Lesbók Morgunblaðsins - 20.09.1964, Blaðsíða 4

Lesbók Morgunblaðsins - 20.09.1964, Blaðsíða 4
BRÉF frá >¦ • Magnússyni meistara i Kambsbryggju til Tryggva Gunnarssonar Cambridge, 12. janúar 1882. Elskulegi vinur. Mig giaddi mjög að fá bréf þitt, þvi heldur sem ég hafði verið væntandi um nokkurn tíma bréfs frá þér. Ég skrifaði þér nfl. í sumar er leið — það var íyrstu dagana í júlímánuði — og skýrði þér frá úrslitum Powellsmálsins og lagff með viðurkenningu hans fyrir við töku gripsins —sem var gull-chrono- Eiríkur Magnússon meter (vönduð klukka), sem kostaði 6S gumeur, og keðju sem kostaði 15 guineur, samtals 84 pund. Powell tók þessu með mestu virktum og þakklæti. Þú skrifar eins og þú hafir ekki fengið bréf mitt og vildi ég gjarna vita það fyrir víst, því ég er orðinn reiður *rið íslands póstinn fyrir mörg fleiri vanskil. Stund um fæ ég ári síðar eða mánuðum að minnsta kosti^ bréf frá Ameríku, sem send eru frá fslandi til Cambridge, o.s. frv Bréfið vildi ég ekki hefði farið í aðrar hendur en þínar. Þar var»m.a. uppástunga um að koma upp vel for- sorguðu landsbókasafni með vel laun- uðum bókaverði, og stutt yfirlit yfir að- slatriði. í stofnun banka fyrir fsland. Síðara málefnið hefi ég skrifað Skapta um. Ykkur sem fylgdu £ram bankanum ætti landið að þakka. Engin íslenzk verzlun kemst á fyrr en hann er stofn- aðut og yfir hann settur greindur og glöggur stjóri, sem veit hvað Banki á aðgjöra. Grímur veður reyk í því máli í ísafold, svo að furðu gegnir. Ekkert land í heimi getur haldið uppi <verzlun svo að gagni sé, nema málm-mynt lands ins sé að minnsta kosti tífölduð með pappír. Þá fær verzlunin gang, og þá hefst kredit-system, sem er allrar verzl- unar líf. Samgönguleysi er afleiðing daufrar verzlunar en ekki orsök henn- ar; því fjörug verzlun skapar tíðar sam- göii.gur. Allir vextir, sem íslenzkur verzlunarkredit færir með sér, lenda í höndum Dana; hefðum vér banka lenti þeir eðlilega heima. Barnaskap þeim er ekki svarandi, að nótur bankans skyldi ganga í Danmörku — það væri gott að þær gengju þar, en alls ekki nauðsyn- legt; því hægt er fyrir bankann heima að gerast viðskiftabanki ríkisbankans, svo hí/or kaupi annars nófcur, með nót- um eins og þurfa þætti. Það eru einföid verzlunarviðskifti og lánast náttúrlega vel. Það er banki sem þarf til að koma upp sveitabúskap vorum, og þannig leysa verzlun vora úr dauðlegum dróma kaupstaðarskuldanna. Því hvað sem menn predika gegn þessum ófögnuði stoðar ekkert annað en að færa bænd- um í hendur þau efni til framkvæmda, að jarðirnar beri þá og þeirra fjöl- skyldu. Má ekki, ef efni eru fyrir hendi, þrefalda og allt að tífalda hvert tún á íslandi? Ætli kaupstaðaskuldum fækk aði ekki við slíka víðkun túna — svo að ég nefni það atriði eitt? Bak við allar lands framfarir liggur einn möguleiki að eins: aukinn arður, sem ekki fer út ur iandinu. Úr þeim hnút leysir banki, sem tífaldar mynt sína með nótum er ganga í landinu sjálfu. En tíföldun reiðu peninga er alveg óhult eftir almennri- banka-reynslu erlendis. A fslandi ganga menn kveinandi yfir þeim vandræðum er á sé að fá lán; það er eðlilegt í landi sem hefir svo litla reiðupeninga. Þegar lánin fást, eru þau svo lítil, að svo sem ekkert verður við þau gjört, og afurðin þess sem gjört verður er svo saiögg, að hún færir lántakanda litla sem enga hagsmuni til frambúðar. — Lánastofnanir, eins og farið var fram á í fnnif/arpi stjórnarinnar, eru reynd- ar skárri en ekkert, en þær hafa alltof lítif fé til umráða svo að nokkurt cred it-system geti myndast af þeirra fé, sem er í reiðupeningum, fer jafnóðum út úr landinu aftur eins og nú stendur. Fé bankans, þar á móti, stendur þar fast. Því menn verða vel að gæta þess, að til þess að .vera alltaf við öllu búinn skyldi bankinn hafa fyrirliggjandi stöð ugt stofn sinn. Stofninn er það reiðu- silfur og gull sem nótnaveltan hvílir á. Byrji banki með t.a.m. 100.000 kr., er honum óhætt að gefa út 1.000.000 í seðlum; nú ganga seðlarnir aðeins í landinu sjálfu; eru þvi fastir innan- lands. Stofninum verður bankinn aS halda föstum, er hanm því landfastur; og sama hvað hár hann er, og hin til- svarandi nótna-circulation. Grímur er að hugsa um hypotek eða banka veð. Það er nú ekki 'til, annað en stofninn, og þarf heldur ekki Við. Þá talar hann um að seðlar falli í verði. Það er und- arleg hugmynd. Það gæti átt sér stað í actiu-banka, að actiurnar félli í verði, ai því að eigi væri nógu vel séð fyrir stofni bankans; að hans kredit bilaði af vanefnum, illri stjórn eða slíku. En slíkt er óþarfi að óttast um banka þess lands,' sem hefir beztan credit allra landa í Norðurálfunni og þó víðar væri leit&ð. Allur misslrilningur Gríms hvíl- ir á því, að hann skynjar ekki að banki er lánsstofnún, sem lifir á því að lána og að skapa lantöku á arðsvon (prosp- ectáv credit); með öðrum orðum vek- ur framtaksanda, verzlunarhug og, þar af leiðandi, starfsemi. Ætti maður að gefa lýsingu (definitio) hvað banki er, og binda þar í allt sem banka kemur við að starfa, þá er það stofnun sem kauph peninga og skuldir með því að búa til aðrar skuldir. Bankinn tekur peninga, „deposit", og skuldar sjálfan sig fyrir gegn depositor og geldur vexti af „deposit", eins og um semst. Depo- Tryggvi Gunnarsson sitor aftur ávísar á bankann, eftir þörf, og fer eins hátt og deposito nemur. — Banki kaupir verzlunarávísun kaup- manns á sjálfan sig eða aðra og færir hann kaupmanni til tekju og sér til skuldar fyrir umsamda vexti banka I ha : (diseonto), en kaupmaður vísar á banka eftir þörfum eins og keyptri upp hæð verzlunar ávisunar nemur. Gengi þessu koll af kolli og fram og aftur, jafnframt venjulegum lánum gegn veði í persónulegri ábyrgð. Komi menn þessu fyrir sig, þá fellur burt alíur ótti Gríms og höfuð mikið af lánuðum heil'Espuna Indriða. — Landsbanki, ef vei væri á haldið, ætti að verða svo arðsamur landinu að landssjóður tæki þaðan aðaltekjugrein sina, næst tollinuiu á aðfiuttri vöru. Fyrirgefðu mér vaðalinn, sem er skrifaður í mesta flýti og innan um að- sókn laugardagskomenda. Ég er feginn að hafa komið þessu til þín, því þér treysti ég nú manna bezt til að lata þe*:tE aðalvelferðarmál landsins reka fram fjörur framkvæmdarinnar. Þinn þakkláti og trúi vinur Eiríkur Magnússon SVIPMYND Fi'amhald af bls. 2 1 eir sem halda þlví fram að Breznev sé krónprins Krústsjovs benda á þrjú meginatriði í framaferli hans. í fyrsta lagi var hann flokksforingi á þremur sundurleitum svæðum Sovét- ríkjanna — í Úkraínu, Moldavíu og Kazakstan — og kom sér án efa upp skipulögðum samtökum stuðnings- manna á öllum þremur stöðunum. í öðru lagi hefur hann tryggt sér sess meðal æðstu valdamanna flokksins fyrir frá bærar skipulagsgáfur. í þriðja lagi virðist hann hafa allmikið vald yfir lögreglunni, og ekki er ólíklegt, að hann hafi eignazt stuðning og ef til vill vináttu ýmissa áhrifamestu her- foringja landsins á árunum þegar hann var kommissar. Auk Krústsjovs er hann eini stjórnmálamaðurinn sem hefur hershöf ðingj atign. Annar hópur vestrænna fræðimanna um sovézk málefni lítur svo á, að Breznev sé einungis nokkurs konar auglýsingamaður og milligöngumaður, sem Krustsjov virðist ekki leita til um holl ráð, þó hann þiggi stuðning hans, cg sem virðist ekki hafa til að bera þá hörku sem með þarf til að ná tökum á flokknum. . Menn hafa velt því fyrir sér í þessu sambandi, hvaða hlutverk Podgorny eigi eftir að leika, en hann varð með- limur miðstjórnarinnar um leið og" Breznev kom þangað aftur í júní 1963. Sérfræðingarnir hafa ekki getað gert það upp við sig, hvort Podgorny var skipaður í miðstjórnina til viðbótar Breznev eða sem keppinautur hans. Báðir eru þeir kunnir að því að vera framgjarnir og taldir stefna að æðstu völdum. Við ýmsar opinberar athafnir hefur Krústsjov virzt gera sér far um að vekja athygli á Podgorny, þegar ljósmyndarar voru í óða önn að mynda. /mllt eru þetta æsileg viðfangs- efni fyrir vestræna sérfræðinga, en í augum Rússa sjálfra er það drepleiðin legt. Að því er Rússa snerti höfðu em- bættaskipti Mikojans og Breznevs svo lít il áhrif, að sárafáir gáfu þeim gaum heima fyrir. Sovézkir borgarar hafa haft svo litil áhrif á stjórn opinberra mála um svo langan tíma, að ekkert nema allsherjar umturnun gæti hrist af þeim slenið. Yfirleitt eru þeir dauð- leiðii á póiitík. Ein af orsökunum til þessa sinnu- leysis virðist vera sú, að menn líta á sovézka stjórnmálamenn af kynslóð Breznevs sem persónulausa embættis- menr, sem séu ekki aðeins mjúkir og sveigjanlegir, heldur líka steyptir í sama mótið, þannig að einn geti komið I annars stað án þess að það skipti máli. Það ganga engar sögur eða skrýtlur um menn eins og Breznev, Kósygin og Podgorny. Um þá Krústsjov og Miko- jan ganga noklcrar ástúðlegar sögur, en mest er talað um gamlar stríðskemp ur eins og Búdenny og Vorosjilov mar skálk, sem enn eru dáðir. Breznev og félagar hans eru ekki taldir vera „bjartar stjörnur". af so- vézkum borgurum. Þeir eiga engar sjálfstæðar pólitískar hugmyndir eða hugsjónir og semja ekki einu sinni ræSur sínar sjálfir. Þess vegna álíta margir, að valdaskeið þeirra verði eina konar millibilsástand og muni ekki eiga langa lífdaga fyrir höndum, ef þa3 þá rennur upp. Hagalagöar Letiuð guðsorði. Stundum renndu börn sér á rúm- fjölum úti á fönnum. Bera sumar þess glögg merki. Fósturdóttir mad. Solveigar Einarsd. frá Holti undir Eyjafjöllum sagði mér, að einu sinni hefði hún fengið þessa ádrepu, er hún kom með rúmfjöl hennar ó- frjálsa, utan af fönn: „Guð hjálpi þér barn, að fara svona með fjölina mína, alla letraða með guðsorði." Ríimfjalir voru hafðar upp við þil á daginn. Rúmfjöl, sem sett var í ógáti fram við stokk að degi, boðaði feigð þess, sem í rúminu svaf. ' Goðasteinn. Riklingsins rétta bragð. Aðferð sú, sem höfð var við að- gerð steinbítsins var sú, að áður en byrjað var að skera hann upp, var ailt laust slor skoiað af honum. Var hann svo ristur og látinn hanga sam an á sporði og helmingarnir stykkj- aðir. Mátti aldrei þvo steinbítinn eftir að búið var að rista hann, því að þá missti hann sitt „egta" bragð. Var samt haft hið fyllsta hreinlæti við verkun vörunnar. (Á sæva<rsl. og landl.) 4 LESBÖK MORGUNBLAÐSINS- 29. tbl. 1964

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.