Lesbók Morgunblaðsins - 05.07.1970, Blaðsíða 15

Lesbók Morgunblaðsins - 05.07.1970, Blaðsíða 15
„Fulvla og hann?" „Giorgio sást aldrei framar hér í húsinu. En hún fór út. Þa/u settu sér stefnuimót. Hanm var vanur að bíða hennar í nokkurri fjarlægð og kúra sig upp við limgerðið til að sjást ekki. En ég hafði augun hjá mér, og ég kom auga á hann. Ljósa hárið kom upp um hann. Tunglskinið var bjart þessar nætur." „Og hvað lengi átti þetta sér stað?" „Fraim í byrjun sl. septemiber. Svo varð allur þessi gauragang ur í kriniguim vopnialhléð agÞjoð verjana. Þá fór Fulvia í burtu með föður sínum. Og þó að mér þætti vænt um hana, var ég fegin þegar hún fór. Ég hafði of miklar áhyggjur af henni. Ég er ekki að segja, að þau hafi raunverulega aðhafzt eitt hvað rangt....." „Segðu mér nákvæmlega, hvemaer Fulvia fór." „Það var málkvæimlega tólfta september. Faðir hennar hafði þegar gert sér ljóst, að allt yrði hættulegra í sveitinni en í borg inni." „Tólfta september," hafði Milton upp eftir henni. Og hann, hvar hafði hann verið tólfta september 1943? Með gríð arlegri áreynslu tókst honum að muna það. í Livorno, inni- lokaður í snyrtiherbergi járn- brautarstöðvarinnar. Hann hafði svelt í þrjá daga og var klæddur tötrum. Hann var í þann veginn að falla í yfirlið af hungri og óþefnum frá sal- erninu og hafði farið fram á ganginn og rekizt á vagnstjór- ann, sem var að hneppa að sér frakkanum. „Hvaðan kemur þú, hermaður?" hvíslaði hann. — „Frá Róm." — „Og hvar áttu hieima?" — í Piedimiant." — „í Turin?" „Já, þar um slóðir." — „Allt í lagi, ég get leyft þér að vera með til Genúa. Við för- um eftir hálftíma, en það er bezt, að ég feli þig í kolavagn- inom strax. Þér hlýtur að vera fjandans sama, þó að þú lítir út eins og sótari." „Milton!" Ivan kallaði einu sinni enn, en ekki eins ákaft og áður, þó brá umsjónarkonunni. „Það væri bezt, að þú færir, þú skilur það. Ég er að verða hrædd lika." Milton sneri sér við og gekk vélrænt í átt til dyranna. Nauð syn þess að kveðja konuna sómasamlega hvíldi á honum eins og farg. Hann kipraði aug- uin oig siaigði: „Þú hefur verið mjög vingjamleg. Og hugrökk lfloa. Þaklka þér fyriir allt." „Það var akkiert. Það var gaman að sjá þig hér aftur, jafnvel þó að þú berir öll þessi vopn." Milton leit í síðasta sinn yfir hierbergi Fulviu. Himiga'ð hafði hann komið í von um að finna uppörvun og kraft, en héðan fór hann slyppur og snauður. „ÞalMoa þér afttour. Fyrir allt. Og lokaðu dyrunum að baki mér." „Þú ert í hættou stoaddur, er það ekki?" spurði hún hann. „Nei, nei, ekki mjög mikilli," svaraðd haon og fiasitoi riffilinn við öxl sér. „Fraim að þestsu höíum við veriið hieppmir, mjog hieppnir." „Við skulum vona, að sú heppni endist, þangað til öllu er lokið. Og þið eruð vissir um a5 sigra að lokum, er það ekki?" „Alveg vissir," svaraði hann áhugalaust og þaut skyndilega af stað eftir mjóum götuslóðan- um undir kirsuberjatrjánum, framhjá Ivan, sem enn stóð á verði. Anna María Þórisdóttir þýddi úr ensku. TJr dalakyrrð í borgarskark Fraimhald af bls. 9. sem mæst frásögn hainis. Já, vel á mdmmzt, það mutn bafa verið á fyrstu sýslumannsárum Skúla er hann bjó í Gröf á Höfða strönd, þar sem menn ætla, að Hallgrímur sá'knaskáld Péturs son hafi fyrst Htið dagsim,3 ljós. Þá kom Bjarni Halldórsson, sýslumaður Húnvetninga • . á Þingeyrum, í heimsókn í Gröf, forfaðlr Einars skálds Bene ditobsson.ar, stólpagripur og ófyrirleitimn. Þá heilsaði Skúli starfsbróður síinium þannig: „Hvað segir krummanefið á Þingeyruim?" Þá svaraðiBjarni að bragði: „Humim, hvað segir krummanefið, sem kroppaði barnisibeiniin um Grafarmóa?" En gosið hafði upp illkvittmn orðsveimiur um, að stúLkukind nokikur hefði borið út barn í Grafarmóa, sem Skúli átti að vera faðir að. Þarna mun án efa um sama Bjarna að ræSa, sern Páll Kolika segir svo skemimtilaga frá í Föðurtúnium og prófassor Páll Eggert kveð ur hafa verið lögvitran, mál snjallan, harðlyndan, mikillát an og héraðsrílkan og átt í sí felldiuim deilum við h-elztu höfð ingja landsins. Bjarni, sem var sælkeri mikil'l, dó úr offeiti, steyptist út úr fleti sínu og kafnaði bjargarlaus í eigin fitu á gólfirau er bamn bugðist berja tiil griðkonu natókurrar eða gen.gilbeiniu, sem villdi ekki þýð ast hann og koma upp í til hans. Við útoför hans á Þing eyrum í stói-hríð og fárviðri steyptist lík hains, aem vó á við meðal stóðhest, út úr gafli kistunmiar og aíðiain öfuigit ofan í gröfina. Er sagt að Húnvetn ingar hafi sparkað á eftir þess uim lítt ástsæila refsivendi sín um í kveðjuskyni og kastað rekunum í skyndi á hann eins og hann lá þarna öfugur á höfði og þannig mun hann liggja í gröf sinni enn í dag. Munu fáir hafa náð betri tök um á óaJdalýðnum, sem óð þá uppi í Húnaþingi en þetta refsi glaða hörkiutól, að sögn Espó línis oig istór Húrwtetaiinigisiins Páis Kolkia, sem ég hefi þessa viðbót við orðræðu Kotlbeins að mestu eftir. Meðal merkra núilifandi niðýa B>arn,a msánef'na Hjalta yfirl'aakni Þórarinsson og þá fræknu Clausens'bræður. Að loknu fremiur ófræðimanns legu viiðbótarstagli mínu, dæsti Kolbeinn og muldraði í barm inn: „Það var og, góurinn, fáðu þér tóbakstölu!" Þegar ég teiknaði Kolbein í gamla daga, þar sem hann vann og sat við borð á skrif atoofu Fjórðumigssi'úlkrahújsisinis á Akiureyri og greiddi líknsöm um hiúikrunarkoniuim launin sín man ég, að hann gaf óbeðinn hverri um sig nokkra heilræða sikaimmta eins og til dæmis: „Mundiu nú það, heillin mín, að það er vandasamara að gæta fenigiriis fjár en afla." Eða: „Lambið mitt, gættu nú þess- vendiilega að eyða ekki þessari hýru þinni í pjátoúr og prjál á .þessuim nælon- og tildurtímum sem við lifum á." Ekki var að sjá, að „hjúkkurnar" fyrrtust viS þessar velmeintu ábending ar, enda mátti sjá á þeim, að þær mátu Kolbein að verðleik um og fundu hlýjuna í tónin um og brostu góðlega undir föðurlegri ræðu hans. Davíð Stefánsson frá Fagra skógi, vinur hans og frændi í þriðja lið, sagði eitt sinn við frú Kristínu, konu ^ans^ að sig furðaði á því að hún skyldi ekki vera haldin sjúkiegri af brýðisemi eins og htann nyti mikillar kvenhylli á spitalan um og hjúkrunairkonurnar létu dátt að honum. Koraur eru stundium næmar og ratvísar á innra mann þótt „seint verði kvenoagieð kainnað" einis og þar stendiur. Ekká kvaðst Kolbeinm hafa stofiruað til náinnia kyninia við þessa hvítklæddu líknar- enigia, þótt hioniuim. hafi þótt væmt uim þær allar. Hjá Stírau siinnd fatnn Kolbeinin þá lífsham- inigju, sem hami leitaði að, í brosd hennar og glaðværö, sem lyfti -geði haints upp úr hugar- víM og bölsýnd á stundum. Slik- ir lífsförunautar eru öllum öðr- um hollari í bráð og lenig'd. Einhveriu sinni hringdi Kol- beinn aS norðan í frú Ragn- hildi Thoroddsen, ekkju Pálma rektors Hannesisonar, sýsiunga hans og vinar til að vita um líðan hennar og gengi sona hennar, sem þá voru við verk- fræði- og laganám. Þá spurði frúin hvað hann hefði fyrir stafni. Kvaðst hann starfa við skipaafgreiðslu á Sauðárkróki. „Amraars staöar hélt ég, að þú ættir betur heima," svaraðd rekt orsfrúin. Og hvað skyldi sú mæta kona hafa sagt hefðl hún •upplifað að vita Kolbein í gervi sjónvarpsstjörnu hjá B.B.C og það uim gjörvallt brezkia heiims- veldið, þar sem hann þylur Njáilu á frummálinu af skinn- handriti í Landsbókasafninu. Aldrei kvaðst Koibeinn hafa gengið til þessa leiks hjá brezk uim ef ekki hefði verið fyrir bænastað dr. Finmiboaa Guð- munds'sonar, landsbókavarðar, þess allra mildasta og mætasta yíirm'anns síns svo komið verði sem næst orðalagi hans og eig- in miati á dr. Fiininibaga. Fyrir mörgum árum kiom Kol beiinn í heimsókn til Sigurðar Guðmundjssonar skólameistara á Akureyri. Fór jiafoan vel á mieð þetim og bauð meistari þess nm fornyrta frænda sínuim að hlýða á er hann færi í Háva- máil með stúdenitsefnuim. Höfðu þeir báðir mifcla ánægju af og ekki hvað sízt nemendur að eignast slíkan bekikjarbróðiur, hringskiesgjiaðain með silfur- slegniar diásir. Kolbeiinn mun vera elztii læ-risiveinniinn eða gestanemandinn, sem kom á kennariafæri „meistara" ogekki sá slakasti þótt námstiminn væri aðeins ein kennslustund. Þeir eru ekki margir, sem fara í skóna hans Kolbains Kristins sonar þegar kemur til íslenzkra fræða. Um líðan sírua í Reyfcjavík sagði Kolbeinn eitt sinn. „Oh, ho, mér finnst ég vera sokk ixin." Þegar ég ók honum eitt sinn úl úr borginni, sjálfum mér til ánægju og vonandii hon um líka var eins og honum bær ist óvænt súrefnis'gjöf, þegar við komum upp á Kjalarnesið þrátt fyrir það, að nú væri hænsnabú og kalkúnhanar í Móum, þar sem eitt sinin var andans afflstöð, þegar séra Matt híais sat staðinn. Notalegri far- þega getur naumast en Kol- bain. Það er blátt áfram ró- andi fyrir taugakerfið að hafa hann sér við hlið í fraimsætinu í titrandi spennu umferðarinn- ar. Honum fylgir friSur og kyrrlát heiSast'emmning. Það var eins og að hugur hans fengi vængi þegar hann leit fegurð Kjósarinnar í fyrsta sinn. Hann gekk fullur lotningar á fund hinna dauðu, sem hvíldu í eilífri ró í kirkjugarð'inum á Reynivöllum. Hann las á leg- steinana, og kynnti há fram- liðniu fyrir okkur með því að rekja ættir nokkiurra þedrra, sem hann vissi deili á. Þetta var ein® og þögult kokktail- partý, þar sem menn kynnast mörgum óvæntum gestoum en 'eniginn varð sér til skamanar. Þegar við fórum um túngarð- inn í Eyium mrnntist Kolbednn Orms Vigfússonar, sýslumanns, mieS ámóta kunnugleik eins og Ormur sæti staðinn ennþá og væri í óða önn að kveða upp d'óma yfir Kjósverjum. Ormur í Eyjum varð níutíu og níu ára gamall eins og Feneyjamálar- inn Tdziamó, sem var í stöSlugri fraimíör-þar til hann dó úr fót- broti 99 ára, jafngamall Ormi í Eyjum. Feneyjamálarinn Tizi- anó var eiirun fremsifci máiari ítala en Onmiur í Eyjum eitt mesta yfirvald Kiósverja. Þó að miann gneini á um fæðingardag Tizianóg er eitt víst, að sama árið og hann geispaSi golunni fœddist Ormiur í Eyiuim, á þvi herrans ári: fimmtoán hundruS sjöthi og sex. Ormur þótti lika aSsópsmikdð afarmenni. Eftir að hafa notið gistivináttu þeirra feðga, Ellerts Bggerts- sonar og Gísla sonar hans á höfuðbólinu Meðalfelli í tvo, þrjá tímia, sam hiefir haldizt í sötmu ættinni síðan árið 1786 eða síðan á dögum Maignúsar Olafssonar, lögmanns, bróður Eggerts Ólafssonar og konu hans Ragnheiðar Finnisdóttur, biskups í Skálholti, var geng- ið út í fjós. Og hvílikt fjós, eitt nýtízkulegasta á öllu landinu, rúmar um f immtíu gripi með öll um hugsanleguim þægindum nema þarfanauti, sjónvarpi og innanhússíma. Bauðlst ég til að máila stóra bolamynd á skjanna hvítan höfuðvagigiinn fyrir hæfi lega þófcnun beliunum tii auignayndis. Því höfðiniglega boði hefur ekki enn verið sinnt aí þetim Meðfelliniguim. Af bæiarhlaðiniu leit Kolbeinin yfir lygint og viruailegt Meðalfells- vatn með vatnsbláum augum og torúariegri uppljómian og and- varpaði með lótti og sagði við sjálfan sig sfcundarhátt: „Nú er eins og mér skjóti upp aft- ur." Þegar Kolbeinn varð sextug- ur fyrir háilfum öðrurn áratcug kvaddi hann sveitunga sína á mielbarði nioklkru við Slkriðu- land. Síðan heitir sá melur Kveðiuihóll. Kblbeinn heldur þeim forna og fallega sið enn- þá hér syðra að fylgja góðum gestum úr hlaði í Dráipuhlíð 47. Hann er eðliskurteis, hógvær lítillátur, tiillitssamuir og fágað uir í anidlegri friarnikamiu og mieð eindæmum heiðarlegur til orðía og æðis nema þegar karli mis- líkar og blöskrar óskaplega, þá á bann til að gierast alldom- harður. Ég hygg, að fáir hafi skilið rithöfundinn Nonna betur en einmitt hann, nema kannski hjartahrein börnin, eins og sýndi sig bezt í afburða skiki- ingsríku og skilmerkilegu er- indi hans í útvarpinu hausitið 1967 í tilefni hundrað og tíu ára fæðimgardags „Paters" eins og Kolbeinn nefnir iafnan séra Jón Sveinsson. Kolbeinn er sjálfur með óspillt og hreint hjartalag. Hann var um skeið safnvörður Nonnasafns og hef- ir lifað sig inn í umhverfi og sálarlíf þessa fræga Akureyr- ings úr Fiöruntni gegnt Vö'ðl- unum, sem hefir borið hróður ættjiarðarininiar um hekniiimn flestium lönduim sinium leinigra. Kolbeinn er stórættfróður, glöggur ag saimvizkus'amur fræðimiaSur, vainidivirkur og smiekklegur. Mikill mun sársaukinn hafa verið og stiinigiatnidi í hiartasttað er hann sleit sig upp frá rót- um og kvaddi SkriSuland í hinzta sinn. Þamgað flutti hann unga brúði sína. Hér fæddiust honum dæturnar tvær og einka sonur. Þær gengu báðarmennta veginn. Draumur hans um eigiS taikmiark muim eflauist hafa rætzt í annarri, sem er magister í ís- lenzkum fræðum. Hún heitir Salveig en hin Hallfríður, sem er stúdent ag gjaldkeri í Landa bankamum. Ekki eru nafngift- irnar vaddar út í hött. Þá missti hann einkasoninn, SigurS, ung- an og efniilegan, sem miklar vondr voru tengdar við. Andlát hans varð þessum viðfcvæma manmd lífistíðar harmiur, opin uimd sam aldrei miun gróa. Ekki mun Kolbeini ha!fa verið svefn samt nóttima fyrir brottförina, er hamn fluttist alfarinn á braut með konunni. Þá hafa sótt á hann margar hugsanir eftir öll þessi löngu ar. Þegar hann hélt út traðirnar morguninn eftir stanzaði hann á Kveðjuhóli og leit heim að Skriðulandi í hinzta sinn, vafalaust tárvotoum augum, þessi væni, tilfinninga- riki og óvanalega mannlegi mað ur. Þá tók hann upp gamait koniatkk þótt aldrei væri vín- maður og saiup á, en vinir hans toveir þeir Björn í Bæ á Höfða- strönd og Bragi læknir Ólafs- son, sem þá var á Hofsósi höfðu fært honuim flöskuna að giöf. „Og hvernig fór það í þig, Kolbaimn," spurði ág. „Oh, biddu fyrdr þér, það léttá mér S'porin," svaraði Kalbeinn um hæ.1. Síðan leit hann aidrei til baka heim í Skriðuland og hef- ir ekki komið þangað síðan og setlar sér ekki, það sem er eftir hérvistardaga hans. Það er ekki ólikt f arið með Kolbeini í þessu tilliti ag gömlum ensku.m rithöf undi í Ameríku, sem hafðd ekkj. litið friSteiaimiar og heittoelsikaðar æs.kuslóSir sínar á Englandi í áratugi er honum barst óvænt- ur farmiðd yfir hafið frá vinum og véunnuDum. Hann afþakk- aði farmiSann á þeirn forsend- um, eftir nána ihugun, að ef hann þægi boðið væri hann um leið svipbur því dýrmtæta.sta í lífinu, sjádfum draumnum. Þannig rmun Kolbein lika dreyma heim í „skautibúm.n Skagafiörðinn" og heim í Sfcriðuland í Kolbeinsdal umz yf ir lýkiur; Örlygur Sigur'iVsson. S. júlí 1'970 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 15

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.