Dagblaðið - 28.04.1980, Blaðsíða 20

Dagblaðið - 28.04.1980, Blaðsíða 20
20 DAGBLAÐIÐ. MÁNUDAGUR 28. APRIL 1980. MARGRA ÞJOÐA VEFTIR Það fer varla á milli mála að vefjarlist er orðin samkeppnisfær meðal hinna svokölluðu frjálsu lisla, þótt tengsl hennar við nytjalist verði vonandi aldrei rofin til fulls. Vefjar- listin er vitaskuld enginn nýgræð- ingur og má færa góð rök fyrir því að hún sé, ásamt leirkerasmiði, ein elsta listgrein mannkyns. Hins vegar er vefjarlist sem viðurkennd „frjáls" listgrein enn í frumbernsku. Það þýðir hreint ekki að hún hafi ekki haft mikið listrænt gildi hér áður fyrr, heldur að nú láta menn nota- gildið liggja milli hluta, fara að skoða ýmsa eiginleika veftækninnar sjálfrar og þess efnis sem notað er hverju sinni. i framhaldi af þvi fara þeir að ihuga nýja möguleika og líta þá til annarra lislgreina, — og eru óhræddir við að blanda saman að- ferðum úr mörgum greinum vefjar- lista. Þessi þróun á sérekki ýkja lang- an aðdraganda og reyndar loða mörg gömul viðhorf enn við vefjarlistina: að hún sé „kvennalist", að hún fari best á vegg, aðaðskotahlutir eigiekki heima í henni o.s.frv. Að ganga meðalveginn Nú fer fram þriæringurinn Norræn vefjarlist að Kjarvalsstöðum og er þetta í annað sinn sem þessi sýning er haldin. Mér sýnist sem hún staðfesti, með nokkrum virðingarverðum und- antekningum, að norrænir vefjar- listarmenn eiga enn langt í land með að losna undan gömlum viðhorfum (og fordómum) í grein sinni, til að mæta nútímanum af einurð. Flestir ganga hér hinn breiða meðalveg og gera það vissulega vel, en taka litlar áhættur eða hafa ekki til að bera ýkja mikinn metnað fyrir hönd listar sinnar.Einhvern veginn hef ég það á tilfinningunni að þessi tilhneiging sé sterkari nú en á fyrri sýningunni, — og síðan má spyrja sjálfan sig hve vel hún endurspegli það sem er að gerast i þessari grein víða um Norðurlönd. Nú eru á sýningunni 93 verk, en voru áður 118 og þessi fækkun kann að hafa komið niður á fjölbreytni. Talsverð blóðtaka Orsakarinnar er eflaust að finna í nýju dómnefndafyrirkomulagi. Áður valdi ein dómnefnd öll verkin á sýn- inguna sem var sjálfsagt herjans mikil vinna, en nú eru þriggja manna dómnefndir veflistarmanna starfandi í hverju Norðurlandanna, nenia íslandi. Þar með eru stikkfrí 12 ágætir veflistarmenn sem er lalsverð Heysáta Maisu Turuncn-Wiklund Iremst. Myndlist AÐALSTEINN INGÓLFSSON Frá vefjarlistarsýningunni. Fremst er verk Lotte Klein frá Svlþjöð. blóðtaka í tiltölulega fámennri grein. -Ísland hefði farið sérstaklega illa út íir þessu fyrirkomulagi og því var itanaðkomandi fólki, Herði Ágústs- : yni, Magnúsi Tómassyni og Hrafn- íildi Schram, f'alið að velja úr að- sendum verkum íslendinga. Það val virðist mér hafa tekist vel og því ættu hinar Norðurlandaþjóðirnar óhikað að geta fylgt fordæmi okkar fyrir næstu sýningu. Sýningunni fylgir nú vönduð skrá þar sem prentaðar eru ljósmyndir af öllum verkum, ásamt formálum og er þar margt vel sagt. Ég hjó þóeftir því i grein Beate Sydhoff, að hún tengir uppgang vefjarlistar á síðustu árum og baráttu rauðsokka. Finnst mér engan veginn að þau tengsl liggi í augum uppi, auk þess sem ég held að það sé óhollt fyrir þessa listgrein að sitja uppi með ákveðna kyngrein- ingu. Danir dempaðir Sydhoff álitur einnig að myndvefn- aður hafi verið mjög aðsópsmikill í vefjarlistinni undanfarin ár, en áhöld eru um það hvort hlutverk hans hafi verið eins mikilvægt ogaf er látið. Er svo hægt að benda á einhver sérstök einkenni í vefnaðinum sem eiga við eina þjóð fremur en aðra? Er það ímyndun mín að verk Dananna séu yfirleitt skýrt uppbyggð, dempuð i litum, fjalli um fólk og umhverfi þess eða leggi hálf-óhlutbundið út af landslagi? Hins vegar finnst mér að Finnar skeri sig mjög eindregið úr fyrir óhlutbundinn (gjarnan geómetr- ískan) vefnað og þreifikennd (tactile value). Þar heyrir til undantekninga að sjá tilvísanir i hlutveruleikann. Hvað íslenskan vefnað snertir getur undirritaður ómöguleg sett sig í hlut- lausar stellingar og bent á íslenskt svipmót, en þó grunar mig að sá „heildarsvipur" kunni enn að vera í mótun. Norðmenn eru einna mestir expressjónistar norrænna veflistar- manna. Ekkert er nýtt... Þeir gera stórar veftir í sterkum lit- um og með frjálslegu yfirbragði, eða þá að þeir gera rómantískar og allt að þvi næfar mannamyndir. Sviar eru nokkuð blandaðir og virðast annað hvort gera veftir með mjög ákveðnu fígúratifu inntaki (þó ekki um þjóð- félags„vandamál" . . .) eða geó- metrískar afstraktmyndir, — fátt þar á milli. Nú verða menn vist seint á sama máli um eðli nýsköpunar í listum og sumir álíta að ekkert sé nýtt undir sólinni. Ef ég ætti að nefna veftir á þessari sýningu sem mér finnst bera vott um leitandi hugarfar, áræði og listræna kröfugerð, þá mundi ég benda á „snjó"mynd Bodil Bodker Næss sem gengur út frá veggnum eins og lágmynd og svo skúlptúrvefnað Annette Juel. Þótt margt sé gott meðal finnsku verkanna, þykir mér Yosi Anaya bera af með batíkmynd sinni um ána Niger, svo og ,,X" myndröðina, en þó er einnig vert að geta um „Steðja" Maisu Kaarna sem nýtir sér lágmyndarhugmyndina en heysáta Maisu Turunen-Wiklund er bæði skemmtilegur og áleitinn snoppungur. Hárskúlptúr Guðrúnar Þorkelsdóttur ber vott um mjög frjótt hugarflug, en á hinn bóginn á ég í erfiðleikum með að finna verk af þeim gæðaflokki meðal Norðmanna. Grundvöllur f yrir gullhamra Kannski er það helst „mynda- albúm" Ellenar Lenvik sem upp í hugann kemur. Einnig er fátt um fína drætti meðal Svíanna, þó er „Blá- brún" mynd Ednu Lundskog ekkiaf- leitt verk. Svoer að sjálfsögðu grund- völlur fyrir gullhamra til handa þeim listamönnum sem nota hefðbundnar aðferðir. Danska listakonan Jetta Brönnum mundi vera í þeim flokki. Nanna Hertoft sömuleiðis og svo hinar geómetriskt þenkjandi Kim Naver og Jette Nevers. Meðal Finna standa þær sig mjög vel Kaarina Kellomaki og Mirja Tissari og það þarf heldur ekki að spyrja að fram- lagi Ásgerðar Búadóttur í íslensku deildinni. Synnove Anker Aurdal gerir mjög glæsilega hluti í sínu teppi meðal Norðmanna og ýmsar góðar manneskjur mætti nefna i herbúðum Svía, t.d. Ingulill Gullers, Silju Karls- son og Lotte Klein. Svo eru fugla- hræður Inghild Karlssen dálítið sér á báti, minna talsvert á austur- evrópska vefiistarmenn. En þetta er merkilegt fyrirtæki og þarf fyrir alla muni að halda þvi gangandi. Brúður við hið gullna hlið Laikbnjðuland: SALIN HANS JÓNS MlNS Hutultit o(j luiksljrtrn: Biiut Héðinsdðttir Brúotit og leikmynd: Messlana Tómasdðttir Nýi brúðuleikur Leikbrúðulands, sýndur um helgar á Kjarvalsstöðum, er nú sjálfsagt það verk sem brúðu- leikararnir hafa lagt við mestan metnað og fyrirhyggju. Enda er Sálin hans Jóns míns langskemmtilegasta sýning sem ég ennþá hef séð í Leik- brúðulandi. Það er ekki þvi að neita að sýn- ingar þess að undanförnu, þættirnir um meistara .lakob, Gauksklukkan í fyrra, meira að segja lika árlegur jólasveinaleikur, hafa allt verið barnaskemmtanir af allra einfaldasta tagi. Oft hefur manni fundist að list- rænn metnaður og hagvirkni flokks- ins kæmi fyrst og fremst niður i brúðugerðinni sjálfri, miklu síður í leik og leikefni. En með sýningum sinum á undanförnum árum hefur Leikbrúðuland að vísu rutt sér til rúms í skemmtanalífi barna i bænum og notið vaxandi aðsóknar og vin- sælda. Það hefur ekkert vantað uppá áhuga og ánægju leikhúsgestanna á þeim sýningum flokksins sem ég hef séð í vetur. En þær sýningar hafa að vísu ekkert ætlað sér annað né meira en hafa ofan af fyrir áhorfendum sin- Leiklist um stundina sem þeir standa við i leikhúsinu. Með Sálinni hans Jóns mins er lekið upp efni sem Leikbrúðuland hafði að vísu fitjað upp á fyrr, með þáttum af Sæmundi fróða sem l'yrir löngu voru sýndir á síðdegisskemmt- unum í Iðnó, og síðar meir á sinn hált i jólasveinaleiknum. Augljóslega er í þjóðsögunum, og raunar trúi ég i ýmsu öðrum klassískum bókmennt- um, upplagt leikefni í brúðuleik, að minnsta kosti á meðan ekki vekst upp leikskáld sem gagngert yrkir lyrir leikbrúður. En um leið kemur upp kynlcg mólsögn. í kynningu leiksins cr réttilega lögð á það áhersla að þessi sýning henti ekki siður full- orðnum áhorfendum cn börnum, og það cr engu likara en aðstandcndur óttist að sýningin verði þá um leið á cinhvern hátt ofviða bömunum, seni auðvitað eru og verða aðal-áhorf- cndur I.eikbrúðulands. Þetta held ég að sé misskilningur: Sálin hans Jóns mins er umfram alll prýðileg barna- skemmlun. En eins og aðrir réttskap- aðir brúðuleikir er hún barna- skemmtun sem fullorðnir áhorfendur geta um leið haft af margvislega ánægju. Ég er ekki frá þvi að svipuð efa- semi og vanmat á möguleikum Aðslandendur I.eikbrúðiilands lyrir ulan Kjarvalsslaði. brúðuleikhúss komi á sinn hátt fram í leiknum sjálfum. Briet Héðinsdóttir er höfundur leiks og leikstjóri og kveðst í leikskránni hafa byggt hann á öllu i senn, þjóðsögunni; sam- nefndri þulu Daviðs Stefánssonar og þó einkum á texta hans i Gullna hlið- inu. Í verki sýnist mér þessu hagað svoað framan af leiknumséað mestu l'arið eftir tveimur fyrstu þáttum Gullna hliðsins, en í síðasta hluta leiksins séeinkum farið eftir þjóðsög- unni og þulu Davíðs. Briet lelur ofællun að gera fullnægjandi lcik- gerð Gullna hliðsins fyrir brúðule en á hinn bóginn fásinna að fást við efnið og láta sem Gullna hliðið sé ckki til. Ég er hreint ekki viss um að þetla sé rélt, sé ekki liggja i augum uppi astæður sem banni að scmja Gullna hliðið sjálft til leiks á brúðu- sviði, auðvitað i mjög einfaldaðri og stilfærðri mynd. Á hinn bóginn væri sjálfsagt lika hægt að scmja sjálf- stætt brúðuverk upp úr þjóðsögunni, með hliðsjón scm þarf af efni Gullna hliðsins, en án þess að nota bcinlinis texta lciksins. Ber að sama brunni og áður var sagt: brúðuleikhús þarf á sínu eigin leikskáldi að halda, hvori heldur er til að frumsemja eða um- semja efni til sinna nota. Nú er þetta ekki rakið hér í að- finnsluskyni við sýningu Leikbrúðu- lands á Kjarvalsstöðum: hún tekst ágætlega eftir þeirri aðferð sem valin er að efninu. Satt að segja fannst mér hún þá skemmtilegust þar sem skýr- ast varvikið frá forsögn Gullna hliðs- ins, eða gerð sjálfstæð tilbrigði við efni þess. Heimalningur og englabörn á hlaði himnarikis voru metfé svo að litil dæmi séu nefnd. Og sum atriði Gullna hliðsins sjálfs, aðsókn drauga i fyrsta þætti, fjallalandslag og for- dyr vitis i öðrum þætti, reynast í sýn- ingunni alveg tilvalin úrlausnarefni i brúðuleik, henia sliku sviði á sinn hátt enn belur en alvöru:leiksviðinu. Er nokkur fyrirslaða á þvi að gera persónum leiksins, og þá einkum kerlingu, að sinu leyti sambærileg skil? Svo kann að visu að vera við nú- verandi tæknistig Leikbrúðulands. £n sjálfsagl metnaðarmark flokksins hlýtur að vera að gera úrlausnarefn- um sín eigin fullveðja skil i sjálf- stæðri leikbrúðulist. Og mér virðist Sálin hans Jóns mins marka áfanga á þeirri leið Leik- brúðulands. Leikbrúður og hin hag- anlega leikmynd Messiönu Tómas- dðttur sverja sig i ætt við það sem flokkurinn áður hefur best gert, og öll lækni leiks og sýningar virtist mér nú mun betur á veg komin en hingað lil, þótt hljóðupptaka væri að vísu ekki svo góð sem skyldi. Og þðtl l.cikbrúðuland hafi nú i bili fcngið inni á Kjarvalsstöðum vantar enn scni fyrr leiksal-við hæfi flokksins.

x

Dagblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Dagblaðið
https://timarit.is/publication/260

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.