Lesbók Morgunblaðsins - 10.02.1963, Blaðsíða 5

Lesbók Morgunblaðsins - 10.02.1963, Blaðsíða 5
5*5S5SBi! „Islendingar eru vafálaust ólist-1 rœnasta þjóð veraldarinnar. Ekkert ligqur öllu fjcer íslenzku heimili en listrænn smekkur á hvaöa sviöi sem er". Þessi orö Steins Steinars Tcoma mér í hug oftar en ég kœri mig um, þegar ég hugleiöi íslenzkan smekk og ekki sízt þegar ég viröi fyrir mér handaverk þeirra manna sem mestu viröast ráöa um byggingar- list höfuðborgarinnar. Átakanlegasta dcemiö um. þetta annálaða smekkleysi er sennilega staðsetning Bændahallarinnar. Bœði frá sjónarmiði listrœns smekks og heilbrigðrar skynsemi var sú ráð- stöfun svo qlórulaus, að helzt mœtti œtla að mönnunum, sem þar áttu hlut að máli, hafi ekki verið sjálf- rátt. Háskólahverfinu hafði verið markaður virðulegur og sjálfstœöur vettvangur í skipulagi Reykjavíkur, eins og tilhlýðilegt var um höfuð- menntasetur þjóðarinnar, en „með einu penna- striki" ef svo má orða það, v ar hverfið svipt svip sín- um o g b er ekk i framar sit t b ar r. Sama er hvað- an úr b o r g - inni horft er t il háskólans (ég hef g ert mér far um að kanna það): hann hverfur ásamt hverfinu öllu í skugga hallarbákns- ins, sem hœglega hefði mátt koma fyrir hvar sem var í borginni ann- ars staðar en einmitt á þessum stað. Það er tilgangslaust að koma með þœr viðbárur, aö praktískar ástœð- ur hafi ráðið vali staðarins, einkan- leqa með tilliti til fyrirhugaðs hót- els (sem var víst ekki einu sinni á- kveðið þegar Bændahöllinni var val- inn staður). Eigi praktísk sjónar- mið algerlega að byggja út listræn- um viðhorfum, er jafngott að kasta grímunni strax og viðurkenna hreinskilnislega að hér skuli hugar- far molbúans alrátt. En leynist ein- hver snefill af smekk með tslend- inqum í framtiðinni, er sá hlutur vís, að sTcömm þeirra, sem ábyrgð bera % þessu máli, mun uppi meðan hvort tveggja stendur á sínum staö, Háskóli íslands og Bœndahöllin. Nefna mætti fjölmörg önnur dæmi um íslenzka smekkleysið, en éq læt nœgja í svipinn að benda á viðbyggingu Landspitalans oq fyr- irhugaða ofanábygqingu Útvegs- bankans, sem raunar var begar bú- ið oð sícemma með smekklausri við- byqgingu. oq á hið sama við um Landsbankann. Nœst megum við sennilega eiga von á þremur hæð- um ofan á Alþingishúsið og ný- nízku viöbyggingu viö Stjórnarráö- ið, ÞaS er svo "kapltuli út af fyrir sig, hvernig gengið er frá uppdrátt- um að ýmsum ovinberum bygging- um, og kemur þá fyrst í hug við- bygging Arnarhvols og fœðingar- deild Landspítalans, en í báðum til- fellum munu salerni hafa gleymzt oq kannski ýmislegt fleira! Ýtar- leq saga íslenzkrar byggingarlistar síðustu tvo áratugi yrð% aö sönnu fróðlegt rit og uppbyggilegt! s-a-m. AF ýmsum ástæðum vekur hver ný bók eftir Vladi- mir Nabokov athygli og umræður. Síðasta skáldsaga hans, „Pale Fire", var tekin til meðferðar af flestum gagnrýnendum strax og hún kom út, og allir sem fylgjast vildu með samtíð sinni keyptu hana. Hins vegar er myndin, sem hinn almenni lesandi hefur gert sér af Nabokov, einkennilega brengluð eða a.m.k. einhliða. Hann er nú kominn á sjö- tugsaldur, en heimsfrægð hans er aðeins sex ára gömul. Það var ekki fyrr en árið 1956, að Graham Gieene gerði bókmenntaheim- inn hvumsa með því að kjósa skáld- sögu sem nefndist „Lolita" beztu bók ársins. Hún var þá aðeins fáanleg í „vatfasamri" Barisair-útgiáfu. JÞað eru ekki nema rúm þrjú ár síðan enskur útgefandi áræddi að gefa hana út í Lundúnum. Jafnvel enn þann dag í dag á Lundúna-bókasafnið enga bók eftir Nabokov yngri en fræðilagt rit um rússneska skáldið Gógol, gefið út fyrir 15 árum. Þ að er því engin furða, þó orð- stír „Lolitu" gefi hinum aknenna les- anda heldur brenglaða mynd af höf- undinum. Sem höfunduir þessarar marg- ræddu skáldsögu baðar bann sig í sama tvíræða töfraljóma eins og þeir félagar D. H. Lawrence og Henry Miller, og eru þeir þó allir hátt yfir þess konar frægð hafnir. Þar við bætist að Nabokov er Rússi með bandarískt vegabréf, og vekux það hvort tveggja tortryggni í ýmsum hópum. Mörgum finnst líka, að „Lolita" hljóti að geyma eitthvað af eigin reynslu höfundarins í kvennamálum. Þeir sam kynnast Nabokov hlæja að slikri fásinnu, enda á hann faliega konu sera hann hefur búið með í góðu yfir- læti í 40 ár. Hann er slavneskur í útliti, andlitið breitt og dálítið guggið, fasið eilítið þunglyndislegt. Hann talar hægt og heldur sér jafnan við efnið. Það er eitthvað uppbafið og göfugmannlegt við framkomu hans. En útlitið er í rauninni jafnvillandi og orðstírinn. Hin heiðríka ró aðals- mannsins felur eldsál, sem er örg út í heiminn og lífshætti nútímans. Þetta kemur sjaldan fram í viðræðum en maður les naumast svo blaðsíðu í bók- um hans, «ð maður skynji ekki sára gremju hans yfir lífinu eins og því hef- ur verið lifað síðan 1917. 1 áir rithöfundar hafa átt glæsi- legra upphaf. Nabokov-fjöLskyldan var vellauðu-g og bjó í Pétursborg, var frjáls lynd í skoðunum og hafði talsverð pólitísk áhrif. Hún var af því margum- talaða auðfólki sem ferðaðist milli Neva- fljóts og Signu með viðeigandi fylgdar- liði kennslukvenna og herbergisþjóna, flutti út á sveitasetrin á sumrin og hélt veglegar veizlur á vetrum. í rússnesku byltingunni hvarf þessi unaðslega ver- öld; Nabokov-fjö.lskyidan leystist upp og tvístraðist. Vladimir Nabokov kom til Cam- Vladimir Nabokov bridge, þar sem hann lauk námi í Trin- ity College árið 1922. Síðan komu erfið ár fátæktar í París og Þýzkalandi. En um tvitugsaldur átti hann þeg- ar harðskeytta og kalclhæðna kímnigáfu. Þegar veröldin greiddi honum högg, var hamin meir en reiðubúinn að slá aftur frá sér. Hann var bundinn þvi Rússlandi, sem hann hafði þekkt, og átti erfitt með að semja sig að hinum nýju að- stæðum útlegðarinnar, þó honum heppn aðist að visu að skapa sér nýja tilveru, sem á yfirborðinu var viðunanleg. í vissum skilningi er allt lífsverk hans vandlega hugsuð hefnd gegn þeim ör- lögum, sem gerðu hann viðskila við þá menningu sem ein gat fært honum full- nægju í lífinu. í öndverðu skrifaði Nabokov á rúss- esku. Margar af fyrstu bókum hans eru nú að koma út á ensku í fyrsta sinn. Ein hin bezta þeirra, „Gjöfin", sem tal- in er veigamikill lykill til skilnings á verkum hans, er bráðlega væntanleg á markaðinn í enskri þýðingu sonar hans, Dmitris. Nabokov hefur tamið sér eins konar höfðingjaviðhorf við verkum sinum. Þau eru til, segir hann, og þeg- ar stundir líða mun heimurinn komast að raun um, hve góð þau eru. Þangað til sú tíð rennur upp, segir hann ann- an daginn, að „Vörn Luzhins" sé bezta bók sín, en hinn daginn að „Heimboð til aftöku" sé bezt. zf rið lí)40 fór hann ásamt konu sinni til Baiidai-ikjanna, og íniun ar- um siðar yarð hann bandarískur ríkis- " borgari. I upphafi kenndi hann við Vvellesley College, en hafði jafnframt fræðimannastyrk frá Harvard-háskóla til að stunda rannsóknir á „Lepidoptera" — þ.e. mölflugum, fiðrildum og öðru slíku, en á því efni hefur hann lengi haft vísindalegan áhuga. Síðan fór hann til Cornell-hákóla og var þar prófessor í rússneskum bókmenntum í 11 ár. Á þessu skeiði hlaut hann tvisvar Guggen- heim-verðlaunin og einu sinni verðlaun frá Am.erican Academy of Arts and Lett ens. Annars áttu bækur hans engu sér- stöku gengi að fagna. Nú hefur hann á efri árum höndlað iukkuna sem hvarf honum um tvítugt. Harui býr í íburðarmiklu gistihúsi í Sviss, en gerir sér engar grillur um stað festu gæfuinnar. Reynslan hefur sýni- lega kennt honum að setja ekki traust sitt á heiminn. Valdhafar hans eru svikahrappar og harðstjórar, mannfólk- ið sauðspakt, heimskt og glalað. Vitring- urinn leitar hælis bak við hlíf kald- iiæðni og upphafinnar einsemdar. Á Berlínar-árunum hitli Nabokov oft aðra útlæga rithöfunda, t.d. Bunin og Aldanov, en honum er ekki sérlega gefið um félagsskap keppinauta sinna á ritvell inum. Ekki svo að skilja, að hann sé öfundsjúk eða eigingjörn nánös; hátt- prýði hans og persónutöfrar eru ómót- stæðilegir. En svo óbifanleg er sú sann- færing hans, að heimurinn hafi numið staðar árið 1917, að honum dauðleiðast túlkendur þeirra atburða, sem siðar hafa Framh. á bis. 6 5. tölublað 1963 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 5

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.