Dagblaðið Vísir - DV - 16.02.2000, Blaðsíða 13

MIÐVIKUDAGUR 16. FEBRÚAR 2000
13
Hagvöxtur, skuldir
og stöðugleiki
Því hefír iðulega ver-
ið haldið fram að hag-
vöxt bæri að nota til að
greiða niður erlendar
skuldir, safna i korn-
hlöður til mögru ár-
anna eins og frægt er
orðið en vissulega kem-
ur babb í bátinn er
hann reynist þeirrar
náttúru að þrífast á við-
skiptahalla og erlendri
skuldasöfnun, því vart
sjálfbær. Ástæðan er
einfold.
Fjármögnun með
lántökum
Það góðæri sem við
höfum búið við undan-
farin ár hefur ekki byggst á sömu
forsendum og oft áður, þ.e. mikl-
um vexti framleiðslu og tekjum
sjávarútvegs og annarra rótgró-
inna útflutningsgreina. Þvert á
móti heflr það að miklu leyti ver-
ið drifið áfram af vexti ýmissa inn-
lendar greina, s.s. byggingarstarf-
semi, verslunar-, veitingastarf-
semi og ýmiss konar þjónustu þótt
gróska hafi verið í útflutningi
hennar og stóriðju.
Hin aukna innlenda eftirspum
hefir í ríkum mæli beinst að spurn
eftir erlendum vörum og þjónustu
til neyslu, enda hefir aukning
hennar, ekki síst innflutningur
varanlegra neysluvara, að miklu
leyti fjármagnaður með lántökum,
verið meiri en
dæmi eru um. Sér
neyslunnar ekki
síst merki í stór-
aukinni umferð
einkabifreiða, jafnt
á álagstímum er
lengjast sí og æ,
sem utan þeirra.
Gatnakerfi höfuð-
borgarsvæðisins er
ekki í stakk búið til
að mæta þessari
auknu umferð. -
Hugmyndir eru um
milljarða fram-
kvæmdir tU að
greiða úr verstu
umferðarhnútum
og töfum á mestu
annatímum sólarhringsins.
Forsendur skuldalækkunar
Annar þáttur sem knúið hefur
áfram spurn einstaklinga eftir vör-
um og þjónustu er vaxandi kaup-
máttur launa sem orðið hefur hjá
meginþorra launþega þótt hann
hafi að einhverju
leyti gengið tU
baka vegna verð-
hækkana undan-
farinna mánaða.
Auk þess hefur
bætt aðgengi að
fjármagni aukið
ráðstöfunarfé al-
mennings og átt
greinilegan þátt í
hækkandi verði
húsnæðis, vara og
þjónustu sem lát-
ið hefir á sér
kræla, auk þess að stórauka skuld-
ir einstaklinga.
Forsendur þess að þær skuldir
lækki eru að áfaUnar verðbætur
verði ekki hærri en afborganir
hverju sinni. Liður í að slíkt gæti
gerst er breyting skattkerfis þar
sem vægi virðisaukaskatts yrði
lækkað á kostnað þrepaskiptra
tekjuskatta til jöfnunar. Lítið fer
fyrir þeim sem telja sig hafa verið
Kjallarinn
viðskiptafræöingur
„Forsendur þess að þær skuldir
lækki eru að áfallnar verðbætur
verði ekki hærri en afborganir
hverju sinni. Liður í að slíkt gæti
gerst er breyting skattkerfís þar
sem vægi virðisaukaskatts yrði
lækkað á kostnað þrepaskiptra
tekjuskatta til jöfnunar.u
„Dæmi eru um að sjöföldun launa að krónutölu hafi einungis skilaö laun-
þegum kaupmáttarauka er nemur sjö af hundraði, á tilteknu tímabili,"
segir m.a. t grein Kristjóns.
hlunnfama í lífsgæðakapphlaupi
undanfarinna ára, þótt í raun telji
hávaði launþega sig hafa dregist
aftur úr í kjörum, borið skarðan
hlut frá borði sem skuli nú sóttur
af fullri hörku.
Brestur úthaldið?
Vissulega er komið að þeirri
stundu að taka verði ákvarðanir
um hvort hér eigi að ríkja svipað
ástand í efnahagsmálum og á átt-
unda og níunda áratug aldarinnar
með reglubundnu undanhaldi í
verðlagsmálum þar sem uppfærslu-
leiðin ein var fær, eða haldið áfram
á braut þeirri er mörkuð var i upp-
hafi þess tíunda. Dæmi eru um að
sjöfóldun launa að krónutölu hafi
einungis skilað launþegum kaup-
máttarauka er nemur sjö af
hundraði, á tilteknu tímabili.
Hinn títtnefndi stöðugleiki er tal-
inn hafa skilað þeim lifskjörum
sem þjóðin býr nú við. Það er síðan
annað mál hvort hann beri í sér
ákveðna tortímingu jafnvægis þar
sem að þeirri stundu dragi að út-
hald bresti til nauðsynlegs aðhalds
útlána og hófsamlegra kjarasamn-
inga opinberra aðila sem láta und-
an þrýstingi viðsemjenda sinna er
beita öllum tiltækum ráðum í bar-
áttu sinni, jafnt geðfelldum sem
ógeðfelldum.
Sá vandi sem nú er við að glíma
lýsir sér í óásættanlegri verðbólgu
og viðskiptahalla sem hefir stund-
um verið talinn alfarið á ábyrgð
fyrirtækja og einstaklinga og þar af
leiðandi ekki áhyggjuefni. Slíkt
hlýtur þó að vera mat hvers og
eins.
Kristjón Kolbeins
Heilsufarsskýrslan mín
Þessa dagana fara sumir læknar
mikinn í því að berjast gegn því að
heilsufarsskýrslur landsmanna
verði settar inn í svokallaðan
gagnagrunn. Gagnagrunnur þessi
er vist þannig gerður að skrá sem
á annað borð er komin inn í hann
verður ekki rakin til þeirrar per-
sónu sem viðkomandi skýrsla
fjallar um.
Deildar meiningar
Um þetta munu þó deildar mein-
ingar, enda líklegt að sá sem kann
að fela kunni einnig að stela - eða
þannig... Trúnaði lækna við sjúk-
linga þeirra er misboðið, er sagt
(sé þeim gert skylt að láta sjúkra-
skýrslur í grunninn). Nú hefur
reyndar verið sýnt í sjónvarpi
hvemig fréttamenn gengu beint af
götunni inn á heilsugæslustöð og
flettu þar óáreittir sjúkraskrám.
Sá sem hér ritar gekk að sjúkra-
skrám á háalofti heilsugæslu-
stöðvar úti á landi og fyrir lá að
vísast yrði þeim
fleygt á rusla-
haug viðkom-
andi byggðar-
lags. Þá komu
peningar allt í
einu í spilið og
ákveðið var að
setja allan þenn-
an haugamat í
gagnagrunn svo-
nefndan. Einu
fyrirtæki yrði
falinn þar um
einkaréttur, en
ákvæði munu þá
um aðgang ann-
arra sem í rann-
sóknarskyni þyrftu þar í að kom-
ast.
Samt ærðist fjöidi lækna og
höfðu sumir í hótunum og flest
var í líkingu við að styrjöld væri
skollin á og hermennirnir væru
lögfræðingar. Aðrir meðal lækna
lyppuðust niður og sögðust vera
farnir, æru sinnar vegna og trún-
aðar við sjúklinga sina. Nú væri
kominn tími til að sinna öðrum
störfum. - Og púkinn, Kári Stef-
ánsson, sat hróðugur
á sápukúlunni sem
sífellt stækkar og
milljarðamir sópast í
vasa hans.
Ekki á glámbekk
Nú fannst mér nóg
komið. Heimilis-
læknirinn minn var
afar áhyggjufullúr
enda veit hann jafn-
vel betur en ég
hvernig sjúkra-
skýrslurnar hans
(mínar?) eru orðað-
ar. Það sem ég veit er
reyndar nógu
ískyggilegt til þess að
mér dettur ekki í hug
að setja það á prent hér. Svona
sem brot af minni sjúkrasögu gæti
ég nefnt að stundum hef ég átt í
basli með ennisholurnar og vissu-
lega hefur sjónin lítillega breyst.
Hitt allt nefni ég ekki, og vissulega
er ég þakklátur mínum góða heim-
ilislækni, Sigurbirni Sveinssyni,
fyrir að vilja ekki mín gögn á
glámbekk.
Nýlega var ég tekinn í tilviljun-
arkennda sykursýkisrannsókn
(ykkur kemur ekkert við hvað
kom út úr henni) en við lækni
þann sem að henni vann sagðist ég
setja það skilyrði fyrir þátttöku
minni í þeirri rannsókn, að hún
yrði aðgengileg inn í
væntanlegan gagna-
grunn.
Þetta var af því tilefni
að á heilsugæslustöðv-
um, læknastofum,
sjúkrahúsum, lyíja-
búðum og hvarvetna
sem læknar, hjúkrun-
arfólk og sjúklingar
hafa aðgang að hafa
undanfarna mánuði
verið áberandi fyrir
augum fólks eyðublöð
til þess gerð að segja
sig úr eða frá gagna-
grunninum ógurlega.
Lítill árangur
Sú áróðursmaskína
sem að undanfórnu hefur unnið
gegn gagnagrunninum hefur kom-
ið skoðunum sínum vel á framfæri
í fjölmiðlum, en með mjög litlum
árangri. Almenningur var vel upp-
lýstur og hefur þegar sýnt það með
dræmri þátttöku í úrsögn úr hon-
um, að grunnurinn á fylgi að
fagna.
Að lokum má geta þess að svo
vel þekkir minn elskulegi heimil-
islæknir mig að hann veit að um
það þarf hann ekki að efast að með
upplýstum vilja hefði ég fyrir
löngu sagt mig úr grunninum ef ég
væri honum mótfallinn.
Kristinn Snæland
„Sú áróðursmaskína sem að und-
anförnu hefur unnið gegn gagna-
grunninum hefur komið skoðun-
um sínum vel á framfæri í fjöl-
miðlum, en með mjög litlum ár-
angri. Almenningur var vel upp-
lýstur og hefur þegar sýnt það
með dræmri þátttöku í úrsögn úr
honum, að grunnurinn á fylgi að
fagna.u
Kjallarinn
Kristinn Snæland
leigubifreiöastjóri
1 Með Oj á móti i
Sala Landssímans í ár
Nokkur umræöa hefur verið aö
undanförnu um sölu Landssím-
ans, en samgönguráöherra
kynnir fljótlega í ríkisstjórninni
undirbúningsvinnu sem fram hef-
ur farið vegna sölunnar.
Verðfall
„Ég tel að það eigi að selja Lands-
simann sem allra fyrst því hann er á
samkeppnismarkaði sem er í örri
þróun. Landssíminn er ríkisfyrir-
tæki sem hefur verið réttlætanlegt
að halda sem slíku fram á þessa
daga en nú er
bæði búið að
breyta lögum og
það er komin
samkeppni á
þennan markað
og þá er engin
ástæða til að rík-
ið sé i þessum
rekstri. Það voru
samþykkt ný As,a Moller-
fjarskiptalög á siðasta hausti sem
hafa það að markmiði að auka sam-
keppni á markaðnum og jafnframt
að þessi þjónusta sé veitt í öllum
byggðum landsins og ákvæði eru í
lögunum sem eiga að tryggja það.
Þannig er sett ákveðið jöfnunargjald
á alla fjarskiptaþjónustu sem á að
standa straum af kostnaði viö fjar-
skiptaþjónustu á staði þar sem er
ekki arðvænlegt að öðru leyti að
halda uppi þjónustu. Þar sé ég
ákveðna möguleika fyrir fyrirtæki
sem eru á markaðnum að sækja í
þann sjóð til þess að halda uppi
þjónustu. Ég er þeirrar skoðunar að
það eigi að selja sem fyrst því það er
ákveðin hætta á að Landssíminn
falli í verði ef það dregst mikið því
samkeppnin er það mikil að önnur
fyrirtæki geta hreinlega hrifsað til
sín ákveðna þætti í starfsemi fyrir-
tækisins, sem getur gert það að
verkum að verðið lækkar. Ég tel að
ríkið eigi að leitast við að fá sem
mest fyrir fyrirtækið."
Forsendurnar
standast ekkí
„Landssíminn er fyrirtæki sem er
með 100% markaðshlutdeild og sam-
kvæmt nýjum fjarskipta- og sam-
keppnislögum þá verður þessi mark-
aðshlutdeild að fara niður um tugi
prósenta. Þannig
er það glórulaust
fyrir nokkra fjár-
festa að kaupa
fyrirtæki sem
ekki getur vaxið,
heldur þvert á
móti verður að
skreppa saman.
Aukreitis stend-
ur svo á að Páll Þór
Landssiminn er Jónsson.
með yflrráð yfir grunnnetinu sem
fólkið í landinu á og er þar með ráð-
andi í því að samkeppni komist seint
og illa á á íslandi. Það er rétt eins og
Vegagerðin væri með bifreiðaum-
boðin og vildi ekki hleypa neinum
inn. Það sér hver maður í hendi sér
hversu vitlaust það er. Til þess að
örva samkeppni og koma á einhverju
viti í einkavæðingu Landssímans
verður að hluta hann niður i a.m.k.
þrjú svið og selja þau algerlega óháð-
um aðilum og eigendur grunnnetsins
mættu jafnvel ekki undir neinum
kringumstæðum vera ráðandi í fjar-
skiptarekstri annars staðar. Þannig
að þær forsendur sem menn hafa sett
sér um að selja Landssímann i einu
lagi standast ekki, hvernig sem á það
er litið." -hdm
Kjallarahöfundar
Athygli kjallarahöfunda er
vakin á því að ekki er tekið við
greinum í blaðið nema þær berist
í stafrænu formi, þ.e. á tölvudiski
eða á Netinu. DV áskilur sér rétt
til að birta aðsent efni á stafrænu
formi og í gagnabönkum.
Netfang umsjónarmanns er:
gra@fif.is