Lesbók Morgunblaðsins - 05.07.1970, Blaðsíða 14

Lesbók Morgunblaðsins - 05.07.1970, Blaðsíða 14
Babýlon Framhald af bls. 2. ar alfræðibækur og fagbækur nema staðar við þessa grein- inigu stærðarhlutfallammia. Þó er almennt vitað að múriain um- kringdi aðeinis nokkuð af borg- imni, minnsta, en þýðingar- mesta hlutann: Borgarkjarn- ann með musterdssvæðinu. En aðalvígi Babýlonar voru fyrir utan þessa innri borg, sömuleiðis sumarhöll Nebúkad nezans. Þessar byggingar og a'ðrar austan Evfrat voru um- luktar enn einuim múr, sem ekki var beinin; hamin getum vér til skilnimgsauka kallað mið- múrinn. Að meðtöldu því svæðí, sem haran náðd krinigum var borgarsvæðið 8,9 ferkíló- metrar. Samt virðist þessi til- tölulega litli flötur í samreemi við þau stærðarfalutföll sem Heródótos gefur til kynna. Eft- ir því sem þeasi víðfönli Grikki segir, var Babýlon ferfayrning- ur, u'mgirtur múrum, þar sem hver hlið var ekki minni en 22 km, en það er 484 ferikíló- mietrar. Gríski læknirinn og sagnfræðingurinn Ktesías, sem starfaði 50 árum síðar en Heródótos, ræðir af meiri hóg- værð um réttfayrming, með 17,3 km hliðuim, og flöturinn yrði þá tæplega 300 ferkílómetrar. Til samanburðar má geta þess ið Zurich nær yfir 156 og Miinch en yfir 312 ferkílómetra svæði. Margt bendir til þess að sú minmi af þessum tveim afmörk- unium svæðanna, þeirra Heródótosar og Ktesíasar, sé ekki sett of hátt. Vér vitum að fornborgin Kish óx saman við Babýlon, þótt bongarkjarn- arndr væru 13 km hivor frá öðr- um, og að borgim Borsippa (nú á dögum Birs Niimrud), sem var 24 km summan við mið- borg Babýlonar, tilheyrði höf- uðborgarsvæðinu meira eða mdnna, og hefir ef tii vi'll verið talin með af Heródótosi. Það blýtur að hafa verið til ytri eða fjórði múr, sem menn hafa aðeins fumdið litlar leifar af. Svo virðist siem að auk Babýlonar hafi hann umluikt enn eina borg, fyrrum sjálf- stæða, það er (ytri) Kisfa, út- hverfi með sveitalandslagi að nofckru leyti, ennfremur með varnarvirkjum, sikurðum, uppi stöðum og vatnisforðabúri. Svæðið miili iranri og ytri múr- anma nefniuim vér til hagræða- auka ytri borgdna. Heildarstærð höfuðborgar innar mun ekki vekja undrum manna við núverandd krimigum- stæður, en borg er ekki um- girt múrum á vorum tímum. Borgarsvæði á stærð við Babýlon hefir semnilega aldrei síðar verið umigirt múrum. Að i>ví er stærðina varðar, rxáði hin forna Rámabong, með milljónum ibúa, aldrei sömu út þenslu og Babýlon. Höfuðborg Nebúkadnezars virðist þó varla hafa verið milljónaborg, þegar haft er í huga að byggð ytri borgarinn- ar var mjög misiþétt. En meðan herleiðing Gyðinga stóð yfir, m'á vel áætla íbúafjölda Babý- lonar milli þrjú og fjögur humdruð þúsiund — það var langsamlega mesta saman.söfn- um manna frá sköpun verald- ar tii þess tíma. Utan aUra áður greindra múra lét Nebúkadnezar byggja fimmiía virkið til viðbótar: Mediska múrimm, á þeim stað norðan Babýlonar, þar sem Evfrat og Tígris renna náilæg ast hvor annarrL Hann náði frá annarri ánni að hinni, var 30 km að lengd, og átti að vera fyrsta varnarvirkið gegn Medum, sem ógnuðu landinu norð-austan frá. Nebúkadnezar gerði ekki að- eins að byggja fimm feikna mikia múra. Hann lét griafa fjóra skurði mijili Evfrat og Tigris og tvo skurði samhliða Evfrat, og stöðoj,vatn lét hann gera tii miðlunar vatnavöxtum. Samkvæmt Heródótosi var þetta vtatn 400 ferkíTlómetrar. Bodenvatn er 538 ferkílómetr ar. Báða helminga innri borgar- arinnar, sem Evfrat rann um, tengdi Nebúkadnezar saman með steinbrú, sem sögS var 900 mietrar að lengd. í ytri borg- inni reisti hann sumarhöll sína, og í innri borgkmi staakkaði hann aðalhöllina með suður- virkiiniu. Að utan var hún harðmeskjulegt og skuggalegt vígi, en að innam prýdd marg- litum lágmyndum ag allis koinar veraldar auði. Hásætissiaiurinn var 45 x 18 metrar. Nýjar við- byggingar sta?kkuðu vígið svo að úr varð hallarborg. Sam- kvæmt Didórosi, grískium sögu- ritara, var ummál hennar 1,2 km og hrán var umkrimgd garði með pálimum og cypreisisutrjám. Hin stóra höll Nebúkadnez- ars hafði að geyma eitt af hin- um sjö furðuverkum veraldar: Hangandi garffa Semiramis. Að vísu áttu garðarnir ekkert skylt við hina nafmkunmu assýrísku drottningu, Semirami, og ekki voru þeir heldur hang- andi, en merkilegir þó í öllu tilliti. Samkvæmt erfðasögnum, sem að verulegu leyti hafa hlotið staðfestingu fornleifa- rannsókna, þráði drottning Nebúkadnezars fjöllin frá heimalandi sínu, en hún var ættuð frá Persíu, og varð að eiga heima á flatlendi Babý- lóníu. Konungur horfði ekki í kostnað við að töfra fram fjalla landslag. Stall af stalli lét hann gera heilar ráðir af stór- fenglegum görðum á þökum uppi, og þeir efstu náðu upp í sömu hæð og turnarnir á innri borgarmúrnum. Múr- steinshvelfingar héldu görðun- um uppi, en undir þeim voru salir, sem enginn sólargeisli náði inn í, og þeir kældust með því að garðarnir ofan á voru vökvaðir. Þessi loftbreyting hlaut að hafa verið ævintýra- leg í breiskjuhita sumarsins í Mesopótamíu. Hangandi garðar Nebúkad nezars voru meistaraleg smíð, en hvers vegna þeir voru tald- ir til himiraa sjö furðurverka ver- aldar, en ekki Babelsturninn mikli, er erfitt að skilja. „ Vér skulum hnoða tígul- steina og herða í eldi". Þeir notuðu sem sé tígulsteina í staS grjóts og jarðbik í stað kalks. Því næst sögðu þeir: Gott og vel, vér skulum"~~byggja oss borg og turn, er nái til him- ins, og gjörum oss minnismerki, svo að vér tvístrumst ekki um alla jörðina. Þá steig Drottinn níður, til þess að sjá borgina og turninn, sem mannanna synir voru að byggja. Og Drottinn mælti: Sjá þeir eru ein þjóð og hafa allir sama tungumál og þetta er hið fyrsta fyrirtæki þeirra, og nú mun þeim ekkert ófært verða, sem þeir taka sér fyrir hendur að gjöra. Gott og vel, stígum nið- ur og ruglum þar tungumál þeirra, svo að enginn skilji framar annars mál. Og Drott- inn tvístraði þeim þaðan út um alla jörðina, svo að þeir urðu af að láta að byggja borgina. Þess vegna heitir hún Babel, því að þar ruglaði Drottinn tuinigiumál allrar jiarðarinnar, og þaðan tvístraði hann þeim um alla jörð. Þetta er hin fræga saga um Babeil-turninm (1. Mós. 11,3-9). Hvað viðvíkur glundroða mál- anna, þá hljómuðu þar auðvit- að mörg tungumál hvað innan um annað, eins og algengt er í heimsborgum, ekki sízt þeg- ar borg hefir innan múra þræla frá mörgum löndum heims. Þegar Biblían beinir reiði sinni (eða fyndni!) sér- staklega að turninum, þá mun orsökin sennilega sú að Gyð- ingar kunna að hafa litið á hann sem táknmynd hofmóðug- heita. Stærilæti hefir vafalaust haft sín áhrif á Nabopólassar og son hans, Nebúkadnezar, þegar þeir hófust handa um að reisa við rústirnar af ziggurat Hammúrabi. Þetta verður Ijóst, ekki aðeins af hæð þrepapýra- mídans, heldur umfram allt af hlutf öllum hans. Fornbabýlóniskar stallasmíð- ar hoffaý'saminia voru meiri að breidd en hæð. Nýbygging Nebúkadnezars varðveitti að vísu þrepagerðina, en hann gerði þrepin um leiS svo mió og brött að þau voru vart þekkjanleg. Sökkull turns ins eimm samian var 33 m hár, hærri en allur ziigguratimn í Úr, tvöfaldur aS hæð við það seim fjögurra bæða bygging er nú. Við augum blasti ekki leng- ur pýramídi, heldur ægilegt bákin, 90 m lainigt, 90 m bredtt 90 m hátt, og náleiga eins og teningur, þar sem hann tók ekki að mjókka að ráði fyrr en á efsta þriðjungi byggingar- innar. Án beinna sambandsrofa viS erfðavenjuna var skyndilega komiinm til sögunmiar turn, í stað breiðrar stallabyggingar — fyrsti stóri turninn í heim- inum. Reyndar var hann þung- lamalegur, líkt og stærð- ar vörugeymsla. Þegar menn hugleiða hve grannir turnar vorir eru, þá myndi hinn ægi- legi þúmigi Babelstuirnsiins nægja til að verka yfirþyrm- andi í svipmóti nálaga hvaða heimsborgar, sem um væri að raeða. Ofan þessi þrep átti Mardúk að ganga frá himni niður til mannanna. Samkvæmt opinber- legum tilgangi sínum var turn- inn helgihaldshús. í fleygrúna- texta sem menn hafa fundið, játar reyndar Nebúkadnezar að það sé tilgamigiur hanis a'ð „keppa við himindnm". Þeiss vegna byggir hann turninn beimt upp og niotar þrepin að- eins að ytra sniði. Turninn átti ekki aðeins að boða veldi Mardúks, heldur einnig veldi fulltrúa hans og vegsemd höf- uðborgar hans. Á klunnanleg- an og tilgerðarlegan hátt und- irstrikaði hann drembiláta kröfu Babýlonar til að vera nafli veraldar. Hér rannsökuðu prestar lika gang himintungla. Þeir deildu himninum í tólf flokka dýra- hringsins, gátu fyrirfram reiknað út sólmyrkva og tungl myrkva og þekktu brautir reikistjarnanna. Ekki var allt þetta gert af rannsóknarþrá, eins og vér þekkjum hana nú, heldur beinlínis til að geta les- ið örlög manna í brautum reikistjarnanna. Stiörnufræðin stóð í þjónustu stjörnuspek- innar. Prestar Mardúks eru hinir eiginlegu uppgötvar- ar stjörnuspárdálka vikublað- anina (og einstaka dagblaða). (Niðurlag í mœsta blaði) Einkamál smásaga Framhald af bls. 5. plöturnar. Eins og þú sérð, skildi hún eftir nokkrar bæk ur, en ekki eina einustu plötu." Höfuð Ivans birtist í dyra- gættinmi. Það sýndist krioglótt, fölt og líkamslaust eins og tungl. „Hvað er að?" spurði Milton. „Eru þeir að koma upp hæð- ina?" „Nei, en við skulum koma okíkur í burtu. Það er kominn tími til." „Aðeins tvær mínútur í við- bót." Ivan dró höfuðið til baka, andvarpaði og gretti sig. „Er þér ekki sama, þó að ég stanzi tvær mínútur í viðbót? Ég mun ekki ónáða þig aftur, ég kem ekki aftur fyrr en eftir stríð." Konan baðaði út höndunum: „Auðvitað er mér sama. Svo lengi, sem engin hætta er á ferð um. Ég man vel eftir þér. Tókstu eftir því, að ég þekkti þig strax? Og ég skal segja þér nokkuð. Mér þótti vænt um, þeg ar þú komst að heimsækja ung- frúna. Vænna, en þegar hinir úr hópnum komu. í hreinskilni sagt, þótti mér vænna um þaS en þegar hr. Clerici kom. Já, annars, ég hef ekki séS unga hr. Clerici síðan. Er hann líka í anidspy rmuhneyfinigummi? " „Já, við erum saman. Við höf- um alltaf verið saman, en núna nýlega fluttu þeir mig í annan flokk. En hvað kemur þér til að segia, að þú hafir tekið mig fram yfir Giorgio? Sem gest á ég við?" Hún hikaði, yppti öxlum, eins og hana langaði til að taka aft ur það, sem hún hafði sagt eða a.m.k. draga úr því, em Milton sótíti á: „Svona nú, sieigðu méx það," og hver taug í líkama hans var þanin. „Þú niefnir það ekki við hr. Clerici, þegar þú sérð hann aft- ur?" „HeldurSu, aS ég geri það?" „Ungi hr. Clerici, sagði hún, „angraði mig og reitti mig jafn- vel til reiði. Ég get sagt þér þetta, vegna þess að ég hef álit á þér, þú lítur út fyrir að vera alvörugefinn piltur, og ef ég má þannig að orði komast, hef ég aldrei séð eins alvarleg- an og áreiðanliegan pilt. Þú skil ur, hvað ég mieirua. Það var lítið sem ekkert mark tekið á mér, ég var aðeins umsjónarkona hússins, en móðir Fulviu bað mig, þegar hún kom hingaS meS hana, þá baS hún mig sérstak- lega....." „AS vera nokkurs konar leið- beinianidd," staikik Milton upp á. „Einmitt, svo að maður noti ekki sterkara orð. Svo að ég varð að líta aðeins eftir stúlk- urand ag gerðutm hemmiar. Þú skdlur, hvað ég mieimia. Þegar um þig var að ræða, gat ég ver- ið áhyggjulaua, aigjiörlega. Þið voruð alltaf vön aS tala saman svo klukkustundum skipti. ESa frómt frá sagt, þá talaSir þú, en Fulvia WustaSi á. Hef ég ekki rétt fyrir mér?" „Þú hefur rétt fyrir þér. Þú hafðir rétt fyrir þér." „En aftur á móti, þeigar Gi- orgio Clerici . .. . " „Já?" Munnur Miltons var þurr. „Seinast, ég meina síSasta sumariS, sumariS 1943, þá held ég, aS þú hafir verið í hern- um." „Já." „Seinast var hann farinn að koma of oft og næstum alltaf á kvöldin. Ef satt skal segja, féll mér ekki, aS hann skyldi koma svona seint. Hann kom vemjutaga í leiiguibíl. Þú mianst eftir þessum, sem stóS alltaf viS ráShúsið, fallega svarta bílnum meS þessu hlægilega vél arhrói, sem gekk fyrir gasi." „Já." Komiam hristi höfuiðið. „Eg heyrSi þau tvö aldrei tala sam- an. Ég var vön að standa á hleri, ég skammast mín ekki fyr ir að viðurkenna það, vegna þess að það var skylda mín. En það var alltaf þögn, næstum eins og enginn væri inni. Mér líkaði það alls ekki. En þú verð ur að lofa því að segja vini þín um eklki neitt um þetta. Þau fóru að vera á fótum lengi fram eftir, alltaf lemiguir og leng ur. Ef þau hefðu nú verið hér fyrir utan undir kirsuberja- trjánum, hefði ég ekki gert mér miklar áhyggjur. En þau tóku upp á því að fara í gönguferðir. Þau voru vön að fara alla leið upp á hæðina." „Ég skil." „Auðvitað vakti ég eftir henni, en þau komu alltaf seinna og seinna." „Hvað var klukkan, þegar þau komu aftur?" „Oft var komið fram að mið- nætti. Ég hefði átt að tala um þetta við Fulviu." Milton hristi ákaft höfuðið. „Jú það hefði ég átt að. gera," sagðd koniam, „en ég tók aldrei nógan kjark í mig. Ég var allt- af pínulítið hrædd við hana, þó að hún væri avo ung, að hún hefði getað verið dóttir mín. Svo var það eitt kvöld, að hún kiom eiin heim. Þalð var fraim- orðið, komið fram yfir miðnætti. Ég man, að jafnvel skortítum- ar voru hættar að tísta uppi á hæðinni." „Milton!" Ivan blístraði fyrir utan. Hann sneri sér ekki einu sinni viS, en vöðvarnir efst í kinnum hans kipptust til. „Og svo?" „Og svo favað?" siaigði uimisijón arkonan. Í4 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 5. júlí 1970

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.