Lesbók Morgunblaðsins - 15.07.1973, Blaðsíða 10

Lesbók Morgunblaðsins - 15.07.1973, Blaðsíða 10
íí-í.. s._'T- t. ¦ ...;-¦ , .' -¦ _<rt %___ Frakkland sitrrað. Þeerar foringinn híJt inn- reift sína í Paris, vildi hann hafa listamenn næst sér. Veslings Breker varð að íklæðust SS-búningi og ganga næstur Hitler. Andlitsmynd Brekers af Göbbels. Bandarískur hermaður skaut á myndina og skemmdi hana. Hin fullkomna kona var eitt af viðfangsefnum Brekers. Hún var í anda foringjans, mikil valkyrja, en fyrirmynd útfærslunnar var sðtt til forn-Orikkja. aður utm 100 mörk oig Sþar að auki kralf ðlsit réttuiriinin ihess, að ég iteitaiaði sérstaklega fyrir sig gösbr.umm. Lögíræðiinig- uirtnm tmitnm spurði, hvort betta væri ekki dálStið eimkemmileg toón, Ibar sem iþeir hefðiu nú igagnirýmt verk miin í fþrjár kJutekmstumidir sairiiffleytt. Þetta var fáramileigt." Breker gekk á lumdam inn um hlið á vel klipptu runmagerði og dokaði við meðan við nut- ium útsýnisins. Garðfiötim þama megin vatr mJJþ.fo. hiálf ekra. Henmar gættu eimm- ig Sþróttamemm úæ bromzi. Aíarstör grísk-íþýzíkur fcven- maður lyíti (hemdi til hæða, Mikt og foúm foygðist stöðva ein hverja Járnforauiteiiestina, sem fór þar hjá, og tét Sér fátt finm ast lum bæj'atrhúsim hamdam við götuna. Brefker beinti á her- mann, sam var að draiga stutt svarð úr 's&ðvaim; hamn foar í þvott, sem blakti foœfgt fyrir vindi á 'snúiruim foæjatrfoúsaruna. „Þetta er foara ifrummynd," sagði hamn. „Hún var miklu stærri fuUsmSíðuS." Þetta var eitt þeinra verka, sem þriðja rSkið pamtaði. Ég spurði, hvort Hitler hetfði rekið á eftir hon- um við verk. „Nei, alls ekki. Hitfler var ævimiltaga foinm mein lausasti við mig og ég hatfði al- veg frjMsar hendutr. Amn- að mal með Göring. Hamn foong- aði aldrei neitt, en var atfskap- lega fí'kinn 4 Mstaverk. Á sýn- ingunni minni í flParSs 1942 varð hamm yflr sig hrifimn a'f ndkfcrum mymdumum. Ég varð að segja honutm, að Speer hygðist nota þær i nýskipan BerOlímarborgar og þær væru Iþess vegma ekki fallair. Göring brosti bara og sputrði lí hvaða máianisteypu þær hetfðu verið igerðar. Seinma komst éig að þMí, að hanm hafði farið 6 máHm steypuma og Jatið starifsmenm- ina gera eftirmymdir handa sér." Við ræddum verk Brekers fyrir nýskipan BerMnarborg- ar. Uindir eins li'fmaði ytfir hon -um, og hainm' ifylltist láfouiga. Þeigar ég mimntist a aætlamir Speers um endurreisn borgar- inmar sagði foamm: „Þær er mér ókumnugt um. Margt hefur far- ið forgörðum. En Speer Mýtur að.hafa þær. ÍÉg s'kai hirinigja í hann." Við genigum atftur heim að foúsiniu. „Mér þyikirr vænt uon, að bók Speers sfculli selj- ast svo vel," sagði Breker. „Verrra þykir mér, að hamn skuli afneita Hitler, ag 'þvií verki, sem við unmum báð- ir. En tuttougu lár lí fangelsi eru ilenigi að JSða og ég skdJ hamm mæta vel." Eftir sm'áþögm bfetti hamn við: „Það hetfur verið far ið fáráinlega með mig síðam. Það er samtímamium til minmk- lumar. Vegna þessara tfimm áira er feriill minn nú að engu orð- inm, og ég á vomamvðl." Við gengum þegjandi yifir viðáttu- mi'klar grasflatiirmair firamhjá sumdlauginmi. Þegar inm kom mimmti ég Breker á lotforð hans að hringja í Aflbert Speer. Hamm fór þegar kurteislega umdan í fflæmingi og ef satt skal segja hummaði hamm sftmtaiið alveg fram atf Bér. Þegar ikömið er imm til Brek- ers verða fyrst fyrir tvö nmót- tökulherberigi igesta. Breker er hinm gestrismasti og fór þegar að sækja okkur drykki. Á með am iskoðuðum við herberg- im. Háir veggir þess tfremma voru aliþaktir preintuðum mymdum, og teikmimgum og úr iþvfi var imnamigenigt lí bóikasaifm ið, áHlitflega stotfm með iflúriuðum bókaskápum é þrem vegigjum og brjóstmynd Rjodims atf Bal- zac á stailli út við framskam gdugga. Inmra ihenbergið var jafm hláfl.ylft, og vel lýst, en mikliu stænra en hið fremira. Við vegginm fjærst dyrumum stóðu frægir vinir Brekers á stöJl- um, eða öllu heldur brjófet- myndir peiara, mammhæðar- hlá'ar, iþvt staMarnlr tóiku mammi 4 hetrðar; og störðiu þeir á okk- ur stórum auigum. 1 fyrstu rugl ¦uðum'st við dláltið í ilímimiu; þammiig mumdi flestum fara, ef Cocteau, Erza Poiund, Vla- minck og MaifliM (virtu hamm fyrir sér alliæ lí senm. Þunig tjöíld tfifá góilfl til loíts vörðu vegimm imn 4 vimm-uStoftu Brek- ers og minntu á hiugmymd l^HyvvfoodleilkstJöra fná því 1940 um admemmilega vimmu- stofiu liStaimamnB. Húsgagma- skipam hafði á sér nökkuð stramgam svip, em gripim- ir, sem vomi tfrá BertEnairáruim listamammsims, greimiiega verð- mætir. Breker kom mú með drykkj- arföngin í tágakörf u, eima bjór- flösku og aðra af ávaxtasafa. Hann hellti 4 glösim og set'ti þaiu á borðlktililli. Siðam baiuð hamm okkur sæti. Við spurðum fyrst um aðra þýzika listamenm, starfsbræður flrams, sem 'Unmið höfðu fytrir þriðja trlikið, en á þvli etfni sýndi hann takmarkaðan áfouga. Hann kvaðst halfa keypt RodinstytJtuina í tflormgripaverzl un i Paríís. Við mimntumst á múlifamdi myndhögigvaira og spurðutm m.a. hvermig homium litlst á vertó Henry Moore. „Skellf'ilegt", anzaði hann kuldalega. Þtá spurðum við, hvort hanm hefði dálæti á eimhvei-jium ungum mymdhöggv urum. „Það bjóða mér íáir á sýninigar nú orðið," svaraði hann. „Þó er einn myndhöggv- ari í Parii'S, sem ég met mikils. Stíl hams er svipaður mímium." Hvermig atvilkaðisit það eig- imlQga, að Hitler igerði boð eft- ir homium til Parlísair. „Ég var griumlaus," saigði hamm. „SS-memnirnir ikom'U smemtma tmotngums himm 22. júní 1940 og sðgðu mér að vera ferð búimm ef'tir MukkutSma. Þeir vlfldu ekki seigja mér, hvert förinmi væri heitið. Komam miim var hágrátamdi og ég sagði hemmi, að undir einræði yrðu menm að vera við öllu búnir. Eftir rétta kflukkiusitumd komu SSHmemmlrmir atfltur og við ffliuigum með, mikilli 'leynd til Mtils þorps lí íValkkílandi, þar sem Speer beið mfin. Þeg- ar við heiisuðumst sagði hamm svoílítið ifllkvittml'stlega: „Það hlýtuæ að haifa farið um þig?" Þammig var Speer — ætið gam amsamiur. Nú, hamn sagði mér, að Hitler biði 4 bráðabirigðahölf uðstöðvum sflmium í Ee Bourget og vildi skoða P'arlisatrborig. Þeg ar þangað kom ókum við þriir saman um igötur borigarlnmar í ttvo tima og skoðuðum markvierðiustu byiggimgar." Við spurðum, hver hetfðu verið við brögð aimemnimigs. „Okkur var (hvarvetma heilsað með aigerrii þögm." „Á hern'ámsiárunum," hélt hamm afram, „tófcst mér að verða framákri list og lista- mönmium að mokkiru liði. Til dæmis að nefina hatfði Goriing tfyrir sið að fara 5 Louvresafm- ið og segja sem svo: „Þetta vill éig Ifá, þettat, þetta og þetta. Moriguot, umsjómar- maður safmsins á þessum árum, hringdi jafnan tii mín stoelf- ingu .lostimm. JSTú votriu slimar all ir Meraðlr og ekki hæigt að ræð ast við í ttrúnaði. Ég tflýtti mér þvfi yfir till hams á skrilfstoif- uma og gaif honum otfltast það Háð að jétnlka ölfliu, em gleyma þvtí jafnjharðam. Em Göring var etrfiður við- ureigm'air, jaifnveJ þótt vei lægi á honum og þegar hamm komst að þeirri nlðurstöðu, tveim ár- 'um eftir stmiðsbyrjtum, að Þjóð- verjar hlyitu að bliða ósigur, var Speer alveg í vandræðum með hatnm. Dag mokkUrm kom Speer að mláli við rniig og hatfði dottið miður á riáð. Ég skyildi' gera brjöstmynd 4 gnlístoum stSl aí íðiltfaguirri konu og við slið- am gefa Görimig hama. Ég hótfst þegar fliamida og er mymdin var fulligerð íkomum við henni fyr- dr f raman við skritfstlotf udyr Gðr imgs og leymdumst sSðam að hurðartoaki er hanm korni iinm. Hamm varð tfra sér numimm. „Stórteostlegt!" hrópaði hanm. „Hve fagurt! Hl'UítíföIlin eru betri en lí Venus tfró Míló!" Hamm var svo amægður, að S nofldkiuirm 'tiima átti Speer 4 eng- um vandræðum með hann." Þessar emdurrninn'tngar höffðiu komið Breker S ágætt skap og hamn, hiló emm með SjaWum sér, er hamn reis á íætur og vis- aði okkur inn fi næsta herr JHíirðwnljlítOsms ÉtcefUdl; njt. Amknr. Ktr«J.vIt rramliT.itl,: Handdnr STelaxoa ÍUMItnn M*M0u M.rnimti BjJMfor KoniU J6um stjrmlr Cuuuiwni ¦ lutj.fiir.: Qldt ItgwCnM Aaxlýiliwui Atnl Oartw Krbttnuom Biugsr»: A8wKm« «. Umi MIN

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.