Lesbók Morgunblaðsins - 05.07.1970, Blaðsíða 12

Lesbók Morgunblaðsins - 05.07.1970, Blaðsíða 12
Hugleiðingar um Heklu Fraimhald af bls. 8. myndist svo háþrýst gufa að hún kurli hraunkvikuna, án til lits til þess hvort húin er súr eða basisk, og breyti henni í vikur og ösku. Jafnframt falla úr grunnvatninu um leið og það breytist í gufu ýmis efni svo semi brenmisteinm, kýsilsýra og flúor. Þessi efni bindast síð- an gosefnunum og berast með þeim. Gufan nær síðan feikna hraða með gosefnin upp úr djúpri gossprungunni og veld- ur með því hinni miklu dreif- ingu og hæð, sem gosefnin ná. Senmilega er hægt að sammia, einmitt í þessu Heklugosi, að uppruni gosgufunnar, sem er meginuppistaðan í hinum skað- legu öskugosum í upphafr Heklugosia, sé í yfirborðsvatni, sem sigið hefur niður að berg- grumininum og myndað þar grunnvatnsuppistöðu. Með því að sú grunnvatns- uppistaðia, sem nú hefur tætmzt og myndaði öskugosið í upphafi eldgossins, sem nú stendur yfir, myndaðist á árunuxn 1948 til 1970, hefur hún sennilega haft í sér geislavirkt úrfalíl frá kjarnorkutilraunum stórveld- anna á árunum 1950 til 1960. Því má ætla að askan eða gos- gufur sem úr henni nást, inni haldi geisilavirk efni, sem rekja megi til kjarnorkutilraunanna og færa með því rök að upp- runa gufunnar. Kenning mín er því sú, að það sé grunnvatnssitaðan og að streymi vatns sem mesbu ráði um áferð Heklugosa og eldgosa almierant. En orsakir peiira eru ávallt þær sömu, hvort sem berg ið er súrt eða basískt, það er púlsun jarðar og þvinganir, sem jarðskorpan verður fyrir vegna hennar. Þaer breyta jarð skorpu Og möttulefnum í bráð- ið hraun og má sýna fram á það með góðum rökum að þrýst ingsibreytiwgar valda bræðBl- unni og gosunum. Ályktanir þær sem ég dreg •af kenningunni eru þessar: 1. Að umnit sé að draga vígtenn- urnar úr Heklu með þvi að bora niður í grunnvatnsuppi- stöðuna og ná úr henni vatn- inu. Mestar líkur eru á því að vafcnið næðist upp sem gufu- gos. Gufuna mætti síðan virkja til að hafa upp í kostnað við tann dráttimn, með því að reisa gufu aflstöð í álika fjarlægð frá Heklu og Búrfellsvirkjun er í og miða stærð hennar við, að ekki safnist verulegt vatnsmagn í grumnvatnsuppLstöðU Heklu. Eftir slíkar aðglerðir gæti næsta gos hemnar orðið tiltöJu- lega meinlaust, að frátöldum landspjöllum í næsta nágrenni fjaUsins. 2. Að sennLlega sé verið að hlaða ösku og eimyrju yf ir kom andi kynslóðir með því að út- búa stórar vatnsmiðdunaruppi- stöður fyrir vatnsorkuver á jarðeldasvæðum hálendisins og hækka með því grunnvatns- þrýstimigijnin þar. Gæti það kom ið verulegu vatnsmagni niður í grunnvatnskerfið, sem annars kæmist þangað ekki og gert með því eldgos á sivæðinu mun skaðdegri en ella. Þannig mætti til dæmis ætla, að öskugosið í upphafi þessa Heklugoss hefði varað nokkr- um klukkustundum lengur og orðið mun skaðlegr.a ef vatns- miðlunaruppistöður sem nú eru fyrirhugaðar vegna virkjana í Þjórsá hefðu verið reistar í lok Heklugossins 1947. Því verði að gera viðteigandi ráðstafanir þar sem möguleik- ar eru taldir á að lækka megi í djúpum og vatnswiiklum grunn vatnsuppistöðum á hagkvæman hátt t.d. með gufuvirkjunum og koma þaininiig í veg fyrir öða draga stórlega úr skaða af ösku gosum. 3. Að Hekla hafi þá sérstöðu að vera með nær lokað grunn- vatnskerfi og því sé með nú- verandi tækni og tækjakosti mögulegt að ná tökuim á því og um leið öskugosunum. Það ætti því skilyrðislaust að bora strax, að loknu þessu eldgosi, í nágrenni Heklu, kanna svæð- ið og fylgjast með því, þannig að hægt væri að gera frekari ráðstafanir ef eAttJhvert sann- leikskorn leyndist nú í þessari kenningu. Myndlist Framhald af bls. 3. aði brautina. Það var fyrir til- stilli kiubisimiains, að hainin gerði sér grein fyrr því, að með sam- spiii andsitæðra myndrænna þátta og vegna spennu Skyld- leilka þeirra* gæti hann tjáð hinn innri eða lifandi raun- veruleiika í raáttúruiimi. Það má segja að takmark list ar Mondrians hafi verið að um- breyta hinu einstaka, til þess að tjá hið algiida. Á nœstuimii verður kafli úr ritgerð Mondrians „Óhlutlægt raunsæi — hluitilægt raunsæi," sem birtist í tímaritinu De Stijil árið 1919, em þeir Theo van Doesburg og Mondrian, höfðu hafið útgáfu þess tveim árum áðiur. (Aðrir sem stuðluðu að útgátfu þessa tímarits voru, ung verski málarinn Vilmos Huszar, belgíski málarinn og mynd- höggvarinn Georges Vantong erloo, skáldið Kak og arkitekt- arnir, Oud, Vant, Hoff og Vils). Ritgerðin er í formi saim- ræðu, þar sem þrjár persónur ræðast við, listunnandi, natúral ískur málari og óhlublæg- ur raunsæismálari. Sú heim- spekilega fagui"fræðii sem þar kemur fiam er mjög í sam- ræimi við boðs/kap De Stiiil og gefur góða mynd af þeirri hug myndafræði sem Mondrian legg ur til grundvallar í list sinni. öiiifur Kvaran. Sheakespiííarei's Plays in Per- formance. John Bussell Brown. Penguin Shakespeare Library: T.J.B. Spencer. Pen 'guin Books 1969. Höfundurinn fjailar í þessu riti um leikritatexta Shakespe- ares og þá, sem leika verk hans, leikarana. Það er annað að lesa leikritin og að hlusta á þau og horfa á þau leikin. Shakespeare skrifaði leikritin á s-íirauim tíma, sem lejikhiúsrniaður. Þáttur leikarans og túlkun verk anna er inntak þeirrar rann- sóknar, sem höfundur þessa rits hefur tekizt á hiemdur. Hann ræðir einnig leikisviðið og svið- setniinigu ag loks áhorfendiur og svönifn þeirra. Þessi bók er sér- lega þörf öllum leikurum og þá sérstaklega þeim, sem áhuga hafa á Shakespeare og upp- færslu leikrita hans. The Lost Steps. Alejo Car- pentier. Translated from the Spanish by Harriet de Onís. Penguin Books 1969. Höfundurinn er af frönsk- rússneskum ættum, fæddur í Havana á Kúbu 1904. Hann tók mikinn þátt í stjórnmálum á Kúbu, en hvarf þaðan 1945 og settist að í Venezuela. Eftir valdatöku Castrós hvarf hann aftur til Kútou og tók að sér ýmis störf fyrir stjórnina, svo sem forstjórastarf fyrir ríkiisút gáfunni. Nú er hann menning- arráðunautur við sendiráð Kúbu í París. Hann hefur sett saman nokkrar Skáldsögur og sögu hijórnlistar á Kúbu. Bæk- ur hana hafa verið þýddar á fjölda tungumála. Þessi bók kom lit 1953 á spænsku í Mexí- kó. Þar segír frá ferðalagi tón- Skálds og konu hans uim frum- skóga Suður-Ameríku og reynslu, sem verður fordaeming á nútima menningu og hátterní. Þetta er ágæt skáldsaga. Bhagavad-Gita- A New Translation and Camimentary with Sanskrit Text. Chapters 1 to 6. Maharishi lÆahesh Yogi. Pen.gudn Books 1969. Indversk speki hefur löngum haft aðdráttarafl fyrir vestrænt fólk. Meðal þeirna rita, sem menn hafa helzt reynt að kynna sér er þessi bók, sem nú er gef in út með nýjum skýringum, sem eiga að innihalda alian sannleika um textana, sem hafa verið van- cng miisigkildir á ýims- an hátt hingað til, að dómi þeirra sem hér um fjaitla. Þessi bók ætti að glöggva s'kiining manna á þeirri tegund mann- legrar reynslu, sem birtist í þessuim fornu trúarljóðum eða ritningum. Medieval England 1066— 1485. Maurice Powiöke. Ox- WFffiSMtiÍ&i? ford University Pres<s 1969. Mörg eru þau rit orðin, sem fjalla um enska sögu miðalda. Af þeim styttri er kver Powi- ckes, sem út kom í fyrstu 1931 einkar handhægt og auðlesið. Höfundur skiptir kverinu í tvo höfuoTþaetti; stéttirmar, krúniuma og samfélagið. Tímaskeiðið, sem höfundur ræðir er mótunar saga Englands í það form, sem nú er. Síðösta inmrásim var gerð 1066 og upp úr því taka inn- rásarmenn og þjóðin, sem bjó fyrir í lamdiniu, að tangjast og ummyndast í eina þjóð> og smátt og srnátt samtengjast hin ýmsu svæði með ein lög. Allt þetta vannst ekki á skömmum tíma, en það miðaði stöðugt í áttina og mótaði þingið og konungur stefnuna, sem varð baarilegri í framkvæmd þar, vegna þarfar- innar á valdajafnvægi þeirra í milli. A Fortunate Man — The Story of a Country Doctor. John Berger and Jean Mohr. Penguin Books 1969. Tveir eru höfundar bókarinn ar, rithöfundur og ljósmyndari. Efnið er líf og starf héraðs- læknis, sem rækir starf sitt af skyldurækni og samkennd með þeim sem til hans leita. Berger ræðir hér starf héraðslæknis- ins og afstöðu hans til sjúkl- inga sinna og þeirra og þjóð- félagsins til hans. Berger kemst að þeirri niðurstöðu, að John Sassall, en það er nafn læknis- ins, sé hamingjusamur maður vegna þess að það sem skiptir hann máli er starf hans, sem miðar í þá átt að lina kvalir og aðstoða fólk í vanda ekki að- eins líkamlegum, heldur einnig sálrænum. Fjármunir og laun fyrir starfann eru honum ekki aðalatriði. Hann verður að afla sér stöðugt viðbótarþekkingar og Berger segir þekkingar- þorsta hans óslökkvandi. Bók þessi hefur fengið ágæta dóma á Englandi. Speak, Memory — Au Auto- biography Revisited. Vladim- ir Nabokov. Penguin Books 1969. Höfundur Lolitu skrifar hér ævisögu sína Hann fæddist í Pétursborg 1899 og ólst þar upp og á landsetri fjölskyldunnar. Eftir byltinguna settist hann að í Englandi og síðar í Berlín. 1940 flutti hann til Bandaríkj- anna. Höfundur lýsir Rúss- landi og þó einkum Pétursborg æsku sinnar, hann segir, „að sér finnist hann hafi týnt barn æsku sinni" og þrá hans eftir fortíðinni mótar mjög fyrri hluta þessara minninga, sem eru einna líkastar litauðugu mál- verki. Minningarnar eru mjög vel skrifaðar og orðin flæða og flæða. Brain and Behavionr 1—1: Mood, States and Mind — Perception and Action — Me mory Mechanisms — Adapta- tion. Edited by K. H. Pribam Penguin modern psychology Penguin Books 1969 Rannsóknir á sambandi heila og hegðunar hafa valdið þátta- skilum í lífeðlisfræði og sál- fræði. Þessi ijögiur riit immi- halda greinar um nýjustu rann sóknir á þessu sviði og auk þess, tengsl þessara rannsókna og uppgötvana við heimspeki samtímans. Þetta er greinasafn og sumar greinarnar koma nú í fyrsta sinn út á ensku. Fyrsta bindið fjallar um taugarann- sóknir, athuganir á hugar- ástandi og hvatalífL í öðru bindi er rætt um skynjun og hegðun og þær taugastöðvar sem þar koma til greina. Þriðja bindið er helgað minningu og það fjórða nýtingu og verkunum heilastöðvanna, hugsun og til- finningu og tengslum máls við hvata þess. Þessi rit eru ætluð sálfræðingum og læknum og þeim, sem leggja stund á þær greinar. Pengruin Modern Poets 14. Hamibuirger — Charles Tom- limson. Penguin Books 1969. Útgefendur leitast við að velja þau kvæði skáldanna, sem þykja einkenna skáldskap þeirra framar öðrum. Að þessu sinni eru valin þrjú skáld, tvö þeirra eru vel þekkt, Hamburg er og Tomlinson. Þetta safn sem nú telur 14 bindi er orðið gott sýnishorn ensks skáldskap ar nú á dögum og kemur til með að verða betra, eftir því sem bindum fjölgar. The Odes of Pindar. Trans- lated and introducet by C.m. Bowra Penguin Books 1969. Sjaldan hafa önnur eins lof- kvasði verið ort um iþróttir og Pindar orti á fimmtu öld fyrir Krist. Bowra hefur þýtt þess- ar fþróttakviður, sem eru til allrar hamingju ekki einungis bundnar íþróttum heldur gefa innsýn í móral og heimspeki Hellena á þessum tímum. 12 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 5. júli 1970

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.