svo hræði-
lega nútímalega að orði. Annars
vegar er veðrið daglega á dagskrá
og koma þar veðurfræðingar mjög
við sögu við skyldustörf sín. Þeir
vinna vel sína vinnu frá degi til
dags og bregðast skjótt við fyrir-
spumum frá almenningi og frétta-
mönnum. - Ærinn starfi raunar.
Hins vegar segir fátt af löngun
okkar veðurfræðinga fram yfir það
að segja meira, uppfræða í gamla,
stílnum. Frá seinni tíð má
helst nefna Markús Á. Einars-
son, Pál Bergþórsson og Trausta
Jónsson. Fyrr á öldinni lét Jón
Eyþórsson til sín taka. Hann
var afkastamikill og orðhagur
alþýðufræðari, frumherji í veð-
urfræði, jöklafræði og hafis-
fræðum. Hann hélt úti tímarit-
inu Veðrið, blaði handa alþýðu
eins og komist var að orði. Til
minningar um Jón Eyþórsson,
rit hans og störf til gagns fyrir
þjóðina, mætti raunar myndast
stofnun, líkt og um bróður hans,
Sigurð Nordal prófessor.
Unniö í kyrrþey
Ekki verður skilið við Veðurstof-
una og þjónustu hennar við lands-
lýð án þess að minnst sé á margvís-
lega starfsemi hennar við veðurat-
huganir og veðurspár.
Fengist er við rannsóknir á veðri
og veðurfari og ýmsum skyldum
þáttum, svo sem hafís og snjóflóða-
hættu. Veðurstofa íslands tekur
þátt í alþjóðlegum verkefnum, evr-
ópskum og norrænum. Einnig á
Veðurstofan fulltrúa í ýmsum
nefndum Alþjóðaveðurfræðistofn-
unarinnar sem raunar er stofnun
innan Sameinuðu þjóðanna. Þannig
starfa veðurfræðingar að ýmsu
leynt og ljóst, eftir því sem skyldan
býður. En satt er það: latir eru þeir
að fræða fólk að fyrra bragði að
hætti fyrri tíðar fræðimanna.
Þór Jakobsson
Skoðanir annarra
Hingað og ekki lengra
„í seinni tíð hafa einstaklingar hvað eftir annað
risið upp gegn úreltu og aftufhaldssömu dómskerfi
og dregið það til ábyrgðar í útlöndum.... Þessi van-
heilaga þrenning dómara, kvótaliðs og okrara herð-
ir stöðugt þrælatökin á landslýð og bersýnilegt er, að
haldið verður áfram þangað til landsmenn segja hátt
og skorinort: Hingað og ekki lengra. Við viljum ekki
hafa yfir okkur lögleysu ykkar. Við viljum ekki láta
þjóðareignina I hendur örfárra manna. Við viljum
ekki snúa aftur til lénsveldis."
Bárður G. Halldórsson í Mbl. 21. sept.
Breyttur skólarekstur?
„Verði af verkfalli grunnskólakennara í næsta
mánuði með tilheyrandi röskun á skólastarfi má bú-
ast við að kröfur um breytt form á skólarekstri muni
magnast mjög verulega um allt þjóðfélagið. Almenn-
ingsálitið er þannig nú um stundir að krafan um
skóla sem séu lausir undan áþján sameiginlegrar
launastefnu, og þar með hinum tíðu verkfallsaðgerð-
um kennarastéttarinnar, verður nánast ómótstæði-
leg. Þessar kröfur gætu farið í tvenns konar farveg,
annars vegar að hvert sveitarfélag reyndi að leysa
málin uppá eigin spýtur eða þá að einkaskólar yrðu
miklu útbreiddari en þeir eru nú.“
Birgir Guðmundsson í Degi-Tímanum 20. sept.
Gjafakvótinn staðfestur
„Nú er aftur á móti búið að festa gjafakvótann svo
í sessi með lögunum illræmdu um samningsveð, að
útgerðin er á sinn hátt ofurseld í höndum bankavald-
ins. ... Voldug fyrirtæki sægreifanna eru farin að
kaupa upp fyrirtæki erlendis og í þvi sambandi vofir
yfir sú hætta, að útgerðinni verði innan fárra ára
stjómað frá útlöndum og að ísland verði eins og ver-
stöð með undirmálsfólki í starfi, þannig að litlu pláss-
in era ekki ein í háskanum, heldur byggð á öllu land-
inu.“ Gunnlaugur Þórðarson í Mbl. 20. sept.