Lesbók Morgunblaðsins - 18.03.1945, Blaðsíða 3

Lesbók Morgunblaðsins - 18.03.1945, Blaðsíða 3
LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 147 rekstri fyrirtækjanna og nokkur ntjórnaríhlutun af hálfu starfsmann anna. En sjáli't hlutdeildarfyrir- komulagið veitir verkamannin- uin hluttöku í arði fyrirtækjanna cg tækifæri til þess að ávaxta fje sitt, sem hluta í fyrirtækjunum og jþannnig hluttöku í stjórn fyrir- tækjanna á einn eður annan hátt. Yfirleitt er það skoðun þeirra, sem tframarlegast standa í formælenda- hóp þessa atvinnurekstrar, að allir starfsmcnn (vcrkamenn) fyrirtækj- anna hafi hluttöku í arði þeirra, eigi kost á að cignast hlut í þcim bg hafi einhverja íhlutun um stjórn þeirra eða eftirlit mcð henni. HySS .ÍCS a^ draga megi saman grundvallarrcglur þessa fyrirkomu- lags og segja, að það hvíli eink- um á cftirfarandi grundvallaratrið- um: 1) starfsmenn fái auk fastra launa einhvern hlut af arð- jnum. 2) verkamónnum gcfist kostur á að safna arðshluta sínum, eða oinhvcrjum hluta hans, til þess mcð honum að cignast hlut í fyrirtækjunum. 3) verkamennirnir fái hlutdeild í stjórn fyrirtækjanna, ann- aðhvort með því, a) cignast hlutafje og verða þannig að- njótandi rjcttinda venjulegra hluthafa, cðl með því, b) að nefnd vcrkamanna hvcrs fyrirtækis hafi íhlutun um rekstur ]>css. Þessar ci'U, þær rcglur, seni sjer- lstakk*ga hefir verið bygt á, cn auð- ' vitað niá breyta þeiin í það óend- anlega í cinstökum atriðum, alt cftir eðii og stað fyrirtækisins, seru á að starfrækja eftir þcim. Sum- slaðar eru allar þessar reglur gild- andi hjá sama fyrirtækinu, en hjá öðru fyrirtæki c. t.. v. aðeins eitt atnðíð, t. d. arðskiítingiu og líiíi* því þriðja er e. t. v. um að ræða. arðskiftingu og eftirlitsnefnd starfs manna. Það hefir áður vcrið drepið á það að mörg af stærstu atvinnufyrir- tækjum heimsins eru rekin eftir þcssum grundvallarreglum, og það sem einkum einkennir rekstur þeirra, er að þar koma aldrei fyrir vinnudeilur og hin almenna ánægja sem ríkir meðal starfsmannanna og aðbúð sú, sem þessi fyrirtækji veita þeim. Ógerningur er að geta hjcr margra fyrirtækja. en ])ó skulu talin upp nokkur, sem menn kunna að kannast við og cru dæmi um misnninandi framkvæmd grundvall- arreglnanna, sem áður er getið. Má þá flokka þessi fyrirtæki nokkuð eftir i'ekstrarformum. 1) Ýms fyrirtæki hafa eínfalda arðskiftingu, greíða arð 'til starfs- mannanna í reiðu fje, en gefa ekk- ert færi til höfuðstólseignar. Dæmi iim slíkt fyrirtæki er: Messrs., Needlcrs. Ltd., Chocolate Manufact- urcr, IIull. Þctta fyrirtæki hóf þetta fyrirkomulag á rckstri sínum 1924. Jlöi'uðstóllinn fær 7,5% af gróðan- um, cn svo cr lagt til hliðar fyrir tstarfsmennina 1000 stcrlingspund iyrir hvcrn 1% scm hærra er gold- ið til fjármagnsins. Þcir, starfs- jnannanna, scm Jicssa. njóta, verða að vera orðnir 18 ára, og hafa starf- að hjá fjelaginu um 3 ára skcið. Hef ir þetta fyrirtæki oft skift st'óruni fúlgum niilli stnrfsuianna sinna mc.ð þessum hætti. 2) Sum fyrirtæki haf'a arðskift- ingu og verkamannanefnd til cftir- lits. Má hjer nefna Mcssrs. t'oM'n- trce C'o. Ltd., sukkuladii'innað al- kunna. son margir hljóta að kann- ast við hjcr á landi. Það tók aðj starfa eftir þessu rckstrarfyrirkorau lagi 1922, og cr fyrirkoinulag þess, mcð þeini hu'tti, að höfuðstóllinn fær 7,3% af ágóðanum, cn afgang- urinn deiiist i 10 hluti. Til vinn- unuar i[t ei'ksíiiiííuuanuí}) ídlla. 3 hlutar, stjórnju fær 1 hluta. og höf- uðstóllinn 4 hluta. Auk þessa er hjer um að ræða sjcrstakt vcrka- mannaráð, sem cr til cftirlits. Svip- að fyrirkomulag er hjá Messrs. Cad- bury Lírothers, Ltd., sem að margir kannast við. 3) Þá eru fyrirtæki sem hafa arðskiftingu, og veita hlutdeild í höfuSstólnum. Má h.jer nefna hið fræga fyrirtæki Levcr Brothers, Ltd sem framleiðir Sólskinssápuna og fleiri vöruteguudir, sem þcktar cru um heim allan. (írundvöllui'imi bjá, i]>cssu fyrii'tæki cru hlutdcildarskil- ríki, sem að gefin cru fit á hverju tiri og hljóða á ákveðið peninga- gildi. Það fer eftir mati stjórnar- fyrirtækisins, hvcrsu niörg slíkra skírteina, hvcr cinstaklingur gctur fengið, og fjöldinn seni gef'inn cr út iirlcga fer cftir velgcngni íyrir- tækisins, ár hvcrt. IIin raunvcru- lcga arðskifting cr fóigin í greiðsl- uni se.m eru í hlutfalli við verð hlut' 'dcildarskírtcinanna. l'akmarkanir eru settar um hvcrsu mörg skírteini, afl vcrðmæti, hvcr slarfsniaður gct- ur fengið, cn upphæð ])cina ncniur J'rá tvöfaldri til fjórfaldri Iaunaupp- hæ.ðiimi. Fjclagið hvclur starfsnicnnina 1il að cignast hluti í fyrirtækinu, og arðshluturinn er oft grciddur með1 óvcn.julcgum hlutabr.jefum, scm fyr- irtKkið kaupir aftur al' starfsniann- iuum. of hann vill. Hlunnindi staifsmanns, j'lyl.jast yfir til ckkju hans, cf liann deyr og hcfir ])á Acrið starfandi hjá fyrirtækinu. 4) Þá skal gcta iuu fyrirtæki scm lcggja höfuðálnsrslu á að gera/ slarfsmcnniua að hluthöfum. Er það gert með þoim hætti, að veita þeim ýms hlunnindi fyrir hluti sína. Eitt .slíkra fyrirtækja cr hið hcimsfræga Impcrial Chcmical Jndustrics, Ltd., 'cn forstöðumaður þess og aðaleig- andi vyr hinn niikli iðjuhöldur og irariifavui &t ioi'umalimaður Alfred Moud. Þetta fyrirtæki veitir verka-

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.