Lesbók Morgunblaðsins - 28.11.1954, Side 3

Lesbók Morgunblaðsins - 28.11.1954, Side 3
LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 743 séra Einar Illugason og Tómas Nikulásson umboðsmaður útnefndu helmingadóm í málinu, þannig að 12 menn skyldu dæma og væri helmingur þeirra prestar og helm- ingur leikmenn. Voru þessir prest- ar kvaddir í dóminn: séra Þor- kell Arngrímsson, Görðum, séra Ámundi Ormsson, Kálfatjörn, séra Jón Oddsson Skrauthólum (Kjalar- nesþing), séra Snjólfur Einarsson, Reykjavík, séra Hallkell Stefáns- son, Hvalsnesi og séra Rafn Ólafs- son, Grindavík. Dómþingið var svo háð að Útskálum 6. og 7. desember. Komu þar fram hinar furðulegustu og ótrúlegustu upplýsingar í mál- inu. Séra Þorsteinn neitaði því harð- lega að vera faðir barnsins, en bar nú ekki við hinu sama og við bisk- up, að hann væri ekki fær til barn- getnaðar. Kvaðst hann engin mök hafa haft við Ástnýu, nema hann hafi verið svikinn til þess og hún hafi verið fengin sér í eiginkonu stað í myrkri. Páll Vídalín segir að kona prests hafi játað, að hún hati óttazt að eiga mök við bónda sinn, vegna hins viðurstyggilega sjúk- dóms hans, og hafi því keypt að vinnukonunni að hún gengi í hvílu prests í sinn stað. Viðurkenndi og Ástný að þetta væri satt. Dómsmönnum þótti það harla ólíklegt að „prestur hefði ekki þekkt konu sína frá vinnukonunni, jafnvel í myrkri“, og vildu því ekki taka til greina þá ástæðu hans að hann hefði verið blekktur. Virtist dómsmönnum því málið horfa þannig við, að prestur gæti ekki fengið synjunareið. En Ástnýu dæmdu þeir að hún mætti vinna eið að því, að klerkur væri faðir barns síns og enginn annar. Prestur missir kjól og kall SKÖMMU eftir áramótin 1660 vann Ástný lyrittareið hinn meiri og sönnuðu þann eið með henni fjórar konur, Rannveig Ólafsdóttir, Hall- bera Hróbjartsdóttir, Þórarna Gísla -dóttir og Ingibjörg Björnsdóttir. Barnið hafði verið að Útskálum fram að þessu, en þegar er Ástný hafði unnið eiðinn, sendi prests- konan það burt af heimilinu og til ömmu þess, móður Ástnýar. Þótti það lítið drengskaparbragð, og eigi að lögum. Hreppsstjórnarmenn á Miðnesi komu því saman og kærðu þetta mál fyrir Alþingi. Segja þeir þar að hvorki Ástný né móðir hennar geti talizt færar um að sjá fyrir barninu, og beiðast úrskurðar á því hvernig með barnið skuli fara. Var mál þetta tekið fyrir á Alþingi 29. júní þá um sumarið og varð úrskurður lögmanna og lögréttu- manna þessi: „Með því að Ástný Hallsteinsdóttir hefur svarið lýritt- areið um faðerni þessa barns, þá virðist lögmönnum og lögréttu- mönnum að svo lengi sem þessi eiður hennar stendur óraskaður, þa beri séra Þorsteini að framfæra áðurskrifað barn á sínu fé og pen- ingum.“ Séra Þorsteinn var sviftur kjóli og kalli fyrir þessa harneign í hór- dómi, og var séra Þorleifi Kláus- syni veittir Útskálar og skyldi hann taka við þeim í fardögum vorið 1660. Er syo að sjá sem séra Þor- steinn hafi þótzt órétti beittur og verið því sérstaklega andvígur að Þorleifur fengi staðinn. Telja sagn- ir að séra Þorsteinn hafi verið ram- göldróttur og því hafi ekki þótt dælt við hann að fást, og hafi séra Þorleifur ekki treyst sér til þess að koma honum burt af staðnum. Eru til ýmsar sagnir um hvernig honum var komið þaðan og þykir rétt að birta þær hér til að sýna hvert áht manna hefur verið á presti. í II. hefti Grímu er frásögn um þetta, skráð af Þorsteini Þorkels- syni á Hofi í Svarfaðardal og er hún á þessa leið: „Séra Þorleifi Kláussyni var veitt kallið 1660. Þó varð nokkurt þóf um mál þetta, því að séra Þorsteinn vildi ekki standa upp af staðnum góðviljuglega, og séra Þorleifur hikaði við að ganga að staðnum meðan séra Þorsteinn væri þar kyr; hefur ef til vill haft beig af fjölkyngi prests. Leið svo fram um hríð. Nokkrir skólapiltar í Skálholti gengu þá á fund Brynj- ólfs biskups og báðu hann leyfis að fara til Útskála, bera séra Þorstein út úr bænum og búa hann til ferð- ar þaðan. Biskup leyfði þeim þetta, með því skilyrði að þeir misbyðu honum í engu, hvorki orði né verki og hétu þeir því. Síðan hófu skóla- piltar för sína, allmargir í hóp, suð- ur að Útskálum. Þegar þeir komu á staðinn stöldruðu þeir við og ráðguðust um hver þeirra mundi fyrstur til verða að ganga í bæinn og hitta gamla manninn. Það voru einkum þrír þeirra, sem álitnir voru færastir um að eiga orðastað við prest og kynnu þeir allir eitt- hvað fyrir sér. Hétu þeir Finnbogi, Magnús og Eiríkur, og var hann yngstur þeirra.* Magnús var þeirra framgjarnastur og lagði hann fyrst- ur á vaðið, gekk rakleitt inn í bæ- inn og alla leið inn í svefnherbcrgi prests. Gerði hann þar vart við sig og heilsaði. Presfur tók kveðjunni og spurði hver hann væri og hvert hann væri að fara. Magnús sagði til sín og það með, að hann ætti að bera hann út úr bænum. Þá sagði prestur:' „Róta þú ekki við mér, það er ekki þitt meðfæri“. Magnúsi fellst hugur við þetta og gekk út til félaga sinna. Þá gekk Eiríkur inn til prests og gerði vart við sig. „Hver fer þar?“ spurði prestur. Eiríkur nefndi sig. Þá sagði prestur: „Þú verður mikill maður, en eig þú ekkert við mig.“ Eiríki þótti það vera mundu gæfu- * Hann varð seinna alkunnur galdra- maður eftir að hann var orðinn prestur á Vogsósum.

x

Lesbók Morgunblaðsins

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.