Frjáls verslun - 01.05.1944, Blaðsíða 47

VEÐUR OG VEÐRÁTTA
Talið er, að veðurfregnir, spár og aðvaranir veður-
stofnana í Bandaríkjum Norður-Ameríku hafi í för
með sér hagnað og sparnað fyrir þjóðina, sem nem-
ur h. u. b. 3 milljónum dollara árlega. Um tvær
milljónir kaupsýslumanna líta fyrst af öllu á veður-
fregnir blaðanna, og tugir þúsunda hringja í númer
veðurstofnana, til þess að fá upplýsingar um veðrið,
hérumbil eins og menn í Reykjavík spyrja fröken
klukku um tímann.
Hvað er veður?
Það er í stuttu máli hreyfingar og ástand hins
síbreytilega og síkvikula gufuhvolfs, sem hylur
jörðina þunnum hjúp. Hinn síkviki loftstraumur
flytur hita frá hitabeltinu, kulda frá heimskautun-
um, regn og raka frá höfunum, storma og stillur.
Veðrið hefir áhrif á daglegt líf, heilsu, hamingju og
vöxt og framtíð barna vorra.
Óaðskiljanleg veðri er veðrátta, sem er einskonar
„meðal veður“. Veðráttan veldur hörðum lífskjörum
hér, og blíðum þar. Hún sker úr um það, hvaða
jarðargróða hægt er er að rækta, hvort menn eru
viljugir ega latir, og hún breytir og byltir örlögum
heilla þjóða.
Veðurspár eru — í eins fáum orðum og unnt er
að nota — það, að segja fyrir um hvar veðrið, sem
er þarna í dag, verði á morgun eða næstu viku; en
þetta er hægara sagt en gert.
Lofthjúpurinn um jörðina er ekki eins léttur og
ætla mætti. Talið er, að loftlagið muni vega eitt-
hvað um fimm og hálfa milljón billjónir smálesta.
Þegar loftið mishitnar, kemst það á hreyfingu. Heitt
loft heldur í sér meiri raka en kalt. Álitið er, að úr
1 km.:l af hlýju lofti geti komið yfir 20 þús. smá-
lestir af snjó eða regni. Áætlað hefir verið, að um
16 milljónir smálesta af regni og snjó falli til jarðar
á hverri sekúndu. Þrítugur maður getur reiknað
út að gamni sínu, hve mikill þungi hefir fallið til
jarðar, síðan hann kom í þennan heim.
Eins og áður segir, kemur mishitun loftinu á rót,
og þar af kemur yfir höfuð allt veðurfar. Hiti sólar-
innar er frumorsökin. Til þess að framleiða hita
jafngildan að orku hita sólarinnar, sem hreyfir hina
risavöxnu „veðurvél", þyrfti að brenna nálægt 100
milljónum smálesta af kolum á mínútu hverri.
Af þessum fáu dæmum má sjá, að það eru engin
smáræðis öfl að verki, þar sem veður og veðrátta
síður aðra limi, svo að ekki var kyn þótt rithöfund-
inum yrði liverfl við, þegar kvikindi þctta réðist á
hann).
„Vegna þess að það er mönnum kunnugt,
hversu mjög að Galvans-rafurmagnið æsir allar
taugar og vöðva, þá hafa menn og reynt að
nota það á ýmsa vegu, til að lífga með hengda
menn, druknaða, kyrkta og skruggulostna, og
hafa slíkar tilraunir ósjaldan heppnazt ágæta
vel.
Tilraunir þær, sem gjörðar hafa verið um
sinadrætti og teygjur í líkum og líkömum ýmsra
hinna stærri dýra með heitu blóði, eru harla
eftirtektarverðar. Þannig var til að mynda um
mann, sem var búinn að vera hengdur um
margar stundir, að þegar Galvans-festin var
látin snerta hina viðkvæmustu staði á líkaman-
um, þá hafði hún óttaleg áhrif á vöðvana, og
það kom ýmist reiðisvipur á andlitið, hræðsla,
FRJÁLS VERZLUN
angist eða örvinglun. Stundum hló líkið ógnar-
legum voðahlátri, og stundum tók það djúp og
þung andvörp“. __________
Þetta var um áhrif rafmagns, en hér kemur að
lokum klausa um tjón, sem elding olli.
„13. dag maímánaðar 1803, sló eldingu niður
í smala einn hjá Drachtow, sem er dálítið þorp
hjá Mittelmark (Miðmörk). Eldingin hæfði
smalann, hundinn hans og 40 fjár, og drap hún
það allt saman. Féð lá á víð og dreif og var það
allt skáldað, og menn gátu, ekki séð hvað af
ullinni var orðið, því að hún var gjörsamlega
horfin. Öll voru og klæði af smalanum, en á
þann hátt höfðu brælcur hans rifnað, að menn
skildu ekki hvernig þau hefðu getað losnað við
hann. Undir kverk smalans voru tvö göt. Staf-
urinn hans, tóbakspípan og skinnsálin lágu sitt
í hvoru lagi skammt frá líkinu, ofan á dauðri
kind, og var það allt skemmt og fordjarfað“.
47