Lesbók Morgunblaðsins - 15.07.1973, Blaðsíða 3

Lesbók Morgunblaðsins - 15.07.1973, Blaðsíða 3
í Stóra-Bretlandi eru spítalar fyrir deyj- andi menn, þar sem markmiðið er ekki lækning heldur hitt að gera þeim síðasta ævispölinn ogdauðann bærilegri. Sunnu- dags B. T. hefur komið á einn þeirra og tekið þátt í, ásamt hundruðum lækna, hjúkrunarkvenna og presta, þingi, þar sem rætt var um líknardeyðingu. Ef tir Arne Andersen aðir, hræddir um að þeh* valdi óþægindum með spuimúmigum Efcimi, sem liggja þeini sjiálfum þunigt a Ihjarta, en sfciipta li'tlu imátti ffyor læknana og hjúkrun arfconiunnar. — Hér er emigin slysastofa, enigir skurðlaaiknar, engar vél- ar eða meiri háttar útbúmaður. Hér á starfsfólkið aðeims að 'sérhæfa sig og eimbeita sér að þvii að hjúkra, gæta, hjálpa, ttina og hugga sjúMinga, sem að dauöa eru fcommir. Hér þðkkir ttwer anman og ffimmBt þeir etaki einamgraðir firiá héim inium. 1 hverjiu herhergi er út- varp og sjónvarp. Hér höfiuim við hjólborð með öli, whisky og öðru sem menn lystir I. Etek ert tóbafcsbamn, Bngimn fast- ákveðinn heimsoknartími. Þagar komið er með sjúM- iinginin er fjölsteyldam hvött til þess að fcoma í heimsóten helzt daiglega. Umhyggjan tfyrir dauð vona 'sjúMlingi feiur eiranig í sér þörffiina tfyrir samlband við fjölskyWuna. Auk þesis afliit, sem unnt er að gera til að ietta ðlíkaimleg, tittifinnimigafleg og fé- lagsieg vandamál, svo að sjúkltaguránn geti iitfað inni- haldsríku og Ærj'áilísu lítfi till hins síðasta, eftir þvtí sem kost- ur er. 1 dag er möguleiki fyr- ilr því, þó að isjútedómurinn sé fcominn á hátt stig, að lina sars auka deyjamdi rnanna, andar- teppu oig ömruur sáúfcdömseim- kerani, sem sýna sig undir ævi- lokin. Að skilja og létta þunga lund Að einsetja sér að beina læknismeðtferðiinni að því að lina þjámimgar, án þess að hatfa ilæiknimigu tfyirir augum, er það sem hér éitt iskiptir máli, en ektei að verða talsmaður Mtonardeyðimigar isegiir dr. Saunders með nokkrium Iþumga. Það er noklkuð almenn hug- mynd, að sársaufci sé óhjá- tovæmilega í ifylgd ineíS lœfcni's skoðum. Með réttri aðferð er það þó ástæðulaus ótti. Við og við eru notaðir stærri sfcammt- w ein venjulegt er, til þess að stilla milkliar þjániragar og sárs- aufca. Lfilfið lengist Itið eltt við að draga úr þeim, eða þá það sityttist (fyrir lóbeinar Miðar- verteanir. Þessi iimium á þjáming um deyjanldi manins er gild og réttlætainleg lætenisaðgerð, en ekki ffiknardeyðirag. Efcki er það heldur Qlíknairdeyðing, 'þó að lœknir áteveði að taka ektei upp ltfigunaætilraiuofur eða frekairi uppslkiurð eða noti ekfci almennar læfcninigaaðtferð ir, eims og bakterftudrepamdi lyf eða blóðgjatfir við deyjandi sjúteling. Maðuir hlýtur að gera ser far um að steilja eiramanakenndina, kvíðamn og þumglyndið, sem stníðir á deyjandi manm. Sálar- ikvöl ag hugsýtei er unnt að iétta eins og Mkamisþjámkiigar. Til eru hresBinigarlyf gegn þunglyradi. FQestir sjúlMinigarnir hatfa grun iuim hve alvarlegur sjuk- dóimiur þeirra er. Sumir vita, að dauðinn er i nánd. Flestir atf- neita þeir ium steeið raiunveru- legu áistandi sírau, eru mótþróa- tfulMr igalgniviart því sem efetei verður hjá komizt og ósjaldam sæfcir á þá djúpstætt þung- lyndi. Við nœrgætnia hjúikrun sættir aliur þorrinn sig við öumiflýjamlleg örlög sín og öðl- ast hljóðlátan tainzta tBrdð. Að geta haldið við lífi - að verða að stytta líf Líknardauði, sem var um- ræðueífini þinigsins, er grí'skt orð að uppruna. >að þýðir eig- inlega góður dauði, bliður, fag- ur, auðveldiur daiuði. Á okfcar dögum er orðið sjaldan notað i þessari meininigu. Á þinginu í London vair orðið steilllgreiint á þessa leið: vel fflhuguð endalok mannsiilfs, sem þjáist alf sárs- aufcafiullum, ólæknandi sjúk- dómi. Við sjáltfviljuga lliifcnar- deyðiragu er átt við, að fiuilvax in imanneskja, með fiuliu viti, llætur lí Ijös vottfesta beiðni um llí'knardeyðinigiu. Ennifiremur áherzla á að hægt væri að komast hjá mifclum ruigflinigi um þesisi huigtök, ef liiikniardeyðing og sj'állfviljug Mtenardeyðing væru tekin í iþessari merikingu saimsvarandi hinni bótesbatflegu ám þess þó að menn gleymdu iþv<í um leið, að lólknardeyðing þýðir li raun og veru marandráp. Þinigið var haldið að firum- tevæði yfirma'ninis teaþóllsilcu kirkjiunnair, Jonn Heenan 'kardináHa, sem — 'ÍIM'seddiur raiuð um skraða, — hóf mál sáitt með þvli að leggja áherzfliu á að þingið vætri tátan um mamnllegt kreppuá'stand, og að þeir sem mættu væru fulltirúar ýmissa trúarsteifna — eða þá enigrar. Að hjiálipa sjiúfclinguim til að deyja lí friði og atf fiuUiuim ^drðu leik er eiinm hliuti la^fcnislistar- innar. Dauðinn er etaki óham- iragja, sem forðast ber lumifram allt. Þess vegna þunfium við ekki heldur að hika við að lina þjáningar aff ótta við að tfæra dauðastundiinia mær. Um leið snerist kardinálinm hart igegn löggildirugu liknar- deyðiragar og tfuillyonti, að sam- tavaamt taristnu siðgæðislögmali værá foeim deyðiing á lœteniamleg- um sjúMinigium, örteuimtta mönn- um eða geðveikum, aldrei rétt- lætamleg. Sem iguðtfræðingiuir vildi hanm eteki haatta sér út í mám- ari s'kifligreiningu á þvá, hvað eðlileg, lætananileg hjálpangögn væru. Véllræniar Ifgunaraðferð- ir, sem nú eru viðhaffðar við sjúMtog, sem þjáist af tauga- áfallii, teljast eðttSlegair. Þá iþró- .un sem stefnir að því að við- halda hjairtastaonfsemi og örva blóðráis verður að telja góða að ferð til björgunar Mtfi, em get- ur þó og er skylt að haífma alf siðferðilegum astæðum. Hvað siðtfiræðima snerti, saigði kardin áHiran, þá h'etfði það enigan sið- tferðilegan gruran, ef lœtanir, imeð raranBófcn fyrir aiugum, teldi sjútaling á að iganga undir luippsteurð, sem að visu gæti 'forðað honum ifirá dauða, en væri titt þess eins ao hamn lilfði við eymd iþað sem eftir væri awinmair. Góð siðfræði er 5 þvii fólgin að tryggja deyjandi mönn'um góða um'önraun og beztfiu hjiúkrun og linun þj'án- inga, þar eð ium leið er þetta isterte rök gegn ttliiknardeyðingu. Að hjálpa lítilmögn- um samfélagsins Meðal helzttu ræðuimamia þiingsins var ddktor W. Fergu- son Anderson, prófesisor í elli- sjtúfcdöm'um við háskólann li Glaslgow. Hainn sem er 'ka- þólskrar trúar hélit iþvií ifram, að þróunin Ihefði leitt Æram rök- 'semdir Ifyrir (llítanardeyðingu. iBngin (tiíð sem þessi hefiur veitt jatfn miMa möguleMia tffl að lina þjiáningar, ttos>a við áttiyggjur og létta dagilegar byrðair emstaMingsins. Ný lyf og hjálpanigögn haía valdið byltinigu, hvað varðar iæknis- meðiferð deyjandi manna. Prófesisoriinn ifiulyrti, að áhrM5 andlegrar veiklunar á Mfc amsheilbrigði va^ri þvií nær óþekkt, en ramnsókn á þessu sMpti meginmáli. Eins og intflú ensam byrjar með deytfð oig vam ttliðan, igetur vöðvaslappleiki, siraniuleysi og huigarviil bent til siteinéfnaBlkoirts. Hann viateti at hygli a, að möguleiM væri tfyrir ihendi að lækna þumiglymdi og hugsýM Bem dtaiar frö Hkam- ilegri^vanilliðan og Iþá einis hina sem é rót að rekja til amdlegra þjiánimiga. Hana má lækna eða að minnsta teoáti haffa hemil á herani. Að verja eldra Ifólk fyr- ir lllifcamlegum og andileguim sjúkdómium er eranlþá & byrjun- anstigi, en Ferguson prófessor hélt 'því 'fram, að viðfetómim til að lleysa þessi ^vandianiál væri heft atf þeirri þj'óðtfélagspólitík sem Jínúið hefur firam elli- og efitirlauinaiskyldu mainina á 6- ikveðmum alflri. En þetita hefur í tför með sér hættuna að ein- angra og ismækka gamlla tfólte- ið, og þar með autea á hið mein- lega og stöðuga sambamd elli og fátæktar. öllluim igöimlum, sjúfcum mönnum er hægt að hj'áttpa raú á dögum, maæga má læfcna með nú'tima þefckingu á ellisjútedöm btl SjúMinga, sem eMd verða tólcnaðir, má meðhöndla á þann háitt, að þeir öðlisit ffriðisæl og abyggjtulauis eevilote. Sjútel- iruga, sem niáfligast 'æviliote, má leysa tfríá ýmsum þraultum eins og þorsta, s'ársaulka og öþæg- Mndum, með þvii að ireymdir læknar nioti irétt lyif, þegar þrautim byíjiar, en ekM þ'á fyonst iþegar hún er fcomin á hátt s'tiig eða er óbærileg. Og þetta er sá eini háttur eða rétta aðferðin til að mynda trúnaðarsamband sjiúfclimgsins við ltókniinn. Fenguson prófess- or kallaði Mknairdeyði'niguna læfcnisifræðililegt manmdráp (medeoimsik miaraddrab) og tal- aði um I iþessu sámbamdi að það að. leragja OMið á læknis- ifirœðillegan hátt væri efcM nema þjóðsaiga ein. — LÆeknar haf a ekM igetu til að lengja ttlitfið. Það eru engar saranianir Itfyrir Iþvlí, að stór hóp ur manna Ifái ttemgt Qlitf siitt með gerviliífi við hjálp véla, sem anda tfyriir 'þá, 'halda við æða- slærti iþeirra og hrmgras blóðs dmB ium Iiainigan tíma. Mörg atf þeim ttyíjuim, sem imenm mæla ekM með við sjúM inga er 'stefina að bata geta ver ið miteils virði 'fyrir deyjandi meran: vín, 'álfengi, heróín, moíf ín, ifiróandi lytf. Hainn var þvtí iþó algjörlega mótfallimn að deylfa sjiúMinig- ana eða gera þá ölvaða, sivo að þeir væa^u ekM ífærir ium iá simmi siiðusltu stundu að tala, hrugsa, greiraa umhverifi sMrt og ástvini. En sér!fra;ðingar, eimis og dr. Sa'umders, hatfa sýnt, að menm igéta llært rétta raotkun örvandi lyfja 5 hæfilegum skömmtum. Að lotouim segir dr. Satmd- ers. Ekteert okkar hafiur ifáð á þvtt að skjóta'st lundan þeirri skyldu að hjálpa þekn veiteu og aumfcunarverðu a samtfélag- imiu, — þvtí að þá itýnir samifé- lagið og við sjáttlf sጠotakar. . . Eí'st: Dr. Cicly Saunders, yfir- læknir viíl spítalann fyrir deyj- an'li menn. 1 mi<Yiu: >Tohn Heenan, kardínáli, yfirmaður kaþélsku kirkiunnan Neðst: Dr. W. Fereriison. prófessor í eHisiiikdómum.

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.