Lesbók Morgunblaðsins - 10.02.1963, Blaðsíða 13

Lesbók Morgunblaðsins - 10.02.1963, Blaðsíða 13
aS kenna. StæSi séra Gísla nær að hugsa um staðinn (Stað á Reykjanesi), að hann niðurníddist ekki hjá fóstra hans (séra Benedikt Pálssyni) og yrði ekki að flagi, því þar bæru þeir ábyrgð". En það reis upp annar maður, sern var þakklátari fyrir framtakssemi séra Gísla í draugamálinu, og komst, hálfri öld síðar, í gott æti í biskupsskjala- safninu. Það var Jón Árnason, þjóð- sagnaritari, sem skipaði Garpsdals- draugnum við háborðið í sínum ís- lensku þjóðsögum. Rasmus Chr. Rask og biskupsfrúin í bréfi til Bjarna Þorsteinssonar dags. 1 Reykjavík 2. sept. 1813 minnist Rask á fyrstu komu sína í hús biskups. Sá hann þar tvær konur inni, var önnur álitleg og vel klædd í dönskum bún- ingi, en hin klædd eins og józk bónda- telpa og hélt Rask að það væri vinnu- konan og heilsaði henni „sæl og bless- uð", en þetta var þá biskupsfrúin. Síðar getur Rask þess, að hún sé góð og skyn- söm húsmóðir og vel að sér, „en víst er, að hún. bæði í limaburði og siðum og búningi, hefir tíu sinnum meira sam- eiginlegt við bóndakonu á Fjóni eða Jótlandi, en við frú í Kaupmannahöfn". Altfrishrík Ögmundar biskups Þetta mikla listaverk á sina sorgar- sögu, en sá hluti þess, sem varðveitzt hefir, var endurheimtur frá Danmörku árið 1930 og er nú í Þjóðminjasafninu í Reykjavík. — Hannes sepir: Um Ögmundarbríkina frá Skálholti og afskipti, eða réttara sagt afskipta- leysi um gjöreyðingu hennar, sjá Jakob prófast Árnason p. 2—4. (En þar segir): 10. jan. 1814 ritar séra Jakob Geir biskupi, og segir, að Þorláksbrík (hann nefnir hana svo) frá Skálholtsdóm- kirkju hafi legið í hversdagslegu pakk- húsi á Eyrarbakka síðan hann kom þangað austur, og gangi árlega úr sér (þ.e. skemmist), kveðst ekki ætla að hún verði flutt þaðan sjóveg, biður biskup leyfis að mega láta flytja hana í Bæjarkirkju (Gaulverjabæ), og setja hana þar fyrir altari, og kvaðst muni sjá um, að tilganginum með þessum dýrmæta grip verði náð, að hann verði kirkju til prýði, heiðurs og sóma, segir að nú séu ísalög í bezta lagi og óskar að fá skjótt svar, en biskup hefir alls engu svarað. Mundi bríkin nú heil og lítt skemmd enn hér á landi, ef biskup hefði sinnt þessari beiðni séra Jakobs, en í þess stað gerskemmdist hún í pakk- húsi á Eyrarbakka. Dálitlar leifar eða brot af henni voru flutt í Þjóðminja- safnið í Höfn, en til Reykjavíkurdóm- kirkju átti hún að fara í upphafi. Hefi ég áður ritað um mál þetta í Þjóðólfi. Eftir að hin konunglega nefnd um varðveizlu fornminja hafði ritað bisk- upi 31. marz 1817 um að fá áreiðanlega skýrslu frá honum um hina svonefndu Stórubrík eða Ögmundarbrík, ritar biskup loks 5. júní s. á. Sigurði stúdent á Eyrarbakka (en ekki séra Jakobi) og biður hann að gefa skýrslu um ásig- komulag altaristöflunnar, og hvort hún, með nokkurri viðgerð, mundi verða nothæf í Reykjavíkurdómkirkju, og sé svo, að altaristaflan sé ekki gerskemmd, þá biður biskup Sigurð, að setja hana íyrst á góðan þurran stað og muni svo verða gerðar frekari ráðstafanir um, hvað við hana skal gera. 23. júlí 1819 ritar biskup loks Lamb- ertsen kaupm. á Eyrarbakka að senda til Hafnar leifarnar af altaristöflunni (Ögmundarbrikinni frá Skálholti) sam- kvæmt kröfu fornleifanefndarinnar til biskups 6. maí s. á. og lofar nefndin að greiða flutningskostnaðinn til Hafnar. (En Lambertsen vildi ekkert við þetta eiga, nema stiptsyfirvöldin sæju um, að láta gera 3—4 kassa og pakka þar niður pörtum altaristöflunnar, og þá skyldi hann flytja þetta til Hafnar). Varð svo biskup að skrifa séra Jakobi prófasti 3. ágúst, að annast um að láta gera þessa kassa og pakka töfluleifunum niður í þá. Biskup og stiptamtmaður greiddu séra Jakobi 8 rd. úr Jarðabókarsjóði upp á greiðslu síðar frá fornleifanefnd- inni, sbr. tilkynningu frá biskupi til hennar dags. 9. sept. s. á. um að leifarn- ar af hinni gömiu Ögmundarbrík séu þá sendar frá Eyrarbakka. Sama ár sendi biskup fleiri forngripi. Fornleiíanefnd- in var ekkert sérlega glöð yfir send- ingu bríkarinnar, af því að hún væri svo stór, en biskup afsakar það í bréfi 3. sept. 1820 að þeir hafi viljað fá hana, en engin skýrsla komið til sín um hvernig hún væri til reika. Biskup skammast sín ekki fyrir að segja, að hún hafi verið höfð fyrir kjötknyðju (Ködblok) á Eyrarbakka. (Það hefir verið lengi á vitorði biskups, hvernig með þenna forngrip var farið, en ekki mátti séra Jakob fá hana í Bæjar- kirkju). Biskup bjargar dóm- kirkjunni á Hólum í umsögn til Castenskiolds 18. júlí 1814 leggur biskup eindregið á móti því, að Hóladómkirkja verði lögð niður, sóknin sameinuð við Viðvíkursókn og ný kirkja byggð á Kálfsstöðum. Hefir meiningin þá verið að rífa allt tréverk úr Hóladómkirkju og ef til vill múrinn lika og byggja úr því nýju kirkjuna. Biskup telur Hólakirkju fallegustu kirkju landsins. Sem betur fór varð ekkert úr því hermdarverki að rífa Hólakirkju. Biskup átti líka sinn manndóm Þótt biskup væri hægur í lund, lét hann það ekki óátalið, að klerkar gættu ekki sæmilegrar virðingar í bréfum til hans, sbr. Kristján Jóhannsson og Þor- leif Sæmundsson. Biskupi tsemist arfur Eftir tengdaföður sinn, séra Halldór Finnsson, erfði Geir biskup 6.600 rd. (í dönskum courant) eftir vottorði biskups sjálfs. Var það mikill arfur í þann tíð, en ekki hrökk það til að rétta við fjár- hag biskups, nema ef til vill rétt í bili. Úr forsögu Lands- békasafns 11. september 1818 ritar biskup kanzelíinu um að „innrétta" húsrúm fyrir Stiptsbókasafnið á dómkirkjuloft- inu og hyggur að það muni ekki kosta meir en 800 rd. Sjálfur kvartar hann um húsþrengsli, þar sem hann hafi að- eins skrifstofu í 3 litlum stafgólfum, stofu í 2 og svefnherbergi í 1 stafgólfi og það í gisnu og saggasömu timbur- húsi. Geir biskup og SigurBur Péfursson Sigurður Pétursson sýslumaður erfði miklar eignir eftir föður sinn og gaf þær biskupi í próventu með sér, að sögn, en ekki gat það hamlað því, að þrotabú yrði eftir biskup látinn, en Reykvíking- ar skutu saman allmiklu fé til að full- nægja skuldheimtumönnum og sjóðum, er biskup hafði haft í vörzlum sínum. (Verið getur, að réttara sé, að Sigurður hafi gefið með sér drjúga fúlgu til bisk- ups, en ekki gefið honum eiginlega próventu sína, þyrfti að athugast). Sigurður Fétursson sýslumaður var skáld. Eftir hann eru kvæði, rímur og leikrit. Geir biskup samdi eitt leikrit, „Bjarglaunin", er síðar var prentað og kallað „Brandur". Ándlát Geirs biskups í sögusafni ísafoldar, Rvík 1891, er frásögn um það, að biskup fór niður í fjöru að horfa á marsvínsdráp, varð kalt og lagðist upp úr því banaleg- una. Er þetta eftir frásögn séra Bene- dikts Þórðarsonar og efalaust hárrétt, enda man ég (H. Þ.) að Páll Melsteð gamli sagði mér 'söguna alveg á sama hátt. (Geir biskup andaðist 20. september 1823. talinn 63 ára gamall. Tekið er fram % prestsþjónustubók Reykjavik- urdómkirkju að ofkœling hafi orðið banamein hansj. Kjartan Sveinsson. FELAGi FORSETANS Framhald af bls. 9 sigri þessa tilvonandi forseta Banda- ríkjanna. Dave fylgdi Kennedy um allt næstu vikurnar — upp og niður um öll sam- býlishús í kjördæminú; þeir stönzuðu á fyrstu hæð og þáðu kaffisopa, á þeirri næstu var það te (nú, eða öfugt) — og á efstu hæðinni supu þeir svo oftast nær úr mjólkurglasi. • Kennedy sigraði í forkosningun- um — 10 keppinauta — með glæsibrag; og í „demókratakjördæmi", eins og þarna var um að ræða, jafngilti það því, að John Fitzgerald Kennedy væri þegar kosinn til þings. Hann — og Pow- ers — fengu þarna byr undir báða vængi, sem nægði þeim til „flugs" inn í sjálft Hvíta húsið eftir aðeins 14 ár. „Þegar ég nú Mt til baka", segir Dave Powers, „kemur að mér hálfgerður hroll ur við þá tilhugsun, ef Kennedy hefði orðið þreyttur á annarri hæð og ekki (haldið lengra. Þá væri ég kannski bara blaðasali enn í dag". • • Þetta fyrsta samstarf þeirra vinnanna gekk sem sagt með miklum ágætum — en nú skildi leiðir um stund. Kennedy hélt til Washington (til þingsetu), en Powers tók við starfi sem forstöðumað- ur skipulagsdeiidar húsnæðismálastjórn- arinnai í hverfi því, sem nefnist „Old Harbor Village" og er í suðurhluta. Boston. Hann kvæntist svo einkaritara sínum, eigi löngu eftir að hann var hækkaður í tign og skipaður nefndar- maður í fylkisstjórn húsnæðismála — og svo fékk hann leyfi frá störfum nokkru síðar — til þess að aðstoða vin sinn aftur í nýrri kosningabaráttu. • • Dave er ótrúlega minnugur á tölur — og þé ekki sízt kosningatölur. Þann- ig getur hann enn í dag þulið upp úr- slitatölur i öllum þeim kosningum, sem Kennedy hefir boðið sig fram í um dag- ana, og eru þær þó ekki svo fáar. Hann hefir t.d. sagt vini sínum, að ef aðeins 12.236 atkvæði hefðu fallið öðru vísi en raun varð á í forsetakosningunum 1960 væri Kennedy enn „aðeins" Öldunga- deildarþingmaður. Nánar til tekið: 1.609 atkv. í Delaware, 4.430 í Illinois, 4.991 i Missouri, 58 á Hawai og 1.148 í New Mexico. — Hann hefir oft gert for- setann undrandi með stálminni sínu á þessu sviði. Eitt sinn spurði Kennedy t.d., hverju hefði munað, þegar hann bar sigur af hólmi yfir Lodge í kosning- unum til Öldungardeildarinnar 1953. Powers svaraði, án þess að hika: 70.737. Forsetinn spurði þá þegar um atkvæðamagn sitt (og Dave svaraði um hæl: i.211.934) — og síðan atkvæðamagn Lodge (1.141.247). Hann sá, aS forset- inn var að hripa á blað — „ætlaði víst að reyna að reka mig á stampinn", seg- ir hann. En eftir litla stund leit Kennedy upp og sagði: „Já, reyndar mikið rétt — ég hélt nú satt að segja, aS þú værir bara að hreyta í mig einhverj- um tölum út í loftið". Sögur Powers — stundum gaei lar, alltaf góoar E, l in meginátsæðan til þess, hve vel hefir farið á með þeim Kennedy og Powers, er vafalaust sú, að hinn síðarnefndi virSist þekkja hug og skap- lyndi forsetans svo vel, að hann veit upp á hár, hvenær Kennedy hentar að spjalla, hvenær hann vill helzt vera í næði með hugsanir sínar — eða hann vill gjarnan hlusta á góða sögu. Hefir þá ekki svo mikið að segja, þótt sagan hafi heyrzt einhvern tíma áður — en aldrei sakar, að hún sé írsk að upp- runa. Eins og t.d. þessi um írann á banasænginni, sem sagði við vini sina tvo, að þar sem þeir hefðu alltaf skipt öllu jafnt og látið eitt yfir þá alla ganga, ættu þeir að vita, að undir rúmi hans væri flaska af viskii. „Ég vil, að þið komið aS jarSaför- inni minni og drekkið úr henni, til minningar um mig", sagði hann. „Eigum við að drekka hana áður en við förum út í kirkjugarðinn, eða þeg- ar við komum aftur þáðan?" spurði annar vinanna hljóðláUega, „Drekkið hana áður", sagði hinn dauð- vona maður, „því að ég verð ekki hjá ykkur, þegar þið eruð komnir til baka". Ekki spillzt af meBlastinu D, 'ave Powers reynir aldrei að gera meira úr starfi sinu en efni standa til — en segir gjaa-nan: „Hver sem er gæti í raun og~ veru gert það, sem ég geri. Ég er aðeins svo heppinn, að for- setanum geðjaðist að, hvernig ég geri það." — • — Það eru engin mikilvæg leyndarskjöl á skrifborði Powers eða í skúffum hans í skrifstofunni. Veggirnir eru aftur á móti þaktir myndum af honum og forsetanum — á kappleikum, við borð- hald í einkaborðstofu forsetans o.s.frv., og svo af honum, þar sem hann er að heilsa ýmsum erlendum þjóðhöfðingj- um og leiðtogum á tröppum Hvíta húss- ins. Einnig geymir hann í fórum sínum myndaalbúm, þar sem getur að Mta ýmsa, sem hann hefur tekið á móti í nafni forsetans. Og meðal þeirra telur hann nokkra, sem honum þykja sér- staklega eftirminnilegir, svo sem John Glenn, ofursta (geimfarann), McArthur, hersihöfðingja, Sir David Ormsby Gore, sendiherra Breta, og íranskeisara. Dave er skemmtilega hæverskur, að þvi er varðar framtíðaráætlanir, er leiða mætti af stöðu hans í þjónustu forseta Bandaríkjanna (þar sem hann hefir 17.500 dollara árslaun — rúmlega 730 þús. ísl. kr.). — Eiginlega hefir hann aðeins leyfi frá störfum sem nefndar- maður í fylkisstjórn húsnæðismála í Boston — og segir, að hann hafi skilið lífeyrissjóðinn sinn þar eftir, óskertan, ef svo færi, að hann sneri aftur til sinna fyrri starfa. Nú á hann heima með konu sinni og þrem börnum í þægilegri íbúð í McLean, örskammt frá Washington. Og hann segir, að hann „gæti snúið aftur til fjölbýlishússins heima í Boston á morgun — með glöðu geði". „Ég hefi ekki látið meðlætið spila mér" ,bætir hann við og brosir. 6. tölublað 1963 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 13

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.