Lesbók Morgunblaðsins - 12.11.1944, Blaðsíða 9

Lesbók Morgunblaðsins - 12.11.1944, Blaðsíða 9
LESBÖK MORGUNBLAÐSINS * ^^1 441 LANDVÆTTIR ALKUNN er frásögn Snorra Sturlusonar uin llarald Danakon-i ung Gormsson, er hann ætlaði aö í'ara herferð til Islands. Haraldur konungur bauð kunnugum manni, að í'ara í hamförum til Islands og frcista, hvað hann kynni scgja hon- um. Sá fór í hvalslíki. En er hann, kom til landsins, íór hann vestur íyrir norðan landið. Ilann sá, að fjöll öll og hólar voru i'ullir a£ iandvættum, sumt stórt og sumt, smátt. En er hann kom fyrir Vopna fjörð, þá fór hann inn fjörðinn og ætlaði á land að ganga. Þá fór ofan eftir dalnum dreki mikill, og fylgdu honum margir ormar, pödd- ur og eðlur og bljesu citri á hann. Ilann lagðist í brott og vestur fyrir land, allt fyrir Eyjafjörð. Fór hann inn eftir þeim firði. Þar íór móti honum i'ugl svo mikill, að vængirnir tóku út fjöllin beggja vegna, og fjöldi annara i'ugla, bæði stórir og smáir. Braut fór hann þaðan og vestur um landið og svo suður á Brciðafjörð og stefndi þar inn á fjörð. Þar iör móti honum griðungur mikill og óð á sæinn Ót og tók að gelta ógurlega. Fjöldi Jandvætta J'ylgdi honum. Brott fór hann þaðan og suður um Rcykjancs og vildi ganga upp á Víkarsskciði. Þar kom á móti honum bcrgrisi og hafði járnstaf í hendi, og bar höfuðið hærra eu f.jöllin og margir aðrir jötnar mcði iionum. Þaðan í'ór hann austur með endi-i löngu landi — „var þá ckki ncma sandar og öræfi og brim mikið., fyrir utan, en haf svo mikið millum J^ndanna", segir hann, „að ekki er þar fært langskipum". Þá var Mrodd-IIelgi í Vopnafirði, Eyjólfur Eftir Ólaf Briem Eftirfarandi grein eftir Ólaf Briem magister, um land- vætti er skrifuð fyrir Lesbók í tilefni þess, að ákveðið var á þessu ári, að táknmyndir landvætta, þeirra, sem g-etið er um í Heimskringlu, skuli vera í skjaldarmerki lýðvéldisins. „Bárðar" -myndin í Hítardalskirkjugurði. /Valgcrðarson í Eyjafirði, Þórður gcllir í Breiðafirði, Þóroddur goði' í Ölfusi. Ei'tir þessari frásögn cru gcrðar myndirnar af landvættunum, sem prýða skjaldarmcrki Islands. Er þaðj að vonum, því að hvcrgi cr þeini, lýst eins greinilcga og hjer. En. cigi að síður er fullvíst, að menn hugsuðu sjer landvættirnar ekki alltaf í þessu gcrvi. Sumt í frásögn Snorra er meira * að segja með þeim svip, að það getur varla verið runnið upp úr íslcnskri þjóðtrú, t. d. um pödd- urnar og cðlurnar. En samt cr á- stæðulaust að efast um, að kjarni söguniiar sjc af íslenskum rótum runninn. Önnur ummæli um landvættirnar cru miklu stuttorðari. Merkust, þeirra cru ákvæðin í ui>phafi Ulf- Ijótslaga, scm Landnáma greinir f rá: „Það var upphaf hinna hciðnu laga, að menn skyldu eigi hafa höfuðskip á haf, cn cf þeir hefði, skyldi þcir aí' taka höfuð, áður þeir kæmu í landsýn, og sigla eigi að landi með gapandi höí'ðnin cða gínandi trjónum, svo að landvættir fælist við". Ennfremur cr landvætta getið á tveim stöðum öðrum í Land- námu. „Þcir voru þá fulltíða synir Molda-Gnúps. Björn og Gnúpur, Þorsteinn hrungnir og Þórður Ieggjaldi. Björn dreymdi um nótt að bergbúi kæmi að honum og bauð að gera fjelag við hann, en hann þóttist játa því. Eftir það kom haf-

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.