Dagblaðið Vísir - DV - 25.11.1998, Side 15

MIÐVIKUDAGUR 25. NÓVEMBER 1998
15
Kvótabrask og mark-
aðstorg hugmyndanna
„Samfylking fé-
lagshyggju-, jafnað-
arfólks og kvenfrels-
issinna er ekki
kvótamarkaður fyr-
ir núverandi þing-
menn og vondjarfa
nýbúa á listum,"
sagði Stefán Jón
Hafstein í Degi fyrir
skömmu. Þar lýsir
hann áreiðanlega
skoðunum hins al-
menna kjósanda
sem aðhyllist þá
brýnu umsköpun
flokkakerfisins sem
nú er unnið að af
hálfu A-flokkanna og
Kvennalistans en
horfir með vaxandi
óró á tilraunina vera
að renna út í sandinn vegna
„kvótabrasks“ með hugsanleg
þingsæti áður en skipið er orðið
sjófært.
Kalda stríðið gert upp
Það eru níu ár frá hruni Berlín-
armúrsins. Múrinn breytti ásýnd
Evrópu og pólitísku landslagi á
Vesturlöndum öllum, bæði þegar
hann var reistur og þegar hann
féll. Að baki hans í austri var gerð
tilraun með mannlegt samfélag
sem mistókst, sums staðar með
skelfilegum afleiðingum. í vestri
var oft beitt fasískum aðferðum og
ójöfnum hernaði til þess að koma
kommúnismanum á kné. Reikn-
ingarnir fyrir alla þá glæpi gegn
mannkyni hafa ekki verið gerðir
upp nema að litlu leyti af málsað-
ilum. Krafan um framsal Pinocets,
fyrrum einræðisherra i Chile, er
liður í kaldastríðsuppgjörinu sem
og krafan um að Kastró Kúbuleið-
togi verði dreginn fyrir dóm.
Við sem erum á miðjum aidri
þekkjum alla þessa sögu, hún er
runnin okkur í merg og blóð og af-
staðan til atburðanna og þróunar-
innar sem þeim er tengd hefur átt
stóran þátt í að móta stjórnmála-
skoðanir okkar og raða okkur í
flokka. Bandarísk herseta hér á
landi er kaldastríðsfyrirbæri og
Kjallarinn
Steinunn
Jóhannesdóttir
rithöfundur
þar af leiðandi tíma-
skekkja á íslandi nú-
tímans. Enda væri
Kaninn farinn ef hann
fengi. Kapítalisminn
og alþjóðlegt flæði fjár-
magnsins hefur sigrað
í svipinn. Markaður-
inn ræður.
Mannúð og jafn-
rétti á markað
Alræði markaðarins
er draumsýn æstustu,
frjálshyggjupostula og
ekki síður háskaleg
hugmynd en alræði ör-
eiganna forðum. Samt
hefur markaðurinn
augljósa kosti. Hann
er heppilegur til að
leggja mat á tímabund-
ið gildi ákveðinnar vöru. Hug-
myndir má setja á markað. En líf
manneskjunnar er aftur á móti
svo flókið og samsett að það verð-
ur aldrei metið til hlítar á þeim
vogarskálum og getur orðið fyrir
óbætanlegum skaða þegar reynt er
að troða markaðslögmálinu upp á
ást og umhyggju, sjúkdóma og
heilbrigði, listir og menningu, trú
og tungumál, og annað sem heyrir
undir andleg verðmæti, ábyrgð
„Og þegar Ijóst er að núverandi
forysta er að missa sjónar á meg■
inmarkmiðinu og týna sér í kvóta-
braski fyrir sjálfa sig og sína litlu
klíku er ekki annað ráð vænna en
opna samrunaferlið fyrir almenn-
ingi sem átti hugmyndina í upp-
hafí.u
manns á manni og mannlega
reisn.
Það hefur verið hið sögulega
hlutverk lýðræðislegrar jafnaðar-
stefnu að búa til kerfi sem ver
þessi illmælanlegu gildi og stuðlar
að almennri velferð, jöfnuði og
jafnrétti. í þeirri misréttisveröld
sem við byggjum er meira en full
þörf fyrir stjórnmálaafl sem ann-
ars vegar stendur vörð um velferð-
arkerfið og hins vegar sækir fram
með mannúðar- og jafnréttissjón-
_____________ armið á markaðs-
torgi hugmynd-
anna. Til þess
þurfum við nýja
samfýlkingu fólks
sem megnar að
losa sig úr viðjum
kalda stríðsins og
litlu flokksklíkn-
anna.
Og þegar ljóst er
að núverandi for-
ysta er að missa
sjónar á megin-
...... markmiðinu og
týna sér í kvóta-
braski fyrir sjálfa sig og sína litlu
klíku er ekki annað ráð vænna en
opna samrunaferlið fyrir almenn-
ingi, sem átti hugmyndina í upp-
hafi, og láta hann raða frambjóð-
endum á lista. Nýtt afl kallar á
nýtt fólk til forystu.
Steinunn Jóhannesdóttir
„Nýtt afl kallar á nýtt fólk til forystu", segir greinarhöfundur í lok greinar sinnar -
lista funda um samfylkingarhugmyndina.
Forusta A-flokka og Kvenna-
Prestar sem ríkisstarfsmenn
- skammast þeir sín fyrir það?
íslenska ríkið að eignast
þessar jarðir hvaða gjald
eigi að greiða einni af
stofnunum ríkisins fyrir
jarðirnar. Auðvitað sjá
flestir að það er út í hött
að ríkið greiði fyrir eitt-
hvað sem ein af stofnun-
um ríkisins er skráð fyr-
ir.
Er von að spurt sé þegar hver
greinin á fætur annarri birtist í
dagblöðum landsins þar sem þess-
ir embættismenn íslenska ríkis-
ins halda því fram að nánast sé
búið að aðskilja riki og kirkju. Nú
síðast var það séra Geir Waage
sem hélt því fram í viðtalsdálkin-
um „Með og á móti“ í DV þann 12.
nóvember sl. að skipulega væri
verið að aðskilja ríki og kirkju.
Geir ætti þó að þekkja það manr.a
best eftir að hafa staðið sig vel í
kjaradeilu við ríkið hvaðan laun-
in koma fyrir boðun orðsins. Svo
oft er búið að endurtaka, að gjör-
breyting hafi orðið á sambandi
ríkis og kirkju að jafnvel ráð-
herrar eru famir að trúa því
að svo sé.
- Á heimasíðu okkar
ágæta menntamálaráðherra
kemur þessi skoðun a.m.k.
fram.
Trúarbrögð ríkisins
Hver er staða þjóðkirkj-
unnar á íslandi í lok 20. aldar
? Jú, hún er í stuttu máli, trú-
arbrögð íslenska rikisins eða
eins og segir í stjórnarskrá ís-
lands 62 gr.: „ Hin evangalíska lút-
erska kirkja skal vera þjóðkirkja á
íslandi, og skal ríkisvaldið að því
leyti styðja hana og vernda.
Breyta iná þessu með lögum.“
í lögum er ríkisvaldið og stofn-
unin íslenska þjóðkirkjan marg-
tvinnuð saman. Allt tal um að hún
hafi því sem næst verið skilin frá
ríkinu er rökleysa eins og ráða má
af því að: Forseti lýðveldisins skip-
ar biskup íslands og vigslubiskupa
og ráðherra skipar sóknarpresta.
Laun þessara starfsmanna ríkis-
kirkjunnar eru ýmist ákvörðuð af
kjaradómi eða kjaranefnd.
í ofannefndu viðtali við séra
Geir kemur fram sú skoðun að ís-
lenska ríkið ráði ekki við kaup á
landareignum kirkjunnar og þess
vegna - beri ríkinu að sjá um
greiðslur launa 156 starfsmanna
þjóðkirkjunnar og rekstur um ald-
ur og æfi.
Spyrja má á móti hvers vegna
ríkið ætti að kaupa þessar jarðir
og þá ef nauðsynlegt reynist fyrir
Hlutverk ríkisins
Gefum okkur að fallist
sé á röksemdafærslu Geirs
um að um viðskipti
tveggja óskyldra stofnana
sé að ræða og gera þurfi
upp þetta reikn-
isdæmi um
kaup á landar-
eignum kirkj-
unnar. Sjálfsagt
er að gera það
og meta annars
vegar kostnað ríkisins
af starfsemi þjóðkirkj-
unnar frá 1907 og hins
vegar tekjur ríkisins af
jörðunum og fasteigna-
mat þeirra. Öttast ég að
þjóðkfrkjan komi illa út
úr þessu reiknisdæmi.
Aðskilnaður ríkis og kirkju
snýst ekki um krónur og aura og
heldur ekki um trú.
Málið snýst um hlutverk ríkis-
ins í nútímasam-
félagi, en það get-
ur vart átt að
reka trúarbrögð
og að tryggja
einu trúfélagi
stjórnarskrár-
bundin sérrétt-
indi. Það læðist
að manni sá
grunur að marg-
ir prestar séu
farnir að átta sig
á þessu viðhorfi
samtímans og
skammist sín
hálft í hvoru fyr-
ir það að vera
starfsmenn rík-
isins og þvæla
því fram og aftur
um 100 ára
samning ríkis og
kirkju, við-
skiptasamning ríkis og kirkju frá
því í hitti fyrra, fastan samning
um útgjöld vegna reksturs yfir-
stjómar kirkjunnar og fleira.
Að lokum skal tekið fram að
ríkistrúarbrögð heyra til undan-
tekninga í löndum Evrópu og í
skoöunarkönnunum hefur ítrekað
mælst meirihlutafylgi íslensku
þjóðarinnar fyrir aðskilnaði ríkis
og kirkju.
Sigurjón Þórðaison
„Aðskilnaður ríkis og kirkju snýst
ekki um krónur og aura og heldur
ekki um trú. Málið snýst um hlut-
verk ríkisins í nútímasamfélagi, en
það getur vart átt að reka trúar-
brögð og að tryggja einu trúfélagi
stjórnarskrárbundin sérréttindi. “
Kjallarínn
Sigurjón
Þórðarson
Sauðárkróki, félagi í
Samtökum um aðskilnað
ríkis og kirkju (SARK)
1 Me5 Oj á móti i
Noröurland allt verðl eltt kjördæmi
Skynsamleg
eining
„Ég er þeirrar skoðunar að ef far-
ið er út í breytingar á kjördæma-
mörkum þá sé í fyrsta lagi æskilegt
að þær breytingar séu hreinlegar,
að þar sé frekar um að ræða samein-
ingu kjördæma
en að kljúfa þau
upp eins og var i
fyrstu hugmynd-
um nefndarinn-
ar. Ég er þeirrar
skoðunar að
heppilegast væri
að sameina Norð-
urland aOt i eitt
kjördæmi, hinn
forna Norðlend-
ingafjórðung. Þá
verður til landfræðilega skynsamleg
eining með eðlilega þungamiðju
hvað varðar byggð og ibúafjölda,
það er Akureyri og Eyjafjarðar-
svæðið, og ég tel að kostii' Akureyr-
ar og sá styrkur fyrir landsbyggðina
sem á að geta verið fólgitm í því
mótvægi sem þessi þungamiðja
byggðar utan suðvesturhornsins
býður upp á, nýtist best sem mið-
punktur í viðlendu kjöi-dæmi til
beggja hliða.
Það er skynsamlegri einmg og
heppilegar dregin landfræðilega, fé-
lagslega og stjórnfræðilega heldur en
það sem nú er efst á baugi. Ég hef
enga ástæðu til að ætla að samstarf
þéttbýlissvæða innan þessa slíks
kjördæmis, Norðurlandskjöræmis,
gæti ekki orðið gott. Ég tel að það
yrði gagnkvæmur styrkur fyrir staði
eins og Húsavík og Sauðárkrók að
þama tækist gott samstarf og menn
byggðu upp stjómsýslu og þjónustu á
skynsamlegri verkaskiptingu og
öðru slíku. Með hugsunarhætti eins
og þeim að Akureyri sogaði allt til
sín eru menn bara áfram ofan í
gömlu hjólfórunum, mikilvægara er
að Norðlendingar líti á sig sem heild,
vinni saman en klofni ekki upp eins
og ég óttast að gerist ef Norðurland
vestra verður hluti kjördæmis sem
nær allt suður að Hvalfirði."
Stelngrímur J. Slg-
fússon alþingis-
maður.
Snorrl BJörn Slg-
urösson, sveitar-
stjórl í Skagafiröl.
Ekki sannfærður
„Ég er ekki sannfærður um að
það sé hagstæðara fyrir okkur Skag-
firðinga að vera með austurkjör-
dæminu, en ég er reyndar ekki held-
ur sannfærður um að hinn kostur-
inn sé betri, að
sameinast í vest-
ur, ég sé kosti og
galla við hvoru
tveggja. Reyndar
eru þeir margir
Skagfirðingarnir
sem vildu helst
sjá eitt norður-
kjördæmi, en ég
er ekki viss.
Auðvitað er
einhver hræðsla
við Akureyri. Mér dettur ekki í hug
þegar maður les greinar eftir Hús-
víkinga um tilveru þeirra í Norður-
landskjördæmi eystra og stöðu
þeirra þar aö það sé spennandi staða.
Staðreyndin er sú aö manni virðist
að það sé grundvallarmunur á Norð-
urlandi eystra og vestra, sá að á
Norðurlandi vestra hafa verið uppi
tilburðir í þá átt að dreifa oipinber-
um stofnunum um kjördæmið en á
Noröurlandi eystra hefur það ekki
verið. Égá líka mjög erfitt með að sjá
fyrir mér nýtt kjördæmi sem þannig
er lagt upp með -í byrjun að Skaga-
fiörður komi inn í það eingöngu til
að styðja Akureyri. Það virðist lítið
hugsað um það hvort það sé gott fyr-
ir okkur. í sjáifu sér er auðvitað gott
mál að styrkja Akureyri en það má
ekki vera til þess að veikja okkur. Ég
sé einnig marga vankanta á vestur-
kjördæminu, sé t.d. ekki hvað við
eigum sameiginlegt með Súganda-
firði eða Patreksfirði og sé ekki
hvernig á að samrýma hagsmunabar-
áttuna inni í því kjördæmi.“ -gk