Lesbók Morgunblaðsins - 12.11.1944, Blaðsíða 11

Lesbók Morgunblaðsins - 12.11.1944, Blaðsíða 11
LESBÖK MORÖTJNBLAÐSINS 443 er orðiö landvættir samhciti á öll- um hollvættum landsins. Allt þetta i'ólk hefir svo orðið að huldufólki í þjóðtrú síðari alda. Landvætta er síðast getið í prje- dikun einni í riti frá 14. öld. Þar segir svo: „Sumar konur eru svo vitlausar og blindar um þurft sína, að þær taka mat sinn og færa, á! hreysar út og undir hella og signa landvættum og eta síðan, til þess að landvættirnar skuli þeim hollar vera. og til þess oð þær skuli eiga betra bú cn áður". Skyldleikinn; leynir sjer ekki við sumar huldu- i'ólkssögurnar, ]>ar sem sagt er frá konum, sem færðu álfum mat. En ]>ótt huldufólk nútímans sverji sig mjög í ætt við landvættirnar fornu. er eitt ólíkt með þeim. Landvætt- irnar voru hollvættir, sem menn, sýndu trúarlega lotningu og nutu vcrndar hjíi í staðinn. En í þjóð- sögum frá seinni öldum umgangast mqnnirnir huldufólkið eins og jaí'n- ingja' sína. Að öðru leyti hefir. vættatrúin breyst furðulítið síðan, í fornöld. Til dæmis gæti sagan um l)ergbúann, sem vitraðist Haf- ur-Birni, vel verið ung þjóðsaga. Flestar hinna t'ornu vætta virðast hnfa verið í mannsmynd. Þær voru aðeins misjafnar að stærð, þar sem sumar bjuggu í fjöllum, en aðran í hólum og steinvim. Lýsing Snorra Sturlusonar á landvættunum sting- ur því allmjög í stúf við flestar aðrar sagnir. Snorri hefir ef til. vill vcrið með fylgjur eða verndai'- vættir einstakra manna í hugan- um, þar sem hann nefnir hina helstu höfðingja í hverjum landsfjórðungi. En hann talar líka um fjöll og hóla fulla af landvættum, og mjrnd- in af þeim er þess eðlis, að þær ciga auðsjáanlcga frcmur rót sína að rekja til landsins cn þjóðar- innar. Þessi mynd hlýtur alltaf að vera hin eina táknmynd, sem hægt er að fá af landvættunum. Það, þýddi lítið að rista myndir af land- vættum eins og Bárði Snæfellsás og Ármanni í Armannsfelli á skjald, armerki Islands. Þær væru óþekkj- anlegar frá öðrum mannamyndum, nema bústaðir þeirra væru sýndir í baksýn. En það voru ckki ncinar sjer- stakar landvættir, sem ætluðu að verja landið, ef á það yrði ráðist. Þær risu allar upp sem einn maður. Sú mynd, sem Snorri bregður upp af þeim, er ímynd hinnar íslensku náttúru, scm lcngst af hefir verið. besti A'örðurinn um frclsi landsins. ^fc Smælki Napoleon var eitt sinn að leita að bók í bókasafni sínu og komst að því, að hún var i efstu hillu í stórum skáp. Hann náði ekki í bókina, hvernig sem hann teygði sig. Monccy marskálkur, einhver allra •stærsti maðurin í hernum, gekk þá til hans og sagði i ,,Leyfið mjer, herra — jcg cr hæm cn yðar hátign". ,,Þú ert lcngri, marskálkur", sagði einvaldinn og hleypti brún- um. * Alexander H. Stevens, senator frá Georgia, síðar varaforseti Banda ríkjanna. var mjög lítill vexti og vóg rjett í'úm 70 pund. Stór og mikill ])ingmaður, sem lenti eitt sinn í harða rimmu við senator- inn. sagði eitthvað á þá leið, að, hann gæti gleypt hann án þess þó að verða var við að hann hefði borðað nokkurn skapaðan hlut. ,,Já, ef svo er", svaraði Stevens, ,,þá hefurðu kjarnmciri maga cn hcila". Önnur lítil athuga- semd við „Holgers- strandiD." ÞAÐ FER nú að verða langt á að minnast, því það var í Lcsb. Mbl. íiíðu 4:!1 ]). á.. sem hr. Arngr. Fr. Bjarnason sendir mjcr tóninn um Holgers-strandið, en það var skömmu áður en prentara verkfallið skall á, svo að mjer hefir ekki gef- ist tækifæri til að svara kveðjn hans fyr en nú, enda mætti henni vcra með öllu ósvarað, því hún af> sannar ekkert, sem í grein minni stendur. Jeg hefi aldrei borið brigð ii, að skipbrotsmenn á „Holger'' hafi bjargast í land á mastrinu, hinu mótmælti jeg, sem ósönnuðu og ó- sönnu, að þeir hafi látið sjer sæma, að scgja frá því, að þeir hafi hyllst. til að ýta mastrinu frá skipshlið- inni. mcðan skipstjóri skrapp niðiu' í skipið, að sækja drenginn og Iiann svo ausið bölbænum yfir fje- laga sína, ])egar hann sá, að þeir hirtu ckki um að gera tilraun til að bjarga þeim, enda er ekkert að því vikið í frjettagrein Þjóðviljans. Læt jeg svo úttalið um þctta mál, og má hver og einn fyrir mjer, trúa því, sem honum þykir trúleg- ast í frásögnum okkar hr. Arngr. Fr. Bjarnasonar um TTolgers-strand- ið. 8. nóvember 1944 Tbeodora Thoroddsen, — Viljið þjer athuga, hvað er að þessu riri. Óhreint getur ]>að ckki verið, því að jeg er búinn að þvo það \\v þremur sápuvötnum.

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.