Lesbók Morgunblaðsins - 03.01.1971, Side 3

Draumsýn franitáðarinnar virðist lijá siuniun fólgin í því, að geta
gert alla skapaða hluti án líkainlegrar fyrirliafnar — lielzt úr
rúmlnil. Síðan verður að bæta fyrir lireyfingarleysið í fótstígiiini
áreynsluvél.
stað, enda franileiða þeir níu
sinnuin meira en Bandaríkja-
ríkjamenn á hvern ferkílómet-
ra, sem ekki er f jöll og skógar.
Alltaf eykst framleiðslan ár
frá ári og alltaf verður sót-
mökktirinn í loftinu svartari,
svo tæpast grillir í sólina, en
vatn alit eitrað. Sjaldgæft er
þar orðið að heyra fugl syngja.
Baddir vorsins liafa liagnað;
eftir stendur verksmiðjugnýr-
inn. .lafnfranit því sem „hagur
þjóðarinnar batnar" versnar
heilsufarið jafnt og þétt. Að
hverju er verið að keppa?
Suinir halda að þetta sé allt
saman ólukkans kapítalisman-
um að kenna; peningavaldið
standi á bak við þetta allt sam-
an, því sé skolians sama um
framtíðina og þar fram eftir
götunum. I*ví miður verður að
hryggja slíka trúmenn með' því
að Rússar liafi til dæmis eyði-
lagt Baikalvatnið í Síberiu á
sama hátt og bandaríski iðnað-
urinn Erievatnið. Því miður er
ekki hægt að benda á neitt iðn-
aðarstórveldi, sem reynt liefur
að taka þessi mál föstum tök-
um, cnda augljóst að miklu
verður að fórna og næstum
víst að þctta grundvallaratriði
fær að sitja á hakanum meðan
forskriftin um framleiðni og
ábata ræður. Við getum að vísu
huggað okkur við það ennþá,
að norðanáttin virðist vera
lirein og fersk, þó hún sé köld.
En ekki er þó allt sem sýnist.
Jafnvel ísinn á Norðurpólnum
innihcldur 300% meira blý en
árið 1940. Ástæðan er einkum
sú, að einhverntima eftir
1940 var farið að blanda blýi í
eldsneyti bifreiða.
Sum\- segja: Þessu verður
öllu kippt í lag, þegar við för-
lim að nota kjarnorkuna til ým-
issa daglegra þarfa, sem nú út-
heimta olíunotkun. Coie pró-
fessor við Comell-háskólann er
ekki alveg sammála því. „Þessi
villukenning gæti verið hættu-
legust af þcim öllum,“ segir
hann, og hann bætir við: „Áður
en menn gátu leyst kjarnork-
una úr læðingi, liöfðu menn
undir höndum nokkrur grömm
af radíum, sem skipt var milli
sjúkrahúsa og rannsóknarstofn
ana víða um heim. Geislunin
frá þessum fáu ögnum af radí-
um nam samtals um 10 „cur-
íum“ og mikið veður var gert
út af því, t|: eittlivað fór úr-
skeiðis með notkunina. Það cr
Líkan af sainþjappaðri borg, sem á að geta flotið á vatni eða hafi.
Þegar mannkynið tvöfaidast á hverjum 35 árum, verða róttækar
lausnir að koma til skjalanna. Hitt er svo annað mál, bvort menn
þrifast í slikum borgum.
ekki nema von, að menn bregði
í brún, þegar kjamorkuver,
sem nú er talað um að reisa á
bökkum Ontariovatns, muni
samkvæmt upplýsingum sér-
fræðinga senda geislavirkni út
í andrúinsloftið, sem nemur
130 „curíum“ á dag. Samt er
þessi verksmiðja lítil í saman-
burði við aðrar, sem heyrzt
hafa nefndar.“
7
Cole telur, að úrgangsefni
frá kjarnorkuverum verði enn-
þá meira vandamál en iðnaðar-
efni og útblástur bifreiða er
nú. Hann nefnir til dæmis, að
radíóisotópa eins og strontí-
um 30 og cesium 137 verði að
geyma í minnsta kosti 600 ár
áður en þeir muni teljast skað-
lausir fyrir umhverfið. Hann
segir, að mikið sé geymt af þess
um efnum í Bandaríkjunum, en
bandaríska kjarnorkunefndin
komst að því við rannsóknir að
5% af neðanjarðargeymslunum
láku þegar eftir 20 ár. Sem
betur fer hefur Cole nokkur
huggunarorð til viðbótar: „Það
er þó uppörvandi til þess að
vita, að vi'ð höfum þegar, eða
getuin þróað tækni, sem snýr
við gangi þessara mála. Það er
slæmt, að enn er sú tækni þó
ekki notuð, sem neinu nemur.
Við kunnum forinúlurnar; vit-
um hvernig hægt væri að hafa
tök á menguninni, gætum jafn-
vel gert heilmikið til að
hreinka umhverfi okkar, sem
alltaf er að drabbast niður.
Þetta er allt saman hægt, og
vonandi höfum við ekki gert
dómsdag óhjákvæmilegan með
einhverju, sem kynni að breyta
erfðaeigindum mannsins. Því
það gæti táknað endalok hans.“
Meðan menn eins og Cole
vara við aðsteðjandi hættum,
eru aðrir að spá í framtíðina
og teikna rammann, ef svo
mætti segja, fyrir líf komandi
kynslóða. Einn þeirra er
Buckminster Fuller, hugmynda
ríkur bandarískur ailkitekt.
Fuller fetar ekki troðnar slóð-
ir. Af verkum hans má nefna
bandaríska sýningarskálann á
heimsýningunni í Montreal.
Meðal þess sem liggur á teikni
borðinu lijá honum, er fljótandi
borg með pýramídalagi. Fuller
þykist sjá, að þar sem þéttbýl-
ast er, verði að flytja byggðina
út á hafið. Þessi „Tetraliedral
city“, sem Buckminster Fuller
nefnir svo, á að verða 200 hæð-
ir og 2 mílur á lengd. Með öðr-
um orðum: heil borg í ótrúlega
fyrirferðarlitlum kjarna. Aðrir
hafa lýst sig algerlega and-
stæða þessari hugmynd og bent
á, að liún sé ómanneskjuleg;
verð'i íbúunum þraut en ekki
yndi. Það er me'ð þessa eins og
aðrar kenningar, að stundum
gleymist að taka manninn sjálf
an með í reikninginn; gleym-
ist, að liann er ennþá aðeins
mennsk vera,- en ekki vél. Hug-
sjónamönnum hættir líka til
að gleyma því, að ma'ðurinn
virðist kominn skammt á þró-
unarbrautinni og sumir eru I
vafa með, að' honum hafi mik-
ið fari'ð fram síð'an sögur hóf-
ust. Því liefur verið' haldið
fram til dæmis, að Forn-Egypt-
ar eða Babíloniumenn hafi ver-
ið' nákvæmlega jafn gáfaðir og
við'.
8
Hinar útópísku liugmyndir
ýmissa hugsjónamanna gera
ráð' fyrir manninum eins og við
vonum að hann gæti orðið, en
tæpast eins og hann er. Þær
skoðanir heyrast stundum, að
við' höfum ekkert að gera við
Iögreglu eða neinskonar eftir-
lit; allt á að vera frjálst, eng-
in yfirvöld og engin stjóm á
neinu. Kannski verður þetta
BLÁ ÞÖGN
Jón úr Vör Tvö ljóð Blá þögn lykur um hugsun mína. Engin sannindi verða mér tjáð. Ég bið aðeins um návist þína. Ég veit að þau ástarorð eru fegurst, sem ekki hafa fölnað á vörum.
úr ljóða- flokknum Ungviði frá 1943 Fögnuður elskenda er eins og ilmur trjáa eftir regn, hjörtu þeirra sem unnast, eins og blóm sem opna krónur á morgni. Sá sem ann getur engum sagt það.
MIKIÐ GEFUR ÞÚ MÉR
Mikið gefur þú mér með því einu að vera til,
en þó vissi ég ekki fyrr, hve mikið ég gæti þegið, hve óendanlega fátækur ég er.
Og þó hef ég aldrei aldrei verið eins ríkur,
3. janúar 1971
LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 3