Frjáls verslun - 01.05.1944, Blaðsíða 45

Áfengisbannið var afnumið hér á landi fyrir
ellefu árum, samkvæmt þjóðaratkvæði. Síðan
hefir ekkert komið fram, sem bent geti á að
þjóðin óski eftir nýju vínbanni. Þrátt fyrir
þetta ríkir hér í reynd æðistrangt áfengisbann.
Til þess að kaupa áfengi verður að fram-
kvæma býsna furðulegt rítúal. Kaupandinn
verður að gefa sig fram á nokkurskonar skrif-
stofu í pakkhúsi Áfengisverzlunar ríkisins. Þar
verður hann að undirskrifa plagg, sem inni-
heldur pöntun hans og þar með upplýsingar um
til hvers áfengið eigi að nota. Segja kunnugir
að rnjög varasamt sé að láta þess getið, að það
eigi að nota til drykkjar, og stappi nærri að það
varði synjun kaupanna.
Það var til dæmis alsiða, að menn gæfu upp
fáránlegustu lygar að ástæðu fyrir áfengiskaup-
um. Ósjaldan var afmælum skrökvað upp á
framliðið fólk eða giftingu upp á saklausa. 1
seinni tíð hefir sem betur fer tekið fyrir þenn-
an leiða sið, og mun nú í flestum tilfellum
nægja að skrökva upp einhverjum mannfagn-
aði, sem ekki þarf nánar til að greina.
En hversvegna þennan penpíuhátt? Er nokk-
ur ástæða til að afsaka, þótt mig eða aðra langi
til að eiga viskýlögg á flösku, eða borðvín til
þess að gera sér dagamun? Það þarf ekki lengi
að leita svarsins. Þrátt fyrir hina herfilegustu
reynslu af áfengisbanni, bæði hér á landi og
annarsstaðar, er enn haldið fast við þá ein-
stæðu hugsanavillu, að leiðin til að bjarga of-
drykkjumönnum frá glötun, sé sú að banna öll-
um að neyta áfengis.
Ef slíkri kenningu væri fylgt út í æsar, yrði
talsvert fyndið um að lítast í heiminum. Það
eru nefnilega óneitanlega til menn, sem eta sér
til skaða og skammar. Aðrir eru haldnir of-
næmi — margir mega til dæmis ekki koma í
námunda við levkoj eða bókhveiti, án þess að
fá af því eczem eða astma. Með tilliti til hinna
fyrstnefndu ætti þá að banna öllum mönnum að
eta, af tilhliðrunarsemi við hina síðarnefndu að
banna algerlega ræktun á levkoj og bókhveiti —
Þess er þá enn ógetið, að allajafna eru hinir
ofnæmu í algerum minnihluta, og á þetta einn-
ig við ofdrykkjumenn og átvögl.
Það hefir verið barizt öldum saman fyrir
frelsi: málfrelsi, ritfrelsi, athafnafrelsi og
hugsanafrelsi. Þær skorður, sem reistar eru við
einstaklingsfrelsi, þykir heppilegast að komi
innan að, frá hverjum um sig, eða séu lögfestar
í almennu siðalögmáli.
Bann stefnir á móti frelsi. Skerðing prent-
frelsis er ekki einungis takmörkun á rétti
manna til að setja fram rétt mál og satt, heldur
og skerðing á rétti þeirra til að halda fram
FRJÁLS VERZLUN
röngu máli. Svo langt er þeirri hugsjón fram
haldið, að sjálfsagt þykir einnig að heimila
þeim málfrelsi, sem allt frelsi vilja afnema.
Það þykir ekki næg ástæða til að skerða
prentfrelsi að sumir skrifa dellubækur og aðrir
froðufellandi illyrði. Slíkir menn eiga heima á
geðveikraspítala. Á sama hátt er seilst langt
yfir skammt til að vernda ofdrykkjumenn með
því að banna öllum að drekka. Ofdrykkjumenn
eiga heima á drykkjumannahæli, unz þeir eru
læknaðir.
Athugum nú hina hlið málsins. Það mun
vera afsökun fyrir hinum einstæðu verzlunar-
háttum Áfengisverzlunarinnar, að reyna verði
með öllu móti að stemma stigu við sölu áfengis
af því meðal annars, að innflutningur þess sé
takmarkaður. En hefir þá salan minnkað? Nei,
salan hefir aukizt. Er þá haldið meira af veizl-
um og oftar haldið upp á afmæli ömmu sálugu ?
Eða er ástæðan eingöngu sú, að menn kaupa nú
meir í einu en meðan vínbúðin var opin á venju-
legum verzlunartíma og á sómasamlegum stað
í miðbænum?
Mér er nær að halda að það sé rétta svarið.
Til hvers ættu annars bílarnir að vera, sem
jafnan bíða utan við hið óvirðulega musteri
Bakkusar? Maður varð þess aldrei var að bílar
biðu í löngum röðum eftir viðskiptamönnum,
meðan vínbúðin var rekin í gamla gathúsinu.
Og nú er mér spurn: Eru ofdrykkjumenn
nokkru bættari ? Eru góðtemplarar nokkru
ánægðari ?
Munurinn er enginn annar en sá, að það er
aftur orðið svipað að kaupa áfengi og að stela
rófum. Áfengisverzlunin er komin á pukurs-
stigið.
Það er ekki lengur hægt að hegða sér sæmi-
lega frjálsmannlega við áfengiskaup — þegar
af þeirri ástæðu, að verzlunarstaðurinn er orð-
inn að rónabæli. Þar safnast þeir saman allii*,
sem ekki vantar nema fimmkall eða tíkall upp
á flöskuna, og þeir hafa nógan og góðan tíma til
að liggja í viðskiptavinunum, því að skýrslu-
gerðin og prútt afgreiðslumannanna veldur
því, að jafnan þarf að bíða talsverðan tíma. En
það er nóg til dægradvalar. Drukknir menn
halda til í biðsalnum og hafa þar uppi alls-
konar óskemmtan, og vini og óvænta dúsbræð
ur vantar fimmkall..
Ég sæi ekki ástæðu til að orðlengja þetta svo
mjög, ef hér væri aðeins um að ræða ahnennt
sleifarlag hins opinbera, slíkt sem vér blaða-
menn erum vanir að átelja með fáeinum orðum.
Málið er alvarlegra en svo.
Hér er stefnt að því að koma inn sama and-
rúmslofti og hugsunarhætti og hér var meðan
45